Live

Teruglezen illegalendebat: Kabinet gaat onderhandeling met gemeenten in

Illegalenopvang in de vijf grote steden, maar wel tijdelijk en gedurende de opvang werken aan vertrek. Dat is het plan van VVD en PvdA. De oppositie ziet er niets in. Premier Rutte, staatssecretaris Dijkhoff van Justitie en minister Asscher van Asiel gingen vandaag met de Kamer hierover in debat. De Volkskrant deed live verslag. Lees het hieronder terug.

Staatssecretaris Dijkhoff en premier Rutte in de Tweede kamer. Beeld anp

Kabinet en coalitie hielden vandaag tijdens het debat over illegalenopvang de rangen gesloten. Ze hadden niet negen dagen tot diep in de nacht onderhandeld over de kwestie 'bed, bad en brood' om zich vandaag in de Tweede Kamer door de oppositie uit elkaar te laten drijven. Het plan van het kabinet is als volgt: tijdelijke opvang op zes locaties in het land ter voorbereiding op terugkeer, alle andere illegalenopvang moet dicht.

De voltallige oppositie heeft er bedenkingen bij. Links van het midden hekelen de partijen de 'papieren werkelijkheid' die de coalitie zou hebben geschapen. Een bed en een maaltijd zijn basale levensbehoeften waar iedereen recht op heeft, stellen de ChristenUnie, GroenLinks, D66 en de SP. Er zullen altijd mensen tussen wal en schip blijven vallen en die moet je opvangen, is hun betoog.

Nee, zeggen het kabinet en coalitiepartijen VVD en PvdA, onvoorwaardelijke en ongelimiteerde opvang kan niet. Als mensen zijn uitgeprocedeerd moeten ze op een gegeven moment het land verlaten. PvdA-leider Samsom wees de oppositiepartijen erop dat ook zij in hun programma's opvang verbinden aan het meewerken aan een oplossing.

Aan het andere kant van het spectrum staan de PVV en de PVV-dissidenten Van Klaveren en Bontes die vinden dat alle opvang gesloten moet worden. Vooral PVV'er Sietse Fritsma viel de VVD aan op het 'buigen voor de PvdA'.

Drie discussiepunten beheersten het debat: de termijn van opvang (de definitie van 'een bepaald aantal weken'), het aantal opvanglocaties ('vijf plus één') en de dreiging van een boete als gemeenten hun bed-bad-broodlocaties niet sluiten. De oppositie wilde concreet horen van het kabinet hoe lang een illegaal in de nieuwe opvang mag verblijven voordat deze weer op straat komt te staan of naar de terugkeerlocatie in Ter Apel gaat. Een antwoord kwam er niet. VVD en PvdA willen dat staatssecretaris Dijkhoff van Justitie in samenspraak met gemeenten en de experts van de Dienst Terugkeer en Vertrek tot een definitie van die periode komt.

Ook het aantal opvanglocaties is 'inzet' van dat gesprek, maar de 'piketpaal' van het kabinet is opvang in de vijf grote steden en in Ter Apel. De sanctie die is opgenomen in de brief is 'een stok achter de deur' voor de onderhandeling met de gemeenten, zeiden PvdA'er Samsom en VVD'er Zijlstra. Ook premier Rutte benadrukte in zijn antwoorden het belang van het gesprek dat Dijkhoff met gemeenten gaat voeren.

Hoe nu verder? Half juni volgt een uitspraak van de Raad van State die nog roet in de kabinetsplannen zou kunnen gooien. De RvS oordeelt of onvoorwaardelijke opvang een verplichting is van het Rijk of dat het kabinet de bestaande opvang kan beperken tot de zes beoogde locaties. In elk geval tot aan die uitspraak betaalt het kabinet mee aan bed-bad-broodlocaties van gemeenten.

Onderwijl gaat staatssecretaris Dijkhoff in gesprek met de gemeenten om tot een nieuw bestuursakkoord te komen waarmee de opvang zich zal beperken tot Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Eindhoven en Ter Apel. De deadline voor dat gesprek is 1 november. Het kabinet is 'optimistisch' over de uitkomst, maar mocht er tegen die tijd geen akkoord liggen, dan bevatten de plannen ook nog een sanctie. Gemeenten die toch doorgaan met het bieden van opvang kunnen worden gekort op hun gemeentebudget.

Rutte, Dijkhoff en Asscher tijdens een schorsing in het debat. Beeld anp

In de tweede debatronde dienen verschillende partijen moties in. Zo willen D66, SP, ChristenUnie en GroenLinks dat het kabinet de onderhandeling met de gemeenten niet 'beperkt' door grenzen te stellen aan de duur van de opvang en het aantal locaties. De SP roept het kabinet ook op om de bestaande bed-bad-broodvoorzieningen open te houden. GroenLinks pleit ervoor in een motie dat asielzoekers die niet kunnen worden uitgezet alsnog opvang krijgen. PVV'er Fritsma stelt juist in een motie om het hele plan voor opvang te schrappen.

Over de moties wordt vandaag nog gestemd. Normaal gesproken zijn de stemmingen op de eerstvolgende dinsdag, maar aangezien volgende week mei-reces is worden de stemmingen naar voren gehaald.

Tot slot spreekt vicepremier Lodewijk Asscher. Hij stelt dat de financiering van de bed-bad-broodvoorzieningen zullen doorlopen tot aan de uitspraak van de Raad van State. Die volgt in juni. 'Omdat die zaak nog voorligt, is het logisch om voor het beëindigen van financiering die uitspraak af te wachten.' Het kabinet ging afgelopen najaar schoorvoetend akkoord met het meefinancieren van opvang door gemeenten.

Ook Asscher is optimistisch over de kans om een bestuursakkoord te sluiten met de gemeenten. Vooralsnog zijn de burgemeesters nog niet gevraagd om in te stemmen met de kabinetsplannen, zegt de vicepremier. 'Het was wel nuttig om in de tussenfase met burgemeesters over hun ervaring te kunnen praten. Over de Pauluskerk in Rotterdam en de ervaring met opvang in Amsterdam.'

Met de beantwoording door vicepremier Asscher komt er een einde aan de eerste termijn van het debat. Over vijf minuten volgt een tweede termijn waarin de Kamerfracties een laatste statement kunnen maken en moties kunnen indienen.

Premier Rutte en vicepremier Asscher. Beeld anp

Vervolgens is het woord aan staatssecretaris Dijkhoff van Justitie die namens het kabinet de illegalenbrief opstelde. 'Het doel is dat meer mensen hun toekomst vorm geven in het land van herkomst.' Hij stelt dat het Europees Comité voor Sociale Rechten (ECSR) geen bindende uitspraak heeft gedaan. 'Het is niet alsof een rechter een oordeel velt.'

Volgens Dijkhoff bestrijken de zes toekomstige opvanglocaties 'de windstreken en zeker de plekken waar de meeste uitgeprocedeerde asielzoekers zich bevinden'. 'Het grote voordeel van het nieuwe systeem is dat mensen eerder bij ons in beeld kunnen komen.'

De staatssecretaris stelt dat het kabinet goed heeft gekeken naar de Pauluskerk in Rotterdam, zoals de Tweede Kamer ook heeft gevraagd bij motie van de ChristenUnie en GroenLinks. 'De Pauluskerk is een veel geroemd en genoemd voorbeeld. Daarom willen we in gesprek met lokale expertise.'

Dijkhoff legt uit hoe het gesprek met illegalen zal gaan: 'Is je beeld van het land van herkomst nog wel correct? Klopt het beeld dat je hebt over je perspectieven in Nederland? Het gaat om even rust creëren in het hoofd.'

Hij stelt dat hij geen plannen heeft om particuliere initiatieven tot opvang, zoals door kerken of stichtingen, niet zal gaan verbieden. Dat kan hij ook niet, stelt hij. Illegaliteit noch hulp aan illegalen is strafbaar.

Staatssecretaris Klaas Dijkhoff van Justitie. Beeld anp

ChristenUnie-leider Slob vraagt in hoeverre gemeenten nog invloed hebben op het akkoord. 'Bent u bereid om de dreiging van een korting van tafel te halen?' Nee, zegt Rutte. 'De brief is zoals die is. Ik denk dat een akkoord met de gemeenten gaat lukken. We hebben ruim de tijd, tot 1 november.'

Bram van Ojik van GroenLinks vraagt: 'Is die termijn nou weken en dus geen maanden, of is het maanden en dus geen weken?' Volgens Van Ojik stelde de premier het eerste en de burgemeesters het laatste. 'Straks gaat Rutte met gemeenten in gesprek. Wat wordt het dan?' Rutte: 'Het is een beperkt aantal weken.' Die periode is beperkt omdat mensen niet oneindig kunnen blijven, zegt Rutte. 'We beweren niet dé oplossing te hebben gevonden. Maar we denken wel dat we een grote stap zetten.'

Uiteindelijk zegt Rutte: 'In mijn hoofd zit ook een cijfer. In ieders hoofd zit een cijfer. Maar dat cijfer vind ik niet interessant. Laten we wachten op Dijkhoff en kijken met welk cijfer hij terugkomt.' Hij wil verder niet speculeren omdat hij de kans van slagen van de onderhandelingen tussen Dijkhoff en de gemeenten niet wil inperken, zegt hij.

Emile Roemer van de SP concludeert: 'De tactiek van de premier is: nergens op antwoorden, alles doorschuiven naar de gemeenten en we zien het wel weer als de pleuris uitbreekt.'

V.l.n.r. vicepremier Asscher, premier Rutte, staatssecretaris Dijkhoff van Justitie. Beeld anp
Het bed-bad-brooddebat in de Tweede Kamer. Zijlstra heeft het woord, Fritsma en Pechtold staan bij de interruptiemicrofoon. In vak K: Asscher, Rutte en Dijkhoff. Beeld anp

'Zou het zo kunnen zijn, vraag ik aan de heer Pechtold, dat het kabinet oprecht tot een goede weging wil komen in gesprek met experts. Zou dat zo kunnen zijn?', vraagt Rutte. Waarop Pechtold reageert: 'De Kamer heeft zoveel vragen omdat de brief vol onduidelijkheden staat. Ondertussen is dit kabinet alleen maar bezig om onmin in een bijna uitgeregeerd kabinet te verdoezelen.'

Rutte: 'Dit valt me tegen van de heer Pechtold.' Hij herhaalt zijn eerdere vraag: 'Zou het zo kunnen dat we oprecht een goede oplossing zoeken?' Waarop Pechtold nog maar eens herhaalt dat de twee coalitiepartijen verschillende uitleg geven aan het akkoord. De premier beweert dat er meningsverschillen zijn tussen de coalitiepartijen, maar dat ze het over de uitleg van dit akkoord eens zijn.

Rutte: 'De brief is duidelijk. Maar dat is altijd ook een gezamenlijke inspanning met gemeenten. De brief slaat een aantal piketpalen, maar laat de ruimte voor het gesprek tussen staatssecretaris Dijkhoff en de gemeenten. Maar het is niet zo dat je hier een toverformule hebt om ineens alle problemen op te lossen. Dat hebben we ook steeds gezegd.'

Pechtold bij het spreekgestoelte in de Tweede Kamer. Op de voorgrond premier Rutte. Beeld anp

Premier Rutte legt nog eens uit wat het plan behelst. Mensen krijgen enige tijd om na te denken over de mogelijkheid van terugkeer, zegt hij. Zijn ze daar uiteindelijk niet toe bereid dan zijn er geen voorzieningen meer voor deze mensen. Het tweede facet van het plan is het sluiten van de bestaande bed-bad-broodvoorzieningen.

Volgens PVV'er Fritsma stelt het kabinet illegalen boven de wet door ze opvang te bieden zonder voorwaarden. 'Wordt u er niet een beetje moe van de loopjongen van de PvdA te zijn?' Rutte: 'Sommigen in de Kamer zeggen dat de PvdA de loopjongen is van de VVD, anderen stellen het omgekeerde. Voormalig premier Balkenende zei dan: als je in het midden zit, dan zal je het wel goed doen.' Hij vervolgt over de inhoud: 'Het is logisch dat je inzet op versterking van het terugkeerbeleid. Dat doen we door mensen nadat ze uitgeprocedeerd zijn een beperkt aantal weken te geven om na te denken over terugkeer. We zetten een grote stap in een taai vraagstuk.'

Ook Rutte krijgt de vraag hoeveel weken de tijdelijke opvang zal zijn. 'Het richtsnoer is een beperkt aantal weken. We gaan met allerlei experts in gesprek.'

Op vragen van Emile Roemer van de SP zegt de premier dat het plan van de coalitie niet gaat over 'noodopvang'. Die is voor iedereen beschikbaar, maar op individuele basis en niet structureel, zegt Rutte. Dat hebben ook de fractievoorzitters van VVD en PvdA gezegd, stelt de premier. Volgens hem zijn Zijlstra en Samsom het ook eens over de termijn van de opvang. 'Ik heb beide heren meerdere keren horen zeggen: 'een beperkt aantal weken'.'

Fritsma van de PVV en Buma van het CDA vallen de premier aan op een brief van voormalig staatssecretaris Teeven van Justitie, die in het verleden een opvang in Amsterdam goedkeurde. Bij die opvang ging het om een termijn van een half jaar. Volgens Rutte betrof dat een experiment in Amsterdam waar Teeven goedkeuring aan gaf. Het zou geen precedent zijn voor het beleid dat de coalitie nu wil gaan uitvoeren.

Vicepremier Asscher in gesprek met premier Rutte tijdens het debat over het illegalencompromis van VVD en PvdA. Beeld anp

Het debat gaat verder. Als eerste van de kant van het kabinet spreekt premier Mark Rutte. 'We spreken hier over een buitengewoon lastig vraagstuk. Over mensen die aan het einde van de asielprocedure zijn gekomen, die weg moeten en kunnen, maar die niet meewerken aan terugkeer. Als je kijkt naar de verschillende standpunten van partijen, zie je hoe ingewikkeld die materie is. Dan zie je hoe lastig het is om te komen tot een beleid waarin je de balans probeert te vinden tussen de barmhartigheid en de rechtvaardigheid.' De premier stelt dat deze discussie al voorzien was op het moment dat VVD en PvdA met elkaar gingen regeren. 'We wisten dat dit een onderwerp zou zijn wat meer tijd zou vragen. Ik schaam me daar niet voor om soms meer tijd te nemen, langer door te praten.'

Op vragen van D66-leider Pechtold zegt Rutte blij te zijn dat hij in Europa met zijn Europese collega's afspraken heeft kunnen maken over de vluchtelingendrama's op de Middellandse Zee. Dat liet volgens hem onverlet dat er tijd nodig was om in coalitieverband anderhalve week te spreken over de bed-bad-broodkwestie.

Beeld anp

Alle fracties in de Tweede Kamer hebben hun betoog gehouden en vragen gesteld aan het kabinet. Het debat wordt tot 15.00 uur geschorst voor een lunchpauze. Daarna volgt de beantwoording van premier Rutte, vicepremier Asscher en staatssecretaris Dijkhoff.

'Op het moment dat iemand in de voorziening de vraag gesteld wordt en weigert mee te werken aan vertrek, is er geen voorziening meer', zegt Zijlstra in antwoord op vragen van PVV'er Fritsma. Fritsma beschuldigde Zijlstra van liegen. De opvang zou onvoorwaardelijk zijn, volgens de PVV'er.

Zijlstra: 'Het gaat hier om mensen van wie de Nederlandse rechter heeft aangegeven: u bent geen vluchteling, u dient Nederland te verlaten. Als die mensen zeggen: ik wil hier blijven; dan gaan wij geen voorzieningen bieden. Dat is de essentie van deze brief.' Wel merkt hij daarbij op: 'We geven mensen iets meer tijd om over die vraag na te denken. Dat vind ik ook terecht.'

'Ik snap best dat als mensen de keuze hebben: in Nederland blijven of terug naar Bangladesh, dat mensen dan zeggen dat ze hier willen blijven. Maar we kunnen niet alle problemen van de wereld hier opvangen', zegt Zijlstra. Hij stelt dat opvanglocaties mensen 'een laatste strohalm' bieden waardoor ze in Nederland blijven. Daarom moeten ze dicht. Mensen rekken hun verblijf in Nederland in de noodopvang in de hoop een generaal pardon te krijgen, zegt Zijlstra. 'Dat zou pas echt onrechtvaardig zijn.'

'Hoe meer mensen er terugkeren, hoe beter het is. Daarom vindt de VVD het verstandig dat mensen meer tijd krijgen om na te denken over de vraag of ze willen meewerken aan vertrek. Wij zijn ervan overtuigd dat hierdoor een grotere groep uitgeprocedeerde asielzoekers daadwerkelijk ervoor zal kiezen om terug te keren. Maar voor diegenen die blijven weigeren om mee te werken is er geen voorziening beschikbaar.'

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra in de Tweede Kamer (rechts). Beeld anp

VVD'er Zijlstra legt uit dat in de nieuwe opvang geen voorwaarden 'aan de poort' worden gesteld, in tegenstelling tot wat nu het geval is in de terugkeerlocatie in Ter Apel. De vraag of mensen willen meewerken aan vertrek, wordt pas later gesteld. D66-leider Pechtold vraagt aan Zijlstra wat wordt bedoeld met 'een beperkt aantal weken'. Zijlstra: 'Dat betekent niet dat de opvang tot in sint-juttemis gaat duren. Je dient op een gegeven moment de vraag te stellen: werkt u mee aan vertrek? Voor sommigen zal dat binnen enkele weken zijn, anderen hebben daar wat langer voor nodig.'

Net als Samsom wil Zijlstra geen definitie geven van de periode van opvang. 'Er staat niet voor niets in de brief 'een beperkt aantal weken'.' Het specificeren van die termijn wil hij overlaten aan de onderhandelaars van het kabinet en gemeenten en aan 'de professionals' van de Dienst Terugkeer & Vertrek.

Wat betreft de zes locaties, ook daar valt over te praten met gemeenten, zegt Zijlstra. 'De inzet is helder, maar de staatssecretaris gaat het gesprek aan.' Aha!, roept vervolgens de oppositie, er is dus toch ruimte. 'Het stoere verhaal van twee weken geleden is helemaal weg', zegt Buma van het CDA. 'De PvdA kan tegen de achterban zeggen: wij hebben gewonnen. Er zal wel taart rondgaan bij de PvdA-fractie.'

Zijlstra blijft herhalen dat de inzet is dat het terugkeerbeleid wordt verbeterd en dat hij de onderhandelingen tussen kabinet en gemeenten tegemoet ziet. 'Er staat niet voor niks 'een beperkt aantal weken' en 'vijf plus één locaties'. De inzet is heel helder. Bed-bad-broodlocaties waar vluchtelingen zitten die niet meewerken aan vertrek, die locaties gaan dicht. In plaats daarvan, onder aansturing van de DT&V worden er op vijf locaties buiten Ter Apel voorzieningen geboden om na te denken over de vraag: ga ik terug of niet. En dat is het, meer niet.' Hij vat samen: 'Mensen die weigeren te werken aan terugkeer, daarvoor is geen opvang.'

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Beeld anp
Asscher, Rutte en Dijkhoff bij het bed-bad-brooddebat. Beeld anp

Voor het eerst in dit debat komt VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra aan het woord. Hij is de laatste spreker voordat het kabinet op de vragen van de Kamer gaat reageren. Zijlstra plaatste eerder geen interrupties in het debat.

Nog voordat hij aan zijn pleidooi kan beginnen, heeft Sietse Fritsma van de PVV een vraag voor hem. 'U heeft hier een akkoord wat niets meer is dan een onderhandelingsstartschot. De gemeenten willen door met opvang. U heeft helemaal niets. Heeft u hier echt niet over nagedacht?' Volgens Zijlstra klopt de argumentatie niet. 'Noodopvang in het kader van openbare orde hebben we altijd al. Als we iemand tegenkomen die onder een brug ligt dood te vriezen dan vangen we die op. We laten in dit land niemand doodvriezen.' Maar, zegt hij, die noodopvang is wat anders dan de 'bed, bad en brood-voorzieningen'. Die structurele opvang voor illegalen gaan door dit akkoord wel dicht, stelt hij. 'Incidentele opvang is heel wat anders dan een structurele voorziening voor uitgeprocedeerde asielzoekers.'

Volgens Zijlstra is de 'stok achter de deur' van de sanctie nodig om de onderhandelingen met de gemeenten in te gaan.

De voorzitter grijpt in, want ze wil dat Zijlstra kan beginnen aan zijn betoog. Hij staat al een kwartier bij het spreekgestoelte, maar heeft van de oppositie alleen vragen gehad, maar niet de gelegenheid om zijn eigen verhaal te houden. De oppositie is er niet blij mee, maar Van Miltenburg drukt door.

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Beeld anp

'Het uitgangspunt is: wie hier niet mag blijven, die moet terug naar het land van herkomst. Dat staat in al uw verkiezingsprogramma's', zegt PvdA-leider Samsom tegen de oppositieleiders die in groten getale bij de interruptiemicrofoon staan. Hij duidt op vragen van Buma van het CDA nogmaals het compromis tussen VVD en PvdA: op verzoek van de VVD gaan opvanglocaties dicht, op verzoek van de PvdA komen er voorzieningen in de vijf grootste gemeenten en Ter Apel. 'Ja, wij hebben een politiek compromis gesloten, laten we daar niet geheimzinnig over doen.'

SP-leider Roemer vraagt: 'Wat gebeurt er met mensen die niet willen meewerken aan terugkeer.' Samsom: 'Die worden, net zoals nu gebeurt, de deur gewezen. Velen van hen verdwijnen dan in de Nederlandse ruimte. Een aantal van hen komt in noodhulp. Op individuele basis en in noodgevallen kan een burgemeester dat bieden.' Volgens Samsom stelt ook de SP in haar plannen voorwaarden aan opvang van Illegalen. Roemer reageert: 'Wij laten niemand op straat slapen.'

Samsom herhaalt nog maar eens in antwoord op vragen van Pechtold dat 'de PvdA hecht aan afspraken met gemeenten'. Pechtold: 'U introduceert onder druk van de VVD een boete. U zegt tegen gemeenten: als je het niet met ons eens bent, dan gaan we op je korten.' Volgens de PvdA-leider Samsom bevatte een vorig bestuursakkoord met gemeenten ook financiële sancties. 'Laten we met z'n allen gaan werken aan een akkoord dat leidt tot een oplossing van het probleem. Maar afspraken vergen wel medewerking van beide partijen.' Tot slot concludeert hij: 'Het is een onderhandeling met een stok achter de deur.'

PvdA-leider Samsom in gesprek met de media. Op de achtergrond VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Beeld anp

In vragen op D66-leider Pechtold zegt Samsom dat burgemeesters altijd de mogelijkheid hebben om noodopvang te bieden in individuele gevallen in het kader van de openbare orde. Volgens Pechtold betekent het dat 'bed, bad en brood'. 'Het hele harde gedoe, dat geroeptoeter over dat bed, bad en brood zou stoppen, dat dat niet aan de orde is.' Samsom reageert: 'Structurele opvang voor niet-rechtmatig in dit land verblijvende vreemdelingen vinden wij niet wenselijk en is straks ook niet nodig.'

Roemer van de SP concludeert: 'Dat betekent dat er niks gesloten hoeft te worden. Zolang iedereen welkom is, hoeft de noodopvang niet dicht.' Samsom verwijst opnieuw naar het bestuursakkoord dat nog gesloten moet worden met de gemeenten.

Waarop Fritsma van de PVV zegt: 'Oftewel er is helemaal geen akkoord, want de onderhandelingen met de gemeenten moeten nog beginnen. De gemeenten gaan door met opvang en willen geen boetes. U hebt helemaal niets.' Samsom: 'U bent iets cynischer over de bestuurskrachten van dit land dan de PvdA. Ik ga ervan uit dat het kabinet dat bestuursakkoord tot een succes maakt.'

De oppositie valt Samsom aan op de maatregel van een sanctie in het kabinetsplan. Als gemeenten hun opvang openhouden, dan kan het kabinet die gemeenten korten op hun financiën. Volgens Samsom blijft die sanctie alleen bestaan als er geen bestuursakkoord komt met gemeenten. De boete blijft dus alleen overeind als de onderhandelingen met de gemeenten stuklopen, benadrukt hij. Volgens de PvdA'er is het logisch dat bed-bad-broodvoorzieningen elders sluiten als er straks uitgebreidere opvang komt in de vijf grote steden.

D66-leider Pechtold lukt het Samsom om een uitspraak uit te lokken. 'Zou het kunnen', vraagt Pechtold, 'dat het aantal locaties straks in de onderhandeling met de gemeenten wordt uitgebreid tot meedere locaties, zoals Groningen, Nijmegen Arnhem?' Waarop Samsom reageert: 'Het is denkbaar dat als dat uit de onderhandeling komt, dat de PvdA daarmee instemt.' Mooi, zegt Pechtold, 'dan gaan we dat in een motie gieten'. Waarop Samsom meteen waarschuwt: 'Elke motie waarin specifieke getallen staan, gaan wij niet steunen.'

Samsom in gesprek met Pechtold in de gangen van het Tweede Kamergebouw. Beeld anp
Emile Roemer van de SP in debat met PvdA-leider Samsom. Beeld anp

'Hoewel we allemaal vinden dat we niet iedereen onbeperkt toegang kunnen bieden, vinden we ook allemaal dat we humaan met deze mensen moeten omgaan.' Aan het woord is PvdA-leider Diederik Samsom. 'Het kabinet heeft een aantal stappen gezet', zegt hij. Hij somt ze op: 'Opvang zonder voorwaarden vooraf, maar met tijd en rust. Zo kort als mogelijk, zo lang als effectief is. Dus niet tot in het oneindige. In de vijf gemeenten waar de aantallen het grootst zijn en in Ter Apel waar de meeste expertise zit.'

Buma van het CDA en Pechtold van D66 willen van de PvdA'er precies weten wat die termijn van 'een beperkt aantal weken' inhoudt. Samsom wil daar niet op vooruitlopen. Die termijn wordt gespecificeerd in het akkoord dat het kabinet gaat sluiten met gemeenten. 'Ik ga geen getallen noemen. Ik wil bijdragen aan een oplossing voor dit vraagstuk. Dat doen we door het kabinet de ruimte te bieden om met gemeenten tot een akkoord te komen.'

ChristenUnie-leider Arie Slob vraagt: 'Dit akkoord kan betekenen dat mensen op straat komen. Wilt u met mij dit punt uit het akkoord halen?' Waarop Samsom reageert: 'Als er geen enkele medewerking is, geen enkel perspectief, dan kun je op een gegeven moment niet anders dan zo iemand de deur wijzen.'

PvdA-leider Diederik Samsom. Beeld anp

'Er ligt een rammelend compromis met een open einde', zegt 50Plus-leider Henk Krol. 'Nu mag de Raad van State de weg gaan wijzen waar het kabinet dat niet kan.' Hij verwijst naar een uitspraak van de RvS die volgt in juni en duidelijkheid moet geven over de opvang in gemeenten.

Namens de fractie Kuzu/Öztürk spreekt Tunahan Kuzu. Hij mist in de bed-bad-brooddiscussie de 'belangrijkste b', namelijk 'die van beschaving'. Er is sprake van een dubbele moraal, stelt hij. 'Het rijke Westen zet de grenzen open voor handel, maar als mensen erdoorheen proberen te glippen zitten ze potdicht. Waar blijft de onwrikbare overtuiging dat ieder mens gelijkwaardig is?'

Hij rondt af met een oproep aan Rutte: 'Ga eens slapen onder een brug. Doe dat het liefst in Rotterdam want dan maakt u nog kans dat de heer Aboutaleb u komt ophalen en u opvang biedt.'

Ex-PvdA'er Tunahan Kuzu. Beeld anp
Staatssecretaris van Justitie Klaas Dijkhoff. Beeld anp

'Barmhartig en rechtvaardig', zo wil SGP-leider Kees van der Staaij het liefst het illegalenbeleid zien. 'Niemand die is uitgeprocedeerd opvang bieden is onbarmhartig. Iedereen die is uitgeprocedeerd opvang bieden tot in einde van dagen is onrechtvaardig.' Hij spreekt over de 'weerbarstigheid' van de problematiek van illegaliteit. Bijvoorbeeld in situaties waarin de rechter heeft geoordeeld dat iemand terugkan, maar die persoon zelf meent dat dat echt niet gaat.

De SGP staat constructief tegenover het kabinetsplan, maar vraagt zich af waarom de opvang zich beperkt tot de vijf grote steden.

Volgens Sybrand Buma van het CDA is de coalitie van VVD en PvdA verworden tot 'een vechtkabinet'. Hij memoreert de reconstructies in de kranten die schreven over geruzie in het Torentje tijdens de onderhandelingen over bed, bad en brood. 'Rutte is niet meer de premier, maar de speelbal van de paniek in zijn eigen partij.' Rutte lacht in Vak K. Buma: 'De premier wil geloof ik een interruptie plegen.' Daarop volgt nog een lach van Rutte.

Buma heeft nog een paar vragen: 'Waarom heeft het kabinet zo'n haast en paniek gehad na de uitspraak van de Raad van Europa als er nog uitspraken van de Raad van State aankomen? Is het kabinet bereid de bezuinigingen op de Dienst Terugkeer & Vertrek terug te draaien?' En zijn laatste vraag: 'Wat is er besproken op een schimmige bijeenkomst met burgemeesters?'

In vragen op ChristenUnie-leider Arie Slob legt Buma uit hoe het CDA in de kwestie staat: 'Het CDA vindt dat wanneer de rechter een uitspraak heeft gedaan, dat het een kwestie van rechtvaardigheid is dat men terug moet.' Hij stelt daarbij wel dat het kabinet er niet in zal slagen om de noodopvang die gemeenten bieden te sluiten. 'Particuliere opvang is er gewoon in de gemeente.'

CDA-leider Sybrand Buma. Beeld anp

Ex-PVV'er Joram van Klaveren ageert tegen de VVD, die opnieuw beloftes aan de kiezers zou hebben gebroken. In plaats van uitgeprocedeerde mensen het land uit te zetten, krijgen ze van dit kabinet opvang, stelt hij.

Ook GroenLinks-leider Bram van Ojik wijst op de verschillende manieren van uitleg die de coalitiepartijen geven aan het akkoord. 'Er is het akkoord van VVD-premier Rutte en het akkoord van PvdA-vicepremier Asscher.' Hij wil weten, in navolging van andere Kamerleden, hoe het akkoord zich verhoudt tot een aangenomen motie van Kamerleden Voordewind en Voortman. Die motie riep op om de Pauluskerk in Rotterdam als voorbeeld te nemen voor het kabinetsbeleid.

'Dit akkoord pakt de problemen van illegaliteit niet aan. Is het kabinet bereid om aan dat buitenschuldcriterium nog wat te doen.'

Hij rondt af: 'Er is helemaal geen bed-bad-broodakkoord. De ene partij zegt: de opvang gaat dicht. De andere partij zegt: je hebt altijd recht op opvang. Dat noem ik geen akkoord. Het moet anders, het moet over.'

GroenLinks-fractieleider Bram van Ojik in gesprek met PVV'er Martin Bosma. Beeld anp

Vervolgens spreekt Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren. Niet de vluchtelingen zijn gelukszoekers, maar diegenen die naar olie boren in exotische zeeën of bomen kappen in regenwouden, zegt ze. 'Dat zijn gelukszoekers, onze gelukszoekers, die ons de welvaart geven om te consumeren alsof wij vier wereldbollen hebben.'

Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren. Beeld anp

'Want ik had honger en u gaf mij te eten', begint ChristenUnie-leider Arie Slob. Hij citeert woorden van Jezus uit de Bijbel. Jezus leerde ons barmhartig met vreemdelingen om te gaan, zegt hij. Het resultaat van de onderhandeling tussen VVD en PVdA noemt hij 'beschamend'.

Het akkoord is niet meer dan een 'papieren werkelijkheid', zegt Slob, en heeft eerder een averechts effect dan dat het helpt om asielzoekers te laten terugkeren naar het land van herkomst. Wat de ChristenUnie het meest tegen de borst stuit: 'Dit akkoord voldoet niet aan de norm van humaniteit. Dit akkoord wil mensen de basale levensbehoeften onthouden en de straat opsturen.'

Slob concludeert: 'De fractie van de ChristenUnie verwerpt om die reden dit akkoord. In de papierversnipperaar ermee. Ga terug naar de onderhandelingstafel.'

ChristenUnie-leider Arie Slob. Beeld anp

'Na negen dagen geruzie had ik duidelijkheid verwacht', zegt D66-leider Alexander Pechtold. 'Maar bij de presentatie van het akkoord werd het al een surrealistische vertoning. Eén akkoord, twee verhalen. De coalitiepartijen leggen de afspraken totaal anders uit.'

Hij legt uit hoe D66 erin staat: 'Voor mijn partij is het duidelijk: wie uitgeprocedeerd is, moet terug naar het land van herkomst. Maar waar dat niet lukt, moeten gemeenten basale voorzieningen kunnen bieden.'

Pechtold heeft een trits aan vragen aan het kabinet. 'Wanneer voldoet de asielzoeker aan criteria dat hij 'oprecht en aantoonbaar' wil terugkeren? Welke instantie maakt die afweging? Als mensen niet meewerken staan ze dan gewoon weer op straat?' Ook wil hij uitleg over de boete die gemeenten krijgen als ze doorgaan met opvang bieden. 'Hoe verhoudt het verbod van opvang zich tot de zorgplicht van gemeenten?'

Pechtold waarschuwt het kabinet vast dat hij niet genoegen zal nemen met antwoorden die verwijzen naar het nog te sluiten bestuursakkoord met de gemeenten. 'Er is een akkoord en er is geen akkoord.'

D66-leider Pechtold. Beeld anp

'Onze grenzen staan wagenwijd open.' Als tweede spreker is PVV'er Sietse Fritsma aan het woord. Volgens hem staan een miljoen Syriërs klaar om richting de EU af te reizen. 'De elite wil ze allemaal binnenhalen. Ondertussen krijgt het kabinet steeds minder illegalen het land uit.'

Hij noemt de situatie 'weerzinwekkend'. 'Illegalen die het vertikken zich aan de regels te houden, krijgen nu bed, bad, brood, rust en ruimte aangeboden. Is dit hoe we vanaf nu omgaan met iedereen die zich niet aan de regels houdt?'

Volgens Fritsma is het 'verschrikkelijk' dat er opvang komt voor illegalen, terwijl 'onze eigen ouderen' een tekort hebben aan verzorging en voorzieningen. 'Mijn oproep aan het kabinet is simpel: zie af van dit vreselijke plan voor illegalenopvang. Pak ze allemaal op en zet ze zo snel mogelijk op het vliegtuig richting land van herkomst.'

PVV'er Sietse Fritsma in de Tweede Kamer. Beeld anp

'De VVD krijgt de stoere taal, de PvdA de onmogelijkheid van de uitvoering', zegt Emile Roemer van de SP. Hij wijst erop dat de twee partijen 'een volstrekt andere uitleg geven' aan het bed-bad-broodakkoord. 'Mijn vraag aan de premier: wie spreekt hier nu de waarheid?' Volgens de PvdA mogen gemeenten altijd noodopvang blijven bieden, maar volgens de VVD worden alle opvanglocaties gesloten, zegt Roemer. 'Er is een akkoord, maar geen overeenstemming.'

De kabinetsbrief is wel helder, zegt de SP-leider. 'Het kabinet spreekt enkel en alleen over vertrek. Geen woord over humaniteit.' De premier en de vicepremier moeten vandaag duidelijkheid geven in de onenigheid tussen VVD en PvdA, stelt hij. Hij sluit af: 'In ons rijke land hoeft niemand op straat te slapen of uit een vuilnisbak te eten.'

SP-leider Emile Roemer. Beeld anp

Het debat begint een half uur later omdat de partijen eerst de brief wilden bestuderen die Dijkhoff om 10.00 uur naar de Kamer stuurde. Hij antwoordde met de brief op vragen van de Kamer. Lees het hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden