Teruglezen: hoe Trump vannacht de macht greep

De Republikeinse Donald Trump wordt de nieuwe president van de Verenigde Staten. Lees hier ons liveblog van afgelopen nacht terug, met daarin alles over de polls, de feiten en de geruchten, de onthullingen en het nieuws.

Het nieuwe liveblog met de reacties, analyses en de overwinningsspeech van Donald Trump kunt u hier volgen.

Trump-supporters voor het Witte Huis in Washington. Beeld getty

Volgens CNN zou Hillary Clinton met Trump hebben gebeld om hem te feliciteren met zijn winst.

Nog voordat Nederland goed en wel wakker is en de uitslag van de Amerikaanse verkiezingen tot zich heeft genomen, hangt PVV-leider Wilders de vlag al uit: 'De Amerikanen pakken hun land terug. Wij zijn de volgende', twittert hij om 05.10 uur in het Engels. Maar de linkerflank van politiek Den Haag toont zich geschokt door de winst van Trump.

'Ik begreep niet hoeveel witte mensen ons haten.' 'Ik weet niet wat ik mijn dochters nu moet vertellen.' 'Het volk eist het land weer op, dat zullen wij ook doen.' De wereld werd wakker met een onverwachte verkiezingsuitslag: de Republikein Donald Trump wordt de nieuwe president van de Verenigde Staten. Lees hier een greep uit de reacties.

De Republikein Donald Trump heeft dinsdag de Amerikaanse presidentsverkiezingen gewonnen. Met overwinningen in Florida, North Carolina, Ohio en andere cruciale swing states sneed hij zijn Democratische tegenstrever Hillary Clinton de pas af naar het machtigste ambt van de wereld. De zakenman en voorvechter van de witte man, lost daarmee in het Witte Huis de eerste zwarte president van Amerika, Barack Obama, af.

Zo verliepen afgelopen nacht de verkiezingsvoorspellingen van de New York Times:

Beeld NYT

De grote vraag waar Amerika mee gaat slapen: hoe konden de opiniepeilers en journalisten er zó naast zitten. Of beter: hoe konden ze er wéér zo naast zitten. Want de politiek analisten misten de opkomst van Donald Trump in de Republikeinse voorverkiezingen, trokken het boetekleed aan en zouden het in de presidentsverkiezingen beter doen. Maar de enige die de temperatuur bij de kiezer goed bleek te peilen, was Donald Trump zelf.

Amerikaanse media voorspelden tot dinsdagnacht een redelijk overtuigende winst voor Democraat Hillary Clinton. Inmiddels proberen ze koortsachtig redenen te bedenken waarom ze er zo naast zaten. Lees hier de eerste voorzichtige eerste verklaringen.

Beeld ap

Bekijk hier de toespraak van Clintons campagneleider John Podesta terug:

De Amsterdamse beurs gaat een bloedrode handelsdag tegemoet, meldt het ANP. De vrijwel zekere overwinning van Donald Trump zorgt voor een zeer nerveuze stemming bij beleggers. De openingsindicator voor hoofdindex AEX staat voorbeurs op een flinke min. Ook elders in Europa worden grote verliezen voorzien.

Kenners voorzien momenteel een opening voor de AEX rond de 430 punten. De graadmeter eindigde dinsdag nog op 450,18 punten. Een woordvoerder van BinckBank voorziet een hectische handelsdag. Volgens marktanalist Ron van der Does van IG Markets zorgt een overwinning van Trump de komende tijd voor druk op de beurzen. 'Trump brengt grote onzekerheid met zich mee en daar houden beleggers niet van', zo gaf hij aan.

De Nikkei-index in Tokio daalde maar liefst 5,4 procent. Beeld epa

Campagneleider John Podesta kwam net op het podium om te zeggen dat de resterende staten ‘too close to call’ zijn, en hij er daarom verder niets over gaat zeggen, legt correspondent Michael Persson uit. Morgen meer, zei hij, nu lekker slapen. Hij suggereerde dat er nog een pad naar de overwinning is, maar zei niet dat dat nog maar een heel smal paadje is.

Dit was het enige commentaar van de Clinton-campagne op de verkiezingsuitslag. Een anticlimax, en een tikje onbeleefd, naar al die fans die hier al uren hun teleurstelling aan het verbijten zijn. Nu loopt de zaal leeg

John Podesta vandaag tijdens zijn korte toespraak. Beeld reuters

'Het is nog niet voorbij', zegt Clintons campagneleider John Podesta. Hij heeft de duizenden fans gezegd naar huis te gaan.

Correspondent Michael Persson is in New York, waar Hillary Clinton haar speech had willen geven. 'Er komt hier nul informatie van de Clinton-campagne. Het enige wat je ziet zijn de beelden van CNN en ABC, die de uitslag duiden. Die worden gelardeerd met achterhaalde campagnefilmpjes, en, heel even, met een optreden van Kate Perry.'

Clinton komt niet, weten sommige journalisten, maar de fans scanderen nog steeds haar naam.

Campagneleider John Podesta. Beeld getty

Trump wint ook in Nebraska en haalt daarmee vijf kiesmannen binnen, meldt AP.

Het wachten was op de definitieve uitslag, en de verliezersspeech van Clinton. Maar er komt net een bericht van een journalist uit haar gevolg dat zij niet komt, vertelt correspondent Michael Persson. Campagnevoorzitter John Podesta gaat het slechte nieuws aanvaarden.

Verslagen supporters van Hillary Clinton in New York. Beeld ap

Donald Trump lijkt de overwinning in de Amerikaanse presidentsverkiezingen niet meer te kunnen ontgaan. Hoewel nog geen van de Amerikaanse media officieel een winnaar hebben aangewezen is het vrijwel zeker dat hij in januari het stokje overneemt van president Barack Obama.

Voorafgaand aan de verkiezingsdag wezen alle peilingen en prognoses op een overwinning voor Clinton. De avond verliep echter heel anders. In staten waarvan werd gedacht dat ze naar Clinton zouden gaan, zoals Pennsylvania en North Carolina, koos een meerderheid voor Trump.

Donald Trump bereidt zich voor om zijn overwinningsspeech te geven, meldt een verslaggever van NBC. Hij wacht de laatste kiesmannen nog af.

De livestream van het overwinningsfeest van Trump is hier te volgen.

Supporters van Hillary Clinton in Seattle, Washington. Beeld afp

Donald Trump wint in Pennsylvania, meldt AP. Dat staat voor 20 kiesmannen. Hiermee is Trump nog maar 5 kiesmannen verwijderd van het presidentschap.

Het wachten is nu nog op de uitslagen in Alaska, Arizona, Maine, Michigan, Minnesota en New Hampshire.

Ook Marine le Pen, leider van de Franse extreemrechtse partij Front National, heeft Donald Trump alvast gefeliciteerd met zijn mogelijke overwinning.

'Felicitaties voor de nieuwe president van de Verenigde Staten Donald Trump en aan het Amerikaanse volk, vrij! MLP', twitterde ze.

In Pennsylvania wint de Republikein Pat Toomey de Senaatszetel. De Amerikaanse Senaat blijft hierdoor onder controle staan van de Republikeinse Partij. Dat meldt AP. In het Huis van Afgevaardigden beschikt de partij van Donald Trump de komende twee jaar ook over een meerderheid.

Volgens een NBC-verslaggever heeft Paul Ryan, de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Donald Trump en running mate Mike Pence via de telefoon gefeliciteerd. 'Ze hadden een zeer goed gesprek', aldus Kelly O'Donnell.

Om 07.00 uur (Nederlandse tijd) was Alaska de laatste staat waar de stembureaus sloten. Alle stembureaus in de VS zijn dicht

Donald Trump heeft nog 25 kiesmannen nodig om de volgende president van de Verenigde Staten te worden. Hij staat voor in Wisconsin, Arizona en Michigan. Wint hij deze drie staten, dan haalt hij 37 daarmee kiesmannen binnen en heeft hij gewonnen.

Een supporter van Donald Trump op Times Squeare in New York. Beeld epa

Op deze kaart ziet u de uitslagen per staat. Rode staten kiezen Donald Trump, blauwe staten kiezen Hillary Clinton. Lichtgekleurde uitslagen zijn nog niet definitief. De nieuwe president moet 270 'electoral votes' hebben.

We wachten nog op de uitslagen in de staten Alaska, Arizona, Maine, Michigan, Minnesota, New Hampshire en Pennsylvania.

De stemming was opgetogen, in het conferentiecentrum in New York waar Hillary Clinton dinsdagavond haar overwinningsspeech zou houden. Tot een uur of negen, schrijft correspondent Michael Persson.

Clinton zelf zat nog aan haar speech aan het werken, in een hotel even verderop. Maar ze was inmiddels ook haar verliezerstoespraak begonnen, zei een stafmedewerker. Want de resultaten begonnen binnen te stromen.

Een supporter in het Jacob K. Javits Convention Center in New York, waar Clinton en running mate Tim Kaine een event houden. Beeld afp

Voormalig procureur-generaal Catherine Cortez Masto heeft in Nevada de strijd om de Senaatszetel gewonnen. Verslaggever Bert Lanting sprak haar eerder deze week in Las Vegas. 'Als mijn grootvader niet de Rio Grande was overgestoken op zoek naar een beter leven, had ik hier nu niet gestaan', zei ze. 'Er zijn mensen die muren willen bouwen, maar zo zijn wij niet, hier in Nevada. Wij zijn een gemeenschap van immigranten.'

Catherine Cortez Masto. Beeld afp

Hillary Clinton heeft de presidentsverkiezingen in de staat Nevada gewonnen, meldt AP. Dat staat voor zes kiesmannen.

We wachten nog op de uitslagen in de staten Alaska, Arizona, Maine, Michigan, Minnesota, New Hampshire en Pennsylvania.

Op deze kaart ziet u de uitslagen per staat.

Aanhangers van Clinton in New York. Beeld getty

Hoe werkt het kiessysteem van de Verenigde Staten? De president wordt niet direct gekozen, bij meerderheid van alle in Amerika uitgebrachte stemmen, de zogeheten popular vote. Maar de verkiezing is getrapt. De president wordt aangewezen door een kiescollege bestaande uit 538 kiesmannen die per staat worden gekozen.

Er is dus eigenlijk niet één verkiezing, maar er zijn 51 afzonderlijke verkiezingen (in alle vijftig staten plus Washington DC). In al die verkiezingen wordt bepaald welke kandidaat volgens het winner-take-all-principe de kiesmannen van de staat krijgt. Om president te worden moet een kandidaat een meerderheid van 270 kiesmannen achter zich zien te krijgen.

Het is in de Amerikaanse geschiedenis vier maal voorgekomen dat een kandidaat president werd die landelijk minder stemmen kreeg dan zijn tegenstander. Het meest recent was dat in 2000, toen George W. Bush een half miljoen minder stemmen had dan Al Gore, de winnaar van de popular vote, maar hij kwam wel uit op 271 kiesmannen (doordat het Hooggerechtshof Bush in een omstreden besluit uitriep tot de winnaar in Florida).

De verkiezingen naderen hun ontknoping. In New York houden Donald Trump en Hillary Clinton hun overwinningsfeest - althans, zo noemen ze het zelf. Clinton viert haar overwinning in een conferentiecentrum vlak bij Hudson Yards. Donald Trump viert zijn overwinning drie kilometer verderop, in het Hilton hotel.

Volg hier de livestream van Hillary Clinton

Volg hier de livestream van Donald Trump

Supporters van Hillary Clinton in New York. Beeld ap

Veel Amerikanen kiezen vandaag niet alleen een nieuwe president of afvaardiging in de Senaat maar krijgen via referenda meer keuzes voorgelegd - of ze wiet willen legaliseren bijvoorbeeld, of euthanasie mogelijk willen maken.

- Californië heeft via een referendum voor het legaliseren van het recreatief gebruik van marihuana gestemd, meldt persbureau AP. Dat betekent dat iedereen die 21 jaar of ouder is straks legaal wiet mag roken. Ook in de staten Arizona, Maine, Massachusetts en Nevada wordt vandaag via referenda besloten of marihuana straks recreatief gebruikt mag worden. In Florida, Arkansas en North Dakota wordt gestemd over het legaliseren van medisch wietgebruik.

- In Nebraska kiezen Amerikanen of ze de doodstraf, die vorig jaar werd afgeschaft, terug willen. Californië krijgt dezelfde vraag voorgeschoteld, maar ook een voorstel dat de uitvoering van de doodstraf moet versnellen.

- In Colorado wordt kiezers gevraagd of ze een ‘zelfmoordpil’ willen introduceren voor wie terminaal ziek is. In Californië, Maine, Nevada en Washington wordt beslist over het strikter maken van wapenwetten.

- Colorado, Arizona, Washington en Maine kiezen of ze het minimumloon willen verhogen.

Trump hoopt Michigan en Wisconsin te winnen: dan doorbreekt hij de blauwe muur die hem van het presidentschap scheidt. Fox voorspelt al dat de tien kiesmannen van Wisconsin naar Trump gaan, wat hem goed op weg helpt. Andere nieuwszenders zijn terughoudender. Als ook Michigan en Pennsylvania vallen, dan lijkt een Trump-presidentschap onvermijdelijk.

Clinton-fans kijken in New York naar de verkiezingsuitslagen. Beeld reuters

De zestien kiesmannen van Georgia gaan naar Trump. En ook Iowa is gevallen voor de kandidaat. Daar won Trump zes kiesmannen.

Het is zo goed als gebeurd. North Carolina en Florida zijn nu definitief naar Trump. En hij heeft een grote voorsprong in Michigan en Wisconsin, staten die vooraf vrij zeker aan Clinton werden toegedicht. Als hij die inderdaad wint is hij president.

Het Huis van Afgevaardigden houdt ook een Republikeinse meerderheid, en de Senaat waarschijnlijk ook. Dat betekent dat Amerika de komende vier jaar een conservatieve kant op gaat. En waarschijnlijk veel langer, als er nieuwe rechters in het Hooggerechtshof benoemd worden.

Donald Trump is de grootste geworden in Utah. In de peilingen was hij daar in een strijd verwikkeld met de Mormoon Evan McMullin, die na Clinton en Trump de meeste kans had om president te worden. Dat zit zo: als McMullin de zes kiesmannen van Utah had gewonnen en Clinton en Trump gelijk eindigden, dan had het Huis van Afgevaardigden hem als president kunnen benoemen.

Beleggers reageren zeer nerveus op de toegenomen kansen voor Donald Trump bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen. 'Dit is een déjà vu Brexit-moment', aldus analyst Bob Takai tegen persbureau Reuters. Lees het hele bericht.

Een duur gekleed echtpaar maakt nog even een selfie met vier zwaarbewapende agenten die buiten het Hilton op de Avenue of the America's staan, voordat ze naar de Victory Party van Donald Trump gaan. 'Ik hoop dat Trump gaat winnen, maar ik ben nog wel een beetje zenuwachtig!' Lees de rest van de reportage van onze verslaggever Bert Lanting in New York.

Trump-aanhangers tijdens zijn campagne-evenement in New York. Beeld getty

Het is geen verrassing: Hillary Clinton is de populairste in Californië. Met deze overwinning kan ze 55 kiesmannen erbij turven. En ook Hawaï gaat naar Clinton. Vier kiesmannen vielen daar te halen.

Trump heeft de vier kiesmannen van het klassiek Republikeinse Idaho gewonnen. En ook North Carolina (15 kiesmannen) gaat naar Trump.

De grootste swing state Florida gaat naar Donald Trump. Dat meldt Associated Press. De zwaarbevochten staat heeft 29 kiesmannen en is van groot belang voor beide kandidaten. De hele avond liepen Trump en Clinton vrijwel gelijk op in de staat, maar met 99 procent van de stemmen geteld, concludeert het persagentschap dat de race er voorbij is.

Hillary Clinton wint de 9 kiesmannen van Colorado. De staat koos de laatste twee verkiezingen voor Barack Obama. Daarvoor waren de Republikeinen er het grootst.

NBC News en CNN stellen dat Donald Trump Ohio heeft gewonnen. Ohio is één van de belangrijkste swing states. Zonder deze staat zou het voor hem erg lastig zijn om de verkiezingen te winnen. Het is voor het eerst sinds 2004 dat de staat naar een Republikein gaat. Trump heeft ook de tien kiesmannen van van Missouri veiliggesteld.

Ondertussen lijkt het erop dat Clinton de 13 kiesmannen van Virginia gaat winnen. Zowel CBS als NBC maken deze verwachting. New Mexico en de bijbehorende vijf kiesmannen gaan ook naar Clinton.

Om in het Witte Huis te eindigen, moet Clinton Wisconsin, Michigan en Pennsylvania winnen. Wint Donald Trump één van deze staten, dan wint hij het presidentschap.

Donald Trump wilde tot gisteren niet beloven dat hij zich zou neerleggen bij een eventueel verlies. Maar volgens een adviseur heeft de Republikein twee toespraken klaarliggen: een overwinnings- en een verliezerstoespraak. Adviseur Omarosa Manigault zei dinsdag tegen Amerikaanse journalisten: 'Beide kandidaten hebben acceptatietoespraken en verliestoespraken geschreven.’ Hij wilde geen details geven over de inhoud van de toespraken.

Het moment dat de verliezer zijn nederlaag toegeeft is het officiële einde van de verkiezingscampagne. Daarna volgt de winnaar met een overwinningsspeech. In 2012 werd Republikein Mitt Romney verrast door een nederlaag op Democratisch president Barack Obama. Hij had geen verliezerstoespraak klaarliggen.

De presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten zijn spannender dan verwacht en zorgen voor onrust op de Aziatische markten. Zowel de dollar als de Mexicaanse peso daalde fors.

In de aanloop naar de verkiezingsdag voorspelden de meeste media een gemakkelijke overwinning voor Clinton. In veel staten liggen Trump en Clinton echter dichter bij elkaar dan verwacht.

De Nikkei in Tokio stond 2,25 procent lager aan het eind van de ochtendhandel, en de futures in New York wijzen op een scherp lagere opening woensdag op Wall Street.

Eelco Bosch van Rosenthal in de Melkweg: 'De volledige campagnestaf van Clinton heeft zich teruggetrokken, dat betekent maar één ding: paniek. Het is overal minder dan verwacht voor Clinton. Er is nog een kans voor Clinton, maar die wordt steeds kleiner.'

Clinton heeft inmiddels vanaf haar twitteraccount een wat sombere tweet verstuurd. 'Dit team kan zo trots zijn. Wat er ook gebeurt vanavond, dank voor alles’, stuurde de Democrate een uur geleden.

Eelco Bosch van Rosenthal in gesprek in de Melkweg. Beeld anp

Het spant erom in een flink aantal van de swing states.

Een overzicht van de percentages:
Florida (95 procent geteld): Clinton 48, Trump 49.
Virginia (92 procent geteld): Clinton 48, Trump 47.
New Hampshire (36 procent geteld): Clinton 46, Trump 49
North Carolina (66 procent geteld): Clinton 47, Trump 50
Pennsylvania (34 procent geteld): Clinton 56, Trump 41
Ohio (56 procent geteld): Clinton 43, Trump 53

Ondertussen heeft Donald Trump ook Montana gewonnen. Dit maakt dat Trump 140 kiesmannen heeft, tegenover Clintons 104.

De koers van de Mexicaanse munt peso schiet in de nacht van dinsdag op woensdag op en neer, afhankelijk van wat de Amerikaanse nieuwszenders berichten over voorlopige verkiezingsuitslagen. Mexico’s economie is grotendeels afhankelijk van de grote noorderbuur en het Midden-Amerikaanse land heeft met argusogen Trumps idee over een muur op de grens gevolgd. Ook de dollarkoers schommelt woensdag in de vroege ochtend op Aziatische markten. Bij een grotere kans op een presidentschap van Trump daalt de Amerikaanse munt in waarde.

De peilers van de New York Times waren een paar uur geleden nog verzekerd van een overwinning voor Clinton. Volgens de krant is de kans dat Trump wint nu 53 procent. Het percentage wordt constant aangepast.

Hillary Clinton kan ook Connecticut op haar lijstje erbij schrijven. Hiermee komt ze op 104 kiesmannen te staan. Donald Trump heeft zojuist Louisiana gewonnen, daarmee komt Trump op 137 kiesmannen. De kandidaat die 270 kiesmannen haalt, gaat er vandoor met het presidentschap.

Volgens Charles Groenhuijsen nemen de voorlopige uitslagen zorgwekkende vormen aan. 'Als Trump president wordt en een Republikeinse Senaat en Huis van Afgevaardigden heeft, is dat voor de komende jaren van gigantische betekenis, dan komt er enorme conservatieve golf over Amerika.'

Trump wint ook Arkansas en Texas. Hillary Clinton krijgt alle 29 kiesmannen van de staat New York.

Daarmee gaan New york, Illinois, New Jersey, Massachusetts, Maryland, Rhode Island, Delaware en District of Columbia naar Hillary Clinton. Dat brengt het aantal kiesmannen op 97.

Trump staat op 129 kiesmannen met overwinningen in Arkansas, Kansas, North Dakota, South Dakota, Texas, Wyoming, Alabama, Oklahoma, Tennessee en Mississippi.

Amerikanen dreigen al maanden naar Canada te verhuizen als Donald Trump wint. Het Canadese magazine Maclean's heeft in de verkiezingsnacht een camera opgesteld op de grens om te zien of en wanneer de eerste migranten komen.

De voorspellingen over swing state Florida wisselen snel. Toen 30 procent van de stemmen geteld was, stond Clinton voor. Na 55 procent had Trump een nipte voorsprong. Bij 71 procent ging Clinton aan kop, inmiddels staat Donald Trump weer voor.

Hoewel Florida een grote staat is, zijn Ohio en North Carolina minstens zo belangrijk. Als die staten naar Clinton gaan, is ze niet meer in te halen.

President Barack Obama heeft geruststellende woorden voor de Amerikanen. ‘Wat er ook gebeurt, de zon komt morgenochtend op en Amerika zal nog steeds het meest geweldige land ter wereld zijn’, aldus de leider in een Buzzfeed-video. Hij noemde het verkiezingsseizoen een ‘vermoeiende, stressvolle, en soms enorm rare’ tijd.

Het Huis van Afgevaardigden blijft naar alle waarschijnlijkheid in Republikeinse handen. Dat voorspellen ABC en NBC News op basis van eerste uitslagen en exitpolls. Al zes jaar hebben de Republikeinen hier de overhand. De partij beschikt nu over 247 zetels in het 435 zetels tellende Huis. De Democraten hebben 188 zetels in handen.

Vier tot zes uur wachten later, blijkt voor veel Hillary-fans dat 'binnen' bij haar verkiezingsnacht-evenement niet verder is dan de lobby van het conventiecentrum. Blijkbaar is er voor veel mensen met kaartjes helemaal geen plek.

'Geen metaal, geen selfiesticks, geen eten, geen drinken!' Met megafoons werd omgeroepen wat er allemaal verboden was na de veiligheidscontrole, uitgevoerd door politieagenten en de Secret Service. Maar, was de belofte van gestresste campagnemedewerkers, 'jullie komen zeker binnen'. Of dat het waard was, nu blijkt dat je met een geel kaartje niet verder komt dan de lobby, en de zaal waar het allemaal gebeurt niet van binnen zal zien? 'Nee', vindt Katie Lee uit Brooklyn. Ze stond vier uur in de rij en moest plassen, maar dat kon niet. 'Ik vraag me nu af of ik wel wil blijven. Ik heb lang gewacht, maar dit is belachelijk. Zo ga je niet met mensen om.'

Ze krijgt bijval van meerdere vrouwen die in de rij staan voor de WC. Ze zouden niet gewacht hebben als ze wisten dat hun eindstation de lobby was. Een medewerker van de campagne, een blauw met groen Staff-pasje om zijn nek, weet niet of Hillary zich vanavond zal laten zien in de lobby. 'Ik heb geen informatie over de optredens.' Een groepje vrienden dat vlakbij staat, maakt zich klaar om te gaan. 'Wij gaan naar een bar. Daar kunnen we tenminste drinken.'

(Mari Meyer)

Illinois, New Jersey, Massachusetts, Maryland, Rhode Island, Delaware en District of Columbia gaan naar Hillary Clinton. Kansas, North Dakota, South Dakota, Texas, Wyoming, Alabama, Oklahoma, Tennessee en Mississippi gaan naar Donald Trump.

Spannend is het in North Carolina, Florida, Pennsylvania en New Hampshire. Vooral Florida is van groot belang voor de kandidaten. In deze swing state staan 29 kiesmannen op het spel. Met 91 procent van de stemmen geteld gaat Trump nipt aan kop. Eerder stond Clinton voor.

Voormalig PvdA-Kamerlid Myrthe Hilkens verlaat de Melkweg om de uitslagen in haar hotel te volgen. 'Ik krijg het niet goed mee door alle rumoer'. Hilkens is er allerminst gerust op dat haar favoriete kandidaat, Hillary Clinton, op een overwinning afstevent. 'Ik heb vanaf het begin een gutfeeling gehad dat Clinton gaat winnen. En in de peilingen heeft ze ook steeds een voorsprong gehad. Maar ja, de foutmarges in peilingen zijn groot en wat mijn gevoel zegt, zegt natuurlijk niets.'

'Wie er ook wint, ik hoop heel vurig dat diegene zijn stinkende best gaat doen om een verbindende kracht te zijn in dat verscheurde land. Trump heeft, om het zacht uit te drukken, niet echt de indruk gewekt die verbindende kracht te willen zijn. Maar hij heeft een keer gezegd dat hij wellicht diplomatieker zou zijn als hij echt president wordt, dus laten we daar maar op hopen.'

Als Clinton wint haalt Hilkens opgelucht adem, maar echt blijdschap voelt ze niet. 'Hoe anders was het toen Obama werd verkozen. Toen hield ik een Obama-pyjama-party bij mij thuis. Obama bracht iets unieks teweeg. Dat is bij deze verkiezingen totaal niet aan de orde.'

Myrthe Hilkens Beeld de Volkskrant

Ongeacht de uitslag van deze verkiezingen, de VS zijn onherstelbaar beschadigd, zegt Eelco Bosch van Rosenthal in de melkweg. 'Dit is een verloren jaar en dit zijn verloren verkiezingen. Het is nergens gegaan over de problemen van de mensen.' Bosch van Rosenthal is pessimistisch over de toekomst van de VS. 'Ik zie niet een manier waarop deze polarisatie ongegaan kan worden gemaakt'.

De voorspellingen over swingstate Florida wisselen snel. Toen 30 procent van de stemmen geteld was, stond Clinton voor. Na 55 procent had Trump een nipte voorsprong. Nu 71 procent van de stemmen geteld is, gaat Clinton weer aan kop.

In swingstate Florida is 30 procent van de stemmen gesteld en heeft Clinton nu een zeer nipte voorsprong van een kleine 2 procent. In de Melkweg wordt dat met gejuich ontvangen. Charles Groenhuijsen: 'Op 15 procent stond Trump net voor, maar Clinton trekt nu bij. 30 procent van de stemmen is een aardige voorspeller, het lijkt dus de goede kant op te gaan voor Hillary. Maar het zit zo dicht bij elkaar dat we nog niet kunnen spreken van een overwinning'.

De President's Night in de Melkweg. Beeld de Volkskrant

Donald Trump wint ook West Virginia, een staat die sinds 2000 Republikeins heeft gestemd. In West Virginia stonden 5 kiesmannen op het spel.

Een stembureau in Dover, New Hampshire, blijft een uur langer open vanwege een administratieve fout. Dit was een wens van de lokale Democratische Partij. In een brief die verstuurd is naar ongeveer 250 kiezers stonden de verkeerde stemtijden vermeld.

Sommige stembureaus in de Amerikaanse staat North Carolina mogen ook langer openblijven. Computerproblemen eerder op de dag zorgen voor lange rijen in acht kiesdistricten in Durham.

De kiescommissie van de staat heeft toestemming gegeven zodat mensen langer de tijd hebben om hun stem uit te brengen. Afhankelijk van welk district krijgen mensen van de commissie twintig tot zestig minuten extra de tijd.

Ook in Nevada wordt gesteggeld over mogelijke fouten bij stembureaus. Lees ons bericht hier.

Een inwoner van Cincinnati, Ohio heeft zijn stembiljet opgehaald. Beeld EPA

Donald Trump wint de staten Kentucky en Indiana, Hillary Clinton is de grootste in Vermont. Het zijn geen onverwachte uitslagen. Vermont stemt al sinds de verkiezingen in 1988 Democratisch, Kentucky is sinds 2000 elke vier jaar naar een Republikein gegaan. Het is nog te spannend in Georgia, Virginia en South Carolina om een voorspelling te kunnen doen, aldus CNN.

15 procent van de Amerikanen die hun stem hebben uitgebracht vandaag, deed dat voor het eerst. Dit blijkt uit een Reuters/Ipsos exitpoll. Dit is flink meer dan vier jaar geleden. Toen stemde 9 procent van de kiezers voor het eerst, bleek uit een vergelijkbare peiling.

Uit de peiling, die onder 35 duizend mensen werd uitgevoerd bij het verlaten van het stembureau, bleek ook dat 13 procent van de kiezers pas in de laatste week van de verkiezingen heeft besloten op wie ze zouden stemmen. Meer exit polls vindt u in dit nieuwsbericht.

In Azusa (Californië) is een stembureau gesloten vanwege een schietpartij in de buurt. Bij het incident zijn twee slachtoffers gevallen. De daders zijn gevlucht. Tegenover de L.A. Times stelt hoofdofficier Jerry Willison dat de situatie ‘kritiek’ is en roept buurtbewoners op om binnen te blijven.

Onze verslaggever Eric San Giorgi peilt de stemming in New York vanuit Rudy's Bar, precies tussen waar Trump en Clinton hun bijeenkomsten houden in. Volg ons op Snapchat.

Beeld de Volkskrant

In de Melkweg debatteren Jort Kelder en minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Lilianne Ploumen over wat een overwinning van Trump of Clinton voor de wereld zal betekenen. Over Trump is het duo niet optimistisch. Kelder is wel rechts, maar geen aanhanger van Trump. 'In De Wereld Draait Door was ik vanavond even het rechtse broekje aan tafel en wilde ik het wel voor Trump opnemen om tegenwicht te bieden aan de volledig Clinton-gezinde Nederlandse media'.

Volgens Ploumen zou een overwinning van Trump rampzalig zijn voor de vrijhandelsverdragen waar de EU en de VS sinds 2013 over onderhandelen. 'Trump tekent nergens voor, dan is het een lost case. Het zou ook geen zin hebben om het te blijven pushen, zeker in het eerste jaar'.

Ploumen en Kelder maken zich ook zorgen over de gevolgen van een Trump-overwinning voor de geopoltieke verhoudingen. Kelder: 'Trump is een flipperkast, je weet nooit wat voor uitspraken eruit komen. Hij is totale blackbox, je kunt alleen maar hopen dat hij niet al te stomme dingen gaat doen.' Ploumen: 'Ik ben het met Jort eens dat we het niet weten wat hij zal gaan doen, en het verontrustende is dat hij het zelf ook niet altijd weet. Het is een waagstuk om juist in deze tijd een stap richting Poetin te zetten. Kelder ziet hier nog een lichtpunt: 'Poetin luistert niet naar diplomatiek geweld, alleen naar mannelijk geweld. Ploumen noemt dat simplistisch. 'Diplomatiek verkeer is meer dan twee mannetjes die tegen elkaar blaffen.' Ze besluit: 'Van een overwinning van Trump gaan wij allemaal heel veel last hebben.'

Jort Kelder en Lilianne Ploumen in debat over wat een overwinning van Trump of Clinton voor de wereld zal betekenen. Beeld de Volkskrant

Dat kan, want de eerste exitpolls komen pas om 1 uur vannacht. Dan komen de eerste exitpolls uit Indiana, Vermont, Virginia South Carolina en Georgia. Echt spannend wordt het een half uur later, als de uitslagen van vier swing states bekend worden gemaakt, waaronder het belangrijke Florida. Daar worden 29 kiesmannen uitgedeeld. Verliest Trump hier, dan lijkt de race gelopen.

De eerste stembureaus in Indiana en Kentucky zijn al gesloten, die in de Eastern Time-tijdzone. In de Central Time-tijdzone wordt op dit moment nog gestemd. Er komen al resultaten binnen uit deze staten, die een Trump-presidentschap voorspellen. Dat is niet verrassend: het zijn twee typisch Republikeinse staten.

George W. Bush, zijn vrouw Laura, Bill Clinton en Hillary Clinton tijdens een herdenkingsdienst in 2006 toen Bush nog president was. Beeld ANP

In Amsterdam leven de Amerikaanse verkiezingen deze nacht volop, op meerdere locaties in de stad zijn speciale evenementen zoals de uitverkochte President's Night van campagnebureau BKB in de Melkweg. De Volkskrant is de hele nacht in de foyer van de Melkweg aanwezig om verslag te doen.

Als het Amsterdamse publiek ook maar enigszins representatief zou zijn voor de uitkomst van de verkiezingen, zou dat een klinkende overwinning voor Clinton betekenen. Een vraag aan een volgepakte zaal met tientallen aanwezigen of er Trump-stemmers aanwezig waren leverde welgeteld één stem op, die vervolgens bekende een grap te maken en toch voor Clinton te zijn.

President's Night in de Melkweg. Beeld ANP

Een woordvoerder van George W. Bush en zijn vrouw Laura meldt aan de Wallstreet Journal dat de oud-president op Donald Trump noch Hillary Clinton heeft gestemd. Eerder meldde de populaire conservatieve radiopresentator Rush Limbaugh dat de Bushes voor Hillary Clinton waren gevallen. Op wie de kandidaat wel heeft gestemd, wil de woordvoerder niet zeggen.

Mogelijk zijn ze gevallen voor Evan McMullan, een Mormoonse presidentskandidaat uit Utah die lang werkzaam was binnen de Republikeinse Partij en de CIA. Oud-presidentskandidaat en senator Lindsey Graham liet weten dat hij op McMullin heeft gestemd.

George W. Bush met de Obama's in september. Beeld Reuters

Uit een eerste exitpoll blijkt dat de Amerikaanse kiezer vooral een 'sterke leider' wil hebben in het Witte Huis. Zo'n 36 procent geeft aan dat als belangrijkste eigenschap te zien voor de nieuwe president. Dit blijkt uit een exitpoll van Morning Consult en Politico onder kiezers die hun stem hebben uitgebracht. Donald Trump heeft in de campagne erop gehamerd dat Amerika na acht jaar Obama vooral een sterke president moet hebben.

Lees hier de rest van ons nieuwsbericht.

In januari zal Obama het belangrijkste ambt ter wereld overdragen aan Donald Trump of Hillary Clinton. Wat is het eerste dat de nieuwe president moet aanpakken? De Volkskrant sprak in de Melkweg, tijdens President's Night, meerdere experts over deze vraag.

President's Night in de Melkweg. Beeld EPA

Om Hillary Clinton te helpen belangrijke swing states zoals Florida of Ohio te winnen, ontwierp Silicon Valley-techbedrijf Trimian de app #NeverTrump. Het geeft kiezers de mogelijkheid hun ‘waardeloze’ stem te ruilen met een kiezer in een staat waar zijn kandidaat nog steun kan gebruiken. Stel: je woont in Californië en je wilt op Clinton stemmen. Dan ben je een van de velen Californië kiest al jaren overweldigend voor de Democratische presidentskandidaat. Dus heeft je stem in een swing state als Florida meer nut. Via de app zoek je een kiezer daar die op de onafhankelijke kandidaat Jill Stein wil stemmen en je vraagt of je kan ruilen: Jill Stein maakt toch nergens kans te winnen, en Clinton heeft er dan een nuttige stem bij. Hoe bewijs je dat je je aan de ruil hebt gehouden? Een selfie maken met het stembiljet is niet in elke staat toegestaan. Dus is het systeem fraudegevoelig: Trump-aanhanger Josh Behrens twitterde dat hij met zes Clinton-stemmers ruilde. De #NeverTrump-app heeft zo’n 20 duizend gebruikers; ook bestaan er nog andere ruilwebsites.

Beeld Reuters
De voorpagina van een Duitse krant.

Vannacht hoopt Hillary Clinton een groot overwinningsfeest te vieren in het Javits Convention Center in New York. Al zouden de deuren pas om 18.00 uur lokale tijd open gaan, staat er rond 16.00 uur al een rij van zeker 1.000 mensen in de kale hal die naar de grote zaal leidt.

Krista Quintanilla uit Westchester (vlak boven de stad New York) vertelt dat ze vanochtend nog snel een extra kaartje heeft opgehaald bij een campagnekantoor van Clinton. Mensen die bij de 'victory rally' van Hillary aanwezig willen zijn, moesten zich online opgeven en later bij een van de vier kantoren een fysiek kaartje ophalen.

De rij voor die kaartjes was afgelopen weekend in Manhattan zeker een uur lang, maar dat vinden de Clinton-fans prima, zolang ze de door hen verwachte overwinning met Clinton kunnen vieren. 'Ze is vast zo klein als een stipje, straks', aldus Quintanilla. 'Javits is enorm. Maar dat maakt me niet uit.' Haar vriendin is ondertussen druk bezig met foto's maken en versturen. 'Wacht eens, ze heeft niet eens een Snapchat filter voor hier?' zegt ze vol ongeloof. Toch niet helemaal onfeilbaar, hun geliefde Hillary.

(Mari Meyer)

Kaarten voor het 'overwinningsfeest' van Hillary Clinton. Beeld Mari Meyer
Er zijn al zeker 1.000 mensen binnen in het Javits Convention Center waar Clinton van plan is haar overwinningsfeest te houden. Beeld Mari Meyer

Garages, zwembaden, supermarkten en musea: Amerika stemt voor een nieuwe president. En doet dat soms op gekke plekken. Bekijk de fotoserie.

Beeld Reuters

Tot op de dag van de verkiezingen blijft Donald Trump onduidelijk over de vraag of hij de uitslag van de verkiezingen zal accepteren of niet. ‘Ik moet eerst zien… wat er gebeurt,’ aldus de kandidaat tegenover Fox News. ‘Hopelijk loopt het goed af en hoeven we ons er het hoofd niet over te breken, wat betekent dat we straks hopelijk gewonnen hebben.’

Tijdens het derde presidentiële debat werd de kandidaat gevraagd naar het accepteren van de uitslag, destijds zei hij al dat hij de mensen ‘in spanning zou houden’. Hillary Clinton reageerde fel: ‘Laten we duidelijk zijn over wat hij zegt en wat dat betekent. Hij beschimpt onze democratie. En ik ben geschokt dat iemand die de genomineerd is voor een van onze twee partijen die positie inneemt.’

Trump zet al weken vraagtekens bij de geldigheid van de verkiezingen. Vandaag nog heeft zijn campagneteam een rechtszaak willen starten tegen een stemlokaal in Nevada. Het zou vorige week een paar uur te lang open zijn geweest om de lange rijen met kiezers, waaronder veel latino’s, te verwerken.

Trump en zijn vrouw Melania brengen dinsdag hun stem uit. Beeld Reuters

De leden van de belangrijkste Republikeinse dynastie lijken vreemd te gaan dit verkiezingsseizoen: een flink aantal van de Bushes hebben dit verkiezingsseizoen hun afkeer van Donald Trump laten blijken.

Zo zei de conservatieve radiopresentator (en Trump-fan) Rush Limbaugh vandaag bronnen te hebben die stellen dat oud-president George W. Bush en zijn vrouw Laura Bush op Hillary Clinton hebben gestemd. ‘Als je bij de elites van Washington en New York, dan blijf je bij je club’, aldus Rush Limbaugh. Bush liet eerder weten ‘niet van plan te zijn om deel te nemen aan of commentaar te leveren op de presidentiële campagne.’

George Herbert Walker Bush, oud-president en bekend als Bush sr., zou volgens bronnen ook niet op zijn Republikeinse partij stemmen. Oud-First Lady Barbara Bush is ook verre van enthousiast over Trump. ‘Ik word zo ziek van die man’, sprak ze over Trump in een televisie-interview.

En dan is er nog Jeb Bush, het Bush-broertje dat een gooi deed naar de nominatie van de partij, maar onverwacht omver werd gewalst door Donald Trump. In een interview met NRC liet de kandidaat in mei weten het te vertikken om op Trump of Clinton te stemmen.

George P. Bush, zoon van Jeb, is de enige Bush die zich achter Trump heeft geschaard. ‘Voor Team Bush is het een bittere pil te slikken, maar weet je wat? Je vermant jezelf en helpt de man die gewonnen heeft, en je zorgt ervoor dat je Hillary Clinton stopt.'

De eerste rechtszaak rond de verkiezingen is al binnen. Het Trump-kamp diende dinsdag bij een rechtbank in de staat Nevada vergeefs een aanklacht in vanwege ‘onregelmatigheden’ bij vervroegde verkiezingen vorige week in de regio Las Vegas. Stembureaus zouden er langer open zijn gebleven dan de officieel afgesproken 7 uur ’s avonds. Volgens de autoriteiten was dat noodzakelijk vanwege de lange rijen kiezers, onder meer voor stemlokalen in de buurt van een Mexicaanse markt en bij enkele winkelcentra. Op één locatie zou de laatste stem zelfs na 10 uur zijn uitgebracht. De Trump-campagne vroeg de rechter daarom de stembiljetten van de bewuste stembureaus in beslag te nemen. De rechter weigerde dat. Het Clintonkamp deed de aanklacht op Twitter af als ‘frivool’.

Erg druk is het niet in het stembureau in de Abessynian Church in Newark, even buiten New York. De kiezers druppelen gestaag naar binnen, vrijwel allemaal zwarten of latino’s, want blanken zie je maar weinig in Central Ward, een arme wijk in het hart van Newark. Geen Trump-stemmers dus? ‘Ik denk het niet’, zegt een vrouw. ‘Ik ken hier niemand die op Trump gaat stemmen’.

Lees hier de rest van de reportage van Bert Lanting in Newark.

Twee Afro-amerikaanse vrouwen, moeder en dochter hebben hun stem uitgebracht. Ze stemmen net als de meesten in dit lokaal op Hillary Clinton. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Met zo’n anderhalf jaar op de teller, Clinton maakte haar kandidatuur in april 2015 bekend, zijn de Amerikanen de verkiezingen zat. Volgens een Morning Consult/Politico peiling wil 85 procent van de Amerikanen dat de verkiezingen voorbij zijn. Andere opvallende conclusies: meer dan de helft van de kiezers, 53 procent, stelt boos te zijn vanwege de verkiezingen, 25 procent is blij en 39 procent is gedeprimeerd geraakt door de strijd tussen Clinton en Trump.

Beeld Politico

De verkiezingen zijn in Washington DC gek genoeg wellicht de saaiste verkiezingen van het land. Inwoners van de stad mogen kiezen wie hun plaatsgenoot wordt, en wie er straks dus voor verkeersopstoppingen zorgt als de zwaarbeveiligde presidentscolonne langsrijdt. Veel Washingtonians werken in de politiek of bij organisaties die direct afhankelijk zijn van overheidsgeld. Voor hen bepaalt de nieuwe president – en zeker ook de Senaat - hoe hun baan er de komende vier jaar uit gaat zien.

Hoewel de uitslag van de verkiezingen dus grote gevolgen heeft voor Washington, is de presidentsverkiezing er een rituele dans. De Democratische partij wint altijd, zoals in vele Amerikaanse steden met een grote hoeveelheid zwarte inwoners, en het gewicht van de uitslag telt landelijk nauwelijks mee. Toch staan er deze dinsdag lange rijen voor de stemlokalen. De rituele dans is een serieuze dans; veel mensen nemen hun kinderen mee, ‘dan zien ze met eigen ogen hoe we de eerste vrouwelijke president kiezen’. Er zijn jongeren die voor het eerst mogen stemmen en bij de roep ‘First time voter!’ een enthousiast applaus in het stemlokaal krijgen. Wie heeft gestemd, loopt de hele dag trots rond met een sticker ‘I voted’.

Wat steekt bij de inwoners van Washington is dat ze niet mogen stemmen voor de Senaat. En daar willen ze dinsdag verandering in brengen. De regeringszetel DC, District of Columbia, is officieel geen staat en heeft daarom geen vertegenwoordiger. Tot woede van Washingtonians die rondrijden met de verontwaardigde tekst op hun nummerbord: ‘Taxation without representation’, oftewel: ‘We betalen wel belasting maar worden niet vertegenwoordigd’. Behalve de keuze voor Hillary Clinton of Donald Trump kiezen ze vandaag voor een ‘ja’ of ‘nee’ in een referendum om van Washington DC een staat te maken.

De uitslag van het referendum is al net zo weinig opwindend als die van de presidentsverkiezing in de stad: het ‘ja’ staat vast maar het referendum is niet bindend. De spanning moet komen van de landelijke uitslag van de presidentsverkiezing ’s avonds laat, wanneer de stad bol staat van de verkiezingsfeesten. Eén bar bereidt verkiezingscocktails ‘Trump Tower’ en ‘Hillary’s Inbox’. De enige vraag is nog of de alcohol er is om het verdriet weg te drinken of om mee te feesten.

(Ilse van Heusden)

De ingang van een stemlokaal in Washington DC. Beeld AFP

Op het Pacifische eilandje Guam heeft 72 procent van de 165 duizend inwoners op Clinton gestemd. De uitslag op Guam telt niet mee voor de einduitslag - het eilandje is Amerikaans territorium maar geen staat - maar was de afgelopen decennia jaar wel een uitstekende voorspeller. Al 32 (!) jaar is de uitslag op Guam hetzelfde als in de Verenigde Staten. Om 01.00 uur vannacht verschijnen de eerste exitpolls.

De Amerikaanse verkiezingen leven zelfs in Kenia. Inwoners van de vaderstad van president Barack Obama, Nyangoma-Kogelo, togen vandaag ook naar de stembus. De uitslag van de door de komiek Laurence Oyange georganiseerde schaduwverkiezing was helder: 78 van de 105 uitgebrachte stemmen waren voor Obama’s favoriet Clinton. Malik Obama, halfbroer van Obama en fan van Trump, boycotte de poll, liet Oyange weten. Nyangoma-Kogelo is de geboorteplaats van Obama’s vader. De stad hield ook een nepverkiezing in 2012 toen Obama werd herverkozen.

(Ben van Raaij)

Dit is een nieuw liveblog. Eerdere posts van vandaag vindt u in ons oude blog.

Trump nadat hij zijn stem heeft dinsdag uitgebracht. Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden