Teruglezen - Hoe Schotland een historische keuze maakte

Schotland blijft bij het Verenigd Koninkrijk. Bij het referendum over onafhankelijkheid heeft 55 procent van de Schotten aangegeven de 307 jaar oude Unie met Engeland niet te willen opgeven.

In totaal brachten 3,6 miljoen Schotten van 16 jaar en ouder hun stem uit, een opkomst van 84,5 procent. Twee miljoen mensen gaven te kennen bij Groot-Brittannië te willen blijven, terwijl 1,6 miljoen mensen liever een onafhankelijk Schotland hadden opgericht.

Hierdoor gaat de Britse politiek ingrijpend veranderen. Niet alleen Schotland krijgt meer bevoegdheden en gaat profiteren van een grotere decentralisatie van het Verenigd Koninkrijk, dat geldt ook voor Engeland, Wales en Noord-Ierland. Met die maatregelen reageerde de Britse premier David Cameron op de uitslag van het referendum.

Volkskrant.nl hield sinds donderdagavond een liveblog bij, lees het hier terug.

Beeld getty

12.42 uur: Bekijk hier de speech van premier Cameron terug:

12.37 uur: In beeld: hoe Schotland stemde

11.51 uur: Slaapverwekkend
Het was een lange nacht voor de stemmentellers in Schotland. Een totaal van 3.619.915 stemmen moest handmatig worden geteld. Dat is slaapverwekkend. En dus vergeven we de tellers dat er zo nu en dan flink gegaapt werd.

Beeld afp
Beeld ap

11.18 uur: Bedrijven reageren opgelucht
Het Schotse 'nee' is goed voor Britse bedrijven en de financiële markten. Verscheidene Britse bedrijven hebben opgelucht gereageerd op de uitslag van het referendum over onafhankelijkheid voor Schotland.

Shell reageerde als volgt: 'Shell is verheugd over het Schotse 'nee', dat de operationele onzekerheid voor bedrijven in Schotland vermindert'.

Ook de Scotch Whisky Association reageerde verheugd. 'Het volk van Schotland heeft een historische keuze gemaakt', zei voorzitter David Frost van de brancheorganisatie. 'Wij verwelkomen de stabiliteit die deze keuze brengt.'

Lees hier het hele stuk.

Beeld epa
Shell is blij met de uitslag van het referendum.Beeld ANP

11.11 uur: 'Uitslag goed voor verenigd Europa'
Voorzitter van de Europese Commissie, Jose Manuel Barroso, heeft verheugd gereageerd op de uitslag van het referendum. 'Ik verwelkom het besluit van de Schotten om onderdeel te blijven van het Verenigd Koninkrijk. De uitkomst is goed voor een verenigd, open en sterker Europa. Dat is waar de Europese Commissie voor staat.'

Hij voegde daaraan toe dat de Europese Commissie doorgaat met het voeren van een dialoog met de Schotse regering over economische groei, energie, klimaatverandering en milieu.

Onafhankelijkheidssupporters in de Schotse hoofdstad Edinburgh.Beeld afp

11.00 uur: Britse kranten blij met 'Herenigd Koninkrijk'
Britse media zijn zichtbaar opgelucht over de uitslag van het Schotse referendum, waarin een meerderheid van de Schotten zich tegen onafhankelijkheid van Groot-Brittannië heeft uitgesproken.

'Herenigd Koninkrijk' schrijft The Independent op de voorpagina van een speciale ochtendeditie van de krant, en op de website. 'Na meer dan twee jaar van felle en soms venijnige campagnes, wisten de nationalisten op een avond met veel dramatiek niet genoeg kiezers te overtuigen om het risico van onafhankelijkheid te nemen.'

The Scottish Sun had hetzelfde idee voor de voorpagina van een speciale referendum-uitgave van de krant. 'Na een referendum-strijd op het scherpst van de snede, jubelt het ja-kamp', schrijft de krant.

De populaire krant The Sun maakte een woordspeling op de naam van de Britse vlag, die ook wel de Union Jack wordt genoemd: 'Union Back'. 'Schotland wijst onafhankelijk af in historisch referendum', voegt de krant eraan toe.

Bekijk hier alle voorpagina's.

De voorpagina's van de Britse kranten aan de vooravond van de uitslag.Beeld afp

10.44 uur: Miliband roemt Darling
Labour-leider Ed Miliband heeft zijn complimenten geuit aan Alistair Darling. Hij zei dat laatste 'een van de belangrijkste rollen heeft gespeeld in het bijeen houden van het land'. Verandering begint vandaag, zegt Miliband tegenover Labour-activisten in Glasgow. 'We zullen ons richten op sterkere krachten, sterkere Schotse krachten en een sterker Schotland.' Hij vervolgde: 'Laat ons in staat zijn om onze kinderen en kleinkinderen te vertellen dat we niet alleen ons land bij elkaar hebben gehouden, maar dat we dit land ook samen hebben veranderd. Dat is onze missie.'



Ed Miliband in Edinburgh.Beeld epa
Uitgelaten nee-stemmers vieren feest in de Schotse hoofdstad Edinburgh.Beeld getty

10.23 uur - Feest en verdriet in Schotland
De uitslag van het referendum zorgt voor uitgelaten reacties bij het doorgaans terughoudende nee-kamp. De 'Yessers' pinken daarentegen heel wat traantjes weg. Feest versus verdriet in onze fotospecial.

Verdrietige ja-stemmers in Edinburgh.Beeld afp

9.29 uur - Definitieve uitslag
Alle stemmen zijn geteld. Dundee, Glasgow, North Lanarkshire en West Dunbartonshire hebben 'ja' gestemd. Alle andere steden hebben zich tegen onafhankelijkheid uitgesproken. Dat is het definitieve resultaat van het referendum.

In getallen uitgedrukt:

1.617.989, oftewel 45 procent van de stemmers, heeft 'ja' gestemd, 2.001.926 (55 procent) van de kiesgerechtigden ging voor 'nee'.

Teleurgestelde ja-stemmers buiten het Schotse parlement.Beeld getty

9.23 uur: Verklaring Britse premier
David Cameron heeft op Facebook een verklaring geplaatst waarin hij reageert op de uitslag van het referendum. Hierin schrijft hij onder meer:

'Aan diegenen die sceptisch zijn over de constitutionele beloften, wil ik het volgende zeggen: we hebben onder deze regering aangestuurd op decentralisatie en dat zullen we in een volgend parlement opnieuw doen. De drie pro-unie partijen hebben afspraken gemaakt over verdere bevoegdheden voor het Schotse parlement. We zullen ervoor zorgen dat ze worden geëerd.'

9.17 uur: Rasmussen verwelkomt overwinning
De NAVO-secretaris-generaal zegt op Twitter dat hij er vertrouwen in heeft dat het Verenigd Koninkrijk 'een leidende rol zal blijven spelen in onze alliantie'.

9.14 uur: Tweet
David Mundell, het enige Conservatieve Lagerhuislid dat een Schotse zetel vertegenwoordigt, tweet het volgende:

9.03 uur - Op beschaafde wijze verlopen
Correspondent Patrick van IJzendoorn schrijft vandaag in de Volkskrant dat 'de referendumcampagne op een relatief beschaafde wijze is verlopen'.

Met name in de unionistische pers werd gewezen op enkele opstootjes in de laatste weken, waarbij vooral Engelse politici het te verduren kregen, maar die zijn wel wat gewend in eigen land. 'Door de jaren hebben onder meer John Prescott en Ed Miliband scharrel-eieren naar hun hoofd gekregen', aldus Van IJzendoorn. 'Wat overheerste bij het yes-kamp was hoop en vreugde, gesymboliseerd door de blauwe auto die met een Amerikaans vrijheidsbeeld door Edinburgh reed.'

Een yes-stemmer pinkt wat traantjes weg in de Schotse hoofdstad Edinburgh.Beeld getty

8.51 uur: De voorpagina's van vandaag:

8.15 uur: Cameron: meer macht voor Schotten
De Britse premier David Cameron heeft ingrijpende hervormingen in het Verenigd Koninkrijk aangekondigd. In een verklaring op de stoep van Downing Street zei hij dat de verregaande bevoegdheden die zijn toegezegd aan Schotland, ook voor Engeland, Wales en Noord-Ierland moeten gaan gelden. Zo zouden ook de parlementariërs uit die landsdelen zeggenschap moeten krijgen over hun eigen belastingen, gezondheidszorg en begroting.

Cameron gaat in gesprek met de Scottisch National Party (SNP) om te praten over meer macht voor de Schotten. 'Ik heb zojuist met (SNP-leider) Alex Salmond gesproken en hem gefeliciteerd met zijn zwaarbevochten campagne. Ik ben verheugd om met de SNP over de toekomst te praten', aldus Cameron. Hij stelde de Schotten meer bevoegdheden in het vooruitzicht. In januari moet er een wetsontwerp liggen.

Cameron noemde de uitslag van het Schotse referendum 'een duidelijk resultaat'. 'Hiermee is het debat voor de komende generatie beslecht. Er komt geen herkansing, we hebben de stem van het Schotse volk gehoord. Nu is het zaak om de zware verantwoordelijkheid te nemen constructief samen te werken.'

'Bestuur veranderen'
De premier zei dat de uitslag van het referendum 'een mooie gelegenheid is om de manier waarop Groot-Brittannië nu wordt bestuurd te veranderen'.

De Britse minister van Financiën, George Osborne, zei vorige week dat de Schotse regering meer zeggenschap krijgt over belastingen, uitgaven en de verzorgingsstaat.

De winst van het nee-kamp in Schotland is ook winst voor Cameron. Zijn carrière als premier hing in zekere zin aan een zijden draadje. Als de Schotten voor onafhankelijkheid hadden gekozen had dat zijn einde als premier vrijwel zeker ingeluid.

Cameron vanochtend op de stoep van Downing Street.Beeld getty
Premier David Cameron vanochtend tijdens zijn persconferentie.Beeld getty
Beeld reuters

8.08 uur: 'Referendum is signaal voor meer hervormingen'
De roep om meer bevoegdheden voor Schotland moet aanleiding zijn om in heel Groot-Brittannië hervormingen door te voeren. Dat heeft de Britse vice-premier Nick Clegg gezegd. 'We moeten nu snel en volledig het radicale pakket aan vergrote bevoegdheden voor Schotland leveren. Dit referendum betekent niet alleen een nieuw hoofdstuk voor Schotland maar ook meer hervormingen in de hele unie', verwees Clegg naar Engeland en Wales.

Ook de leider van de 'Better together'-campagne Alistair Darling zag in de uitslag van het referendum een 'roep om verandering'. 'Die klinkt in heel het Verenigd Koninkrijk, maar kreeg in Schotland voor het eerst een kans zich te uiten.'

Nick Clegg.Beeld reuters
Beeld reuters

7.30 uur: Salmond roept Schotten op uitslag te accepteren
De Schotse premier Alex Salmond heeft vanchtend erkend dat de Schotten 'op dit moment' niet onafhankelijk van Groot-Brittannië willen worden. 'Ik accepteer dat oordeel van het volk en roep iedereen op hetzelfde te doen.'

De leider van de 'yes'-campagne dankte de 1,6 miljoen Schotten die in het referendum afscheiding van de unie wel hebben gesteund. 'Dat is een substantiële stem voor onafhankelijkheid van Schotland in de toekomst.'

Salmond noemde de opkomst van 86 procent 'een van de hoogste in de democratische wereld'. 'Er zijn tijdens de campagne beloftes gedaan en we verwachten dat die op korte termijn worden ingelost', verwees hij naar toezeggingen uit Londen voor grotere bevoegdheden. 'We gaan niet zomaar over tot de orde van de dag.'

'Om elf uur zal de Salmond, die voor de televisie in zijn huis te Strichen heeft doorgebracht, een persconferentie geven', schrijft Patrick van IJzendoorn. 'Hij zal daarbij spreken over het ontstaan van een 'politieke generatie' en een pleidooi houden voor eenheid in Schotland na een felle campagne.'

Alex Salmond.Beeld ap
De Schotse premier Alex Salmond, die de 'yes'-campagne aanstuurde.Beeld ap

7.04 uur: Hoofdstad stemt tegen
Ook de inwoners van de Schotse hoofdstad Edinburgh hebben (zoals verwacht) tegen onafhankelijkheid gestemd. Maar liefst 61 procent stemde 'nee', 39 procent ging voor een 'ja'.

Nee-supporters in het Mariott Hotel in Glasgow vieren hun overwinning.Beeld ap
Teleurgestelde supporters voor onafhankelijkheid in het centrum van Glasgow.Beeld ap
Glasgow.Beeld ap

6.54 uur: Cameron feliciteert tegenstanders
De Britse premier David Cameron heeft vanochtend de tegenstanders van onafhankelijkheid van Schotland gefeliciteerd met de winst van het referendum. Cameron uitte zijn feliciaties tegenover Alistair Darling, die de 'Better together'-campagne heeft aangevoerd.

Hoewel nog lang niet alle stemmen zijn geteld, lijkt het nee-kamp circa 54 procent van de stemmen in het referendum te hebben gehaald.

6.40 uur: Nee-kamp wint
Nicola Sturgeon erkende vanochtend de nederlaag tegen de BBC.
Volgens Sturgeon is de teleurstelling groot. 'Er is een groot gevoel van teleurstelling dat we net tekort zijn gekomen om de onafhankelijkheid zeker te stellen.'

Sturgeon vervangt premier Alex Salmond, die de 'yes'-campagne aanvoerde.

Nicola Sturgeon.Beeld reuters

6.35 uur: Moeheid slaat toe
Het is een lange nacht voor de stellentemmers in de Schotse hoofdstad Edinburgh. Nog even en we zullen de uitslag weten.

Beeld afp
Beeld ap

6.27 uur: 'Het begint hier te regenen'
'Het is rustig in het centrum van Edinburgh', meldt onze correspondent Patrick van IJzendoorn vanuit de Schotse hoofdstad. 'De kroegen gaan dicht, een enkele aangeschoten ex-feestvierder schreeuwt onverstaanbare teksten en de eerste mensen gaan weer naar hun werk. Het begint te regenen.'

Inwoners uit Edinburgh wachten voor het parlement op de definitieve uitslag.Beeld getty

6.22 uur: Steeds grotere voorsprong voor nee-kamp
Zestig procent van de stemmen is inmiddels geteld, meldt persbureau Reuters. Hieruit blijkt het volgende: 54 procent stemt voor onafhankelijkheid, 46 procent tegen. Een nipte overwinning dus voor de No'ers. Maar het tij kan nog keren.

6.06 uur: Tv-zender Sky verklaart zege voor nee-kamp
De Britse televisiezender Sky verklaart de zege voor het nee-kamp. De 307 jaar oude Unie is gered. Nicola Sturgeon, de plaatsvervangend leider van de SNP, zegt dat het moeilijk gaat worden.

5.56 uur: Grootste stad stemt voor onafhankelijkheid
Glasgow, de grootste stad van Schotland, is voor onafhankelijkheid. 53% is voor, bij een opkomst van 84%. 'Maar het zal niet genoeg zijn om de avond te redden voor de Yessers', stelt correspondent Patrick van IJzendoorn.

Een no-stemmer viert feest nu de uitslag afstevent op een overwinning voor zijn kamp.Beeld reuters
Voorstanders van onafhankelijkheid in Glasgow.Beeld getty

5.52 uur: Perth & Kinross stemt nee, North-Lanarkshire ja
Onze correspondent Patrick van IJzendoorn, die in Edinburgh zit, meldt 'een flinke 60-40% nederlaag voor het ja-kamp in Perth & Kinross, een regio waar de nationalisten het normaal gesproken goed doen.'

'Beter nieuws was er in North-Lanarkshire, waar de nationalisten een nipte meerderheid hebben', vervolgt hij. 'Ook de streek waar Salmond vandaan komt, gaat voor nee. De Labour-leider van Schotland is zeker van een zege voor de Unie.'

05.40 uur: Nee-stemmers nog steeds in de meerderheid
Met ongeveer de helft van de stemmen geteld, lijkt het nee-kamp af te stevenen op een overwinning. Ook in Aberdeen, Falkirk en Angus waren de nee-stemmers in de meerderheid.

05.00 uur: Dundee stemt overtuigend ja
De eerste overtuigende ja-stem is binnen. In Dundee stemde 57.35 procent van de Schotten voor onafhankelijkheid, 42.65 procent is tegen. Na alle nee-stemmen in de kleinere districten is dit de eerste overtuigende overwinning voor het ja-kamp. De opkomst in Dundee was 78.8 procent.

Met 7 van de 32 districten geteld is de stand nu 172.426 (49.1 procent) stemmen voor ja, en 178.811 (50.9 procent) voor nee.

Beeld epa

04.22 uur: Teleurstelling bij de Schotse Groenen
De Scottish Green Party, een grote voorstander van de Schotse onafhankelijkheid, lijkt zich al bij een nederlaag te hebben neergelegd. Vice-voorzitter van de partij Patrick Harvie twitterde dat de eerste resultaten teleurstellend zijn.

'Nou ja, de resultaten zien er niet goed uit. Maar het zou erger zijn als we de mensen die zich door dit referendum weer in politiek zijn gaan ïnteresseren weer zouden verliezen.'

03.44 uur: Ook in Orkney stemt meerderheid tegen onafhankelijkheid
De Orkney-eilanden hebben zich bij de nee-stemmers van Clackmannanshire gevoegd. Zoals vooraf al was voorspeld stemde ook in Orkney een meerderheid tegen de onafhankelijkheid van Schotland: 67,2 procent van de kiezers. Orkney is net als Clackmannanshire een klein district.

02.50 uur: Eerste uitslag binnen: meerderheid zegt nee
De eerste resultaten van het referendum zijn bekend. In het relatief kleine kiesdistrict Clackmannanshire heeft een meerderheid van de stemmers tegen afscheiding van het Verenigd Koninkrijk gestemd.
Ruim 19.000 mensen willen niet dat Schotland zelfstandig wordt. Bijna 3.000 mensen minder zijn daar juist wel voorstander van. Het opkomstpercentage in Clackmannanshire was 88,6 procent.

De stemmen worden geteld.Beeld afp

02.35 uur: Verkiezingsfraude in Glasgow?
De Schotse politie is in Glasgow een onderzoek gestart naar mogelijke verkiezingsfraude. Dat heeft een woordvoerder van de stad Glasgow tegen SkyNews gezegd. Volgens woordvoerder Colin Edgar zijn er tien gevallen bekend waarbij iemand voor de tweede keer zou hebben gestemd.

De verdachte stembiljetten worden overgedragen aan de politie. 'We weten in welke dozen die biljetten zijn gegaan en we weten de nummers op de biljetten', zei Edgar.

Het 'ja'-kamp in Glasgow.Beeld ap

01.30 uur: Koningin Elizabeth spreekt vrijdagochtend volk toe
Koningin Elizabeth zal vrijdagochtend de bevolking toespreken, ongeacht de uitkomst van het referendum. Dat meldt de BBC. Naar verwachting zal de koningin enkele woorden van verzoening willen uitspreken na de heftige debatten van de afgelopen maanden.

Wat de mening van de koningin is in de kwestie is niet geheel duidelijk. De koningin laat zich doorgaans niet uit over politieke kwesties en wettelijk gezien moet ze een neutraal standpunt hebben over politiek. Toch zou ze zich zondag na een kerkdienst hebben laten ontvallen dat de Schotten 'goed moeten nadenken over hun toekomst'.

Koningin ElizabethBeeld ap

01.27 uur: Gezellige drukte
'Op de Royal Mile in de oude stad van Edinburgh is het een gezellige drukte. Auto's met blauwe onafhankelijkheidsvlaggen rijden toeterend heen en weer. Basken, Catalanen, Corsicanen en andere regionalisten feesten alvast mee', zo meldt Volkskrant-correspondent Patrick van IJzendoorn.

Bij het standbeeld van Adam Smith speelt een muzikant Knockin' On Heaven's Door. Een keurig geklede Nee-stemmer, een luitenant-kolonel bd, haast zich naar huis en verwoordt het sentiment in het Nee-kamp. 'Wat er gebeurt bij een Nee-stem? Naar de kerk en op onze knielen Onze Lieve Heer danken.''

Beeld reuters

01.12 uur: Hoge opkomst
Er is al veel over gezegd; de hoge opkomst bij de stembussen. In sommige kiesdistricten kwam zelfs meer dan 90 procent van de kiesgerechtigden opdagen. In de steden Glasgow (75 procent), Dundee (78,8 procent) en Aberdeen (81,7 procent) lag het opkomstpercentage volgens de BBC lager.

Wie precies wil weten hoe bijzonder die hoge opkomst eigenlijk is, zou eens een blik moeten werpen op dit staatje. Het laatste record dateert alweer van 1951. Toen toog 81,2 procent van de Schotten naar de stembus voor de algemene verkiezingen.

23.50 uur: In beeld: Hoe Schotland stemt
Tot een klein uur geleden konden de Schotten voor of tegen onafhankelijkheid stemmen, en dat deden ze in grote getale. Hoe belangrijk de uitslag voor verschillende stemmers was, zag je duidelijk terug in hun outfits. Bekijk hier een fotoreeks van Schotten die alles uit de de kast haalden voor hun tripje naar het stembureau.

Een voor- en tegenstander gaan samen stemmenBeeld epa
Beeld getty

23.10 uur: Alle stembureaus gesloten, het tellen is begonnen
Vanaf nu zijn alle Schotse stembureaus en -locaties gesloten. Het tellen is begonnen. Het tellen van de stemmen duurt de hele nacht, maar vannacht worden wel belangrijke uitslagen van steden en gemeentes verwacht. Die zullen waarschijnlijk al een tipje van de sluier over de toekomst van Schotland kunnen oplichten.

Beeld anp

22.20 uur: Bookmaker betaalt nee-gokkers al uit
Waar de resultaten van opiniepeilingen nog geen overweldigende overwinning voor één kamp laten zien (47 procent 'ja' en 53 procent 'nee' is het grootste zichtbare verschil), zijn sommige bookmakers veel voortvarender. Een aantal beweren dat de kans op een 'Yes' voor onafhankelijkheid 3 op 1 is en de kans op een 'Nee' veel kleiner. Anderen gaan van een tegengestelde uitslag uit.

Betfair voorziet bijvoorbeeld een klinkende overwinning voor 'Kamp Nee' en is zelfs al begonnen met het uitbetalen van gokkers die op deze uitslag hadden ingezet. Zij ontvangen ieder meer dan 100.000 pond van de gokwebsite. Bookmakers betalen bij sportevenementen soms vroeg uit omdat zij het resultaat een uitgemaakte zaak beschouwen. De publiciteit die ze daarmee genereren achten ze het financiële risico bij een tegengestelde uitslag waard.

'We hebben drie dagen opnieuw besloten dat 'nee' de meest waarschijnlijke uitslag is, dus nu hebben we de daad bij het woord gevoegd', aldus online bookmaker Betfair. Critici zijn sceptisch over zoveel bravoure. 'Wat weet Betfair dat wij niet weten?', vragen mensen op Twitter zich af.

21.54 uur: Waarom geen exitpolls?
Veel mensen vragen zich af waarom er geen exitpolls van het referendum beschikbaar zijn, zodat we in ieder geval een indicatie van de uitslag kunnen krijgen. Het antwoord is simpel, volgens Britse krant The Guardian: geen enkel televisiestation, dus ook niet de BBC, heeft betaald om een exitpoll te laten uitvoeren.

Een reden daarvoor zou kunnen zijn dat de zender het referendum voor onafhankelijkheid lange tijd heeft onderschat, maar journalist James Ball denkt dat er iets anders aan de hand is: 'Als de BBC op basis van exitpolls een andere uitslag voorspelt dan de uiteindelijke verdeling gaan er, zeker bij zo'n historische en gevoelige kwestie, koppen rollen'.

Beeld ap
Beeld anp

21.03 uur: 'Let's do this!'
Het Schotse referendum houdt al maanden lang de gemoederen in Engeland bezig. Ook Britse prominenten mengden zich in de discussie. In een artikel zette de Volkskrant hun bijdrages op rij. Een kleine greep uit de stemadviezen van beroemdheden:

Acteur Sean Connery, sinds dag één voorvechter van Schotse onafhankelijkheid: 'Schotland heeft nu de kans een verandering in gang te zetten. Nieuwe kansen en hoop lonken in de toekomst'.

Tennisser Andy Murray hield zich afzijdig in het debat, tot vandaag. 'De negativiteit rond de nee-campagne heeft mijn mening totaal omgedraaid. Benieuwd naar de uitkomst. Laten we dit gaan doen!'

Harry-Potter-schrijfster J.K. Rowling liet weten dat haar 'huivering de onafhankelijkheid te omarmen niet te maken heeft met het gebrek aan geloof in Schotland en haar mooie mensen en prestaties'. Volgens Rowling krijgt Schotland te maken met dezelfde problemen in de 21ste eeuw als de rest van de wereld. Een unie is een betere vorm om met die druk om te gaan, meent ze.

20.26 uur: pond zegt 'nee'
Op de financiële markt in Londen wordt ondertussen een overwinning voor de tegenstanders van onafhankelijkheid voorspeld. 'Een 'ja' zou waarschijnlijk zwaar op het pond drukken, een 'nee' zou positief uitpakken voor het pond sterling en UK-aandelen', aldus een economisch strateeg tegen persbureau AP. Dat laatste lijkt aan de hand te zijn: het pond steeg vandaag naar de hoogste positie in twee jaar ten opzichte van de euro (en het hoogst in twee weken ten opzichte van de dollar). 'The pound is on FIRE', tweette de financiële website Business Insider.

Dit wil echter niet zeggen dat beurshandelaars in Londen hun biezen voor vandaag al hebben gepakt en rustig naar huis zijn gegaan. Volgens Reuters overnachten veel van hen op kantoor om de eventuele schade bij een overwinning voor de onafhankelijkheid te beperken.

19.40: Goede sfeer
Buiten het feit dat veel mensen nog in de rij staan voor het stembureau zijn er volgens journalisten ter plaatsen erg veel mensen op de been, gehuld in Schotse vlaggen, kilts en andere nationalistische uitdossingen. Daarnaast wordt er veel muziek gemaakt, waarbij de doedelzak natuurlijk niet kan ontbreken.

Bijzondere gasten zijn er ook, zoals vier Catalaanse brandweermannen die in een geverfde Seat met 'Yes!' erop vanuit Catalonië naar Glasgow zijn komen rijden om hun steun te betuigen. Gister werden ook al een aantal Friezen bij een Yes-demonstratie gespot.

Toen 's ochtends de ochtendnevel nog over Edinburgh hing, stroomden de inwoners van de Schotse hoofdstad al in groten getale naar de stemlokalen. Zakenmensen, gepensioneerden, jonge koppels en gezinnen kwamen 'ja' of 'nee' zeggen tegen een onafhankelijk Schotland.

'Het is absoluut historisch. Het is de grootste beslissing voor generaties', aldus een man in pak met een koffertje waar een blauw-witte 'ja'-sticker op prijkt. 'Dit is misschien wel het belangrijkste moment in het leven', zei een moeder met twee zoontjes, die tegen onafhankelijkheid is.

Beeld getty

19.08 uur: Hollande: 'Dit kan Europa veranderen'
Volgens de Franse president Hollande kan het Schotse referendum van vandaag niet alleen het Verenigd Koninkrijk beïnvloeden, maar ook de status quo van heel Europa: 'Na een halve eeuw Europa opbouwen riskeren we zo een periode van deconstructie te starten', aldus de Fransman. De president zei bezorgd te zijn dat de Schotse stemming een precedent kan vormen voor het uiteenvallen van andere Europese landen en de EU zelf.

Beeld epa

18.45 uur: Nuchtere maag
Aangezien de Schotse kroegen de hele nacht open blijven zal de uiteindelijke uitslag niet iedereen nuchter bereiken. Van IJzendoorn: Bij 'Nee' wordt er rekening gehouden met opstootjes, terwijl de zogeheten Nee-kroegen een doelwit kunnen worden van frustratie, zeker na een nachtje whisky. Bij 'Ja' zullen er spontane volksfeesten ontstaan op de pleinen van de grote steden. In Edinburgh gaan feestvierders massaal Calton Hill beklimmen, de heuvel die door de jaren heen een nationalistisch symbool is geworden.'

En in Londen? 'Daar zal de roep klinken om het aftreden van premier Cameron.' Volgens Van IJzendoorn heeft de centrale overheid de plank volledig misgeslagen door een tactiek van intimidatie te gebruiken tegen de Schotten. 'Onafhankelijkheid wordt een pijnlijke scheiding', dreigde de Britse premier Cameron bijvoorbeeld. Die tactiek heeft volgens Van IJzendoorn averechts gewerkt: 'Ik sprak vandaag een Schot en hij was eigenlijk een nee-stemmer, maar door die intimiderende woorden vanuit Londen is hij ja-stemmer geworden'.

Beeld getty

18.20 uur: Spannend ontbijt
De verantwoordelijke voor het tellen heeft volgens de BBC de einduitslag 'rond het ontbijt' beloofd. Welke kant het opgaat, kan echter eerder in de nacht blijken uit uitslagen van bepaalde districten of steden.

Volgens The Daily Telegraph moet het kamp van de voorstanders overweldigend winnen in Dundee, 'de meest nationalistische stad van Schotland'. Als die uitslag, die rond 04.00 uur onze tijd wordt verwacht, voor de nationalisten blijkt tegen te vallen is dat een slecht teken voor de onafhankelijkheid.

Rond zessen volgt de grote klap, wanneer Edinburgh en Glasgow hun ware gezicht laten zien. Een uur later sluit de weifelende oliestad Aberdeen de rij. Volkskrant-correspondent Patrick van IJzendoorn: 'Als de Schotten beginnen aan hun Full Scottish, weten ze of ze in een nieuw land wonen.'

18.38 uur: Opkomst 100 procent
Vast staat al dat de opkomst overweldigend is vandaag. Zo'n 97 procent van alle stemgerechtigden heeft aangegeven vandaag het vakje voor Yes of No aan te kruisen. Volgens mensen op Twitter zijn sommige stembureaus zelfs al gesloten, omdat 100 procent van de mensen is komen opdagen. Door anderen wordt dit weer ontkend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden