Teruglezen - Griekenland, de dag na het referendum

De dag na het referendum waarop de Grieken 'nee' zeiden tegen nieuwe hervormingen begon spectaculair: minister van Financiën Yanis Varoufakis stapte op. Daarna ging het al snel over het crisisoverleg van dinsdag in Brussel. Het was een dag waarop Europa worstelde met de uitslag van het referendum en de Griekse regering zelfverzekerd naar de toekomst keek. Lees hieronder het liveblog terug.

Buitenlandse media voor het Griekse parlement in Athene.Beeld afp

De Griekse oppositie heeft steun beloofd aan Tsipras in de gesprekken met schuldeisers, schrijft Reuters. De opmerkingen van de rechtse leider Panos Kammenos kwamen na het gesprek tussen de politieke Griekse leiders in Athene.

Eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem heeft zojuist een eerste reactie gegeven op het resultaat van het Griekse referendum: 'Dit brengt ons niet dichter bij een oplossing.' Volgens de Nederlandse minister van Financiën zijn hervormingen in Griekenland nog steeds nodig, ondanks het 'nee' dat de bevolking heeft laten horen.

De Grieken willen in de eurozone blijven. 'Dat is ook mijn doel. Maar of het lukt, gaan we kijken', zei Dijsselbloem. 'We moeten zien of er openingen zijn'.

Een samenvatting van de gebeurtenissen op de dag na het referendum:

-De aandelenbeurs in Tokio start maandag in de min. Beleggers reageren pessimistisch op de overwinning van het nee-kamp.

-De Griekse minister van Financiën Yanis Varoufakis stapt op, dat maakte hij in de ochtend bekend op zijn website. ‘Ik zie het als mijn plicht om Alexis Tsipras te helpen om het kapitaal dat de Griekse bevolking ons gisteren bij het referendum heeft gegeven te verzilveren’, schrijft hij.

-De Europese beurzen openen maandag met stevige verliezen.

-Euclid Tsakalotos, geboren in Rotterdam, wordt de nieuwe minister van Financiën. Hij was onderminister van Buitenlandse Zaken.

-De SP roept minister Dijsselbloem van Financiën op af te treden als voorzitter van de eurogroep.

-Eurogroepvoorzitter Dijsselbloem maakt op Twitter bekend dat de Europese Ministers van Financiën dinsdag om 13 uur bijeenkomen.

-Terwijl Frankrijk, Spanje en Italië alledrie hebben laten weten dat Griekenland in de eurozone moet blijven, lijkt de Duitse regering zich opnieuw strenger op te stellen.

-Premier Tsipras laat bondskanselier Merkel weten dat hij dinsdag de Griekse voorstellen zal presenteren.

-Voormalig VVD-leider roept premier Rutte op dinsdag aan te dringen op een vertrek van Griekenland uit de eurozone.

-De Griekse banken blijven ook dinsdag en woensdag nog dicht. Dit maakt de Griekse bankvereniging bekend.

-De Amerikaanse regering roept Europa op tot een compromis te komen met Athene.

-De leiders van Frankrijk en Duitsland zeggen dat de deur nog openstaat voor een akkoord met Griekenland.

-De Europese Centrale Bank (ECB) besluit de maximale noodsteun aan Griekse banken niet te verhogen.

-Premier Rutte waarschuwt de Griekse regering, tijdens een debat in de Kamer, dinsdag niet met een flutverhaal te komen.

-Premier Tsipras belt president Draghi van de Europese Centrale Bank (ECB) om de liquiditeitsproblemen van de Griekse banken te bespreken.

Minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën (L) en premier Mark Rutte tijdens het extra debat in de Tweede Kamer over de uitkomst van het referendum in Griekenland.Beeld anp

Onder de kop 'Hou Griekenland in de eurozone, in het belang van Europa' pleit The New York Times maandag in zjn commentaar voor het helpen van Griekenland. Volgens de krant zouden de Europese leiders een begin kunnen maken met een oplossing door de 'enorme schulden, die niet meer terugbetaald kunnen worden, kwijt te schelden.'

‘Ja, Griekse politici zijn verantwoordelijk voor veel van de problemen van hun land’, schrijft de kwaliteitskrant in een vurig pleidooi. ‘Maar Europese leiders hebben de crisis erger gemaakt met hun mismanagement. Het is nu aan hen om het gevaar voor de eurozone te beëindigen door een klein, verlamd land te redden.'

Eerder maandag riep de regering-Obama de Europese leiders op om een compromis met Athene te bereiken.

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) is bereid Griekenland te helpen als het daar om vraagt. Dat liet directeur Christine Lagarde maandag in een summiere verklaring weten.

Op directe financiële hulp van het IMF hoeft Athene evenwel niet te rekenen, aldus het fonds. De Grieken misten vorige week een afbetaling aan de internationale geldschieter. Landen die niet aan hun verplichtingen voldoen, komen niet in aanmerking voor nieuwe kredieten, aldus het IMF.

De Griekse premier Tsipras heeft president Draghi van de Europese Centrale Bank (ECB) vandaag gebeld om de liquiditeitsproblemen van de Griekse banken te bespreken. Dit meldt het persbureau Reuters.

De Griekse banken zijn al sinds vorige week gesloten. Rekeninghouders mogen niet meer dan 60 euro per dag pinnen. Die maatregelen blijven nog zeker tot en met woensdag van kracht.

De ECB besloot eerder vandaag de noodsteun die maximaal aan Griekse banken mag worden verstrekt, niet te verhogen. Het plafond voor noodsteun staat sinds vrijdag 26 juni op circa 89 miljard euro. De Griekse centrale bank had juist om een verhoging van het plafond voor de noodkredieten gevraagd.

De kassen van de Griekse banken stromen snel leeg. Als de banken op zeker moment weer opengaan zonder nog langer terug te kunnen vallen op de noodsteun, zullen zij naar verwachting stuk voor stuk snel failliet gaan, met desastreuze economische gevolgen.

Premier Tsipras, links, met de nieuwe minister van Financien, rechts.Beeld getty

Minister van Financiën en eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem zegt dat dinsdag duidelijk zal maken of Griekenland in de eurozone kan blijven. ‘Is het mogelijk: dat zal erg afhangen van wat we morgen horen’, zei de minister maandagavond tijdens een debat in de Tweede Kamer over de gevolgen van het Griekse referendum.

Dinsdagmiddag komen de ministers van Financiën van de negentien eurolanden bijeen in Brussel. Dinsdagavond is er een eurotop met de regeringsleiders. Dan moet duidelijk zijn of een 'herstart' van de Europese steun aan de Grieken mogelijk is, aldus Dijsselbloem, maar alleen als de Grieken echt gaan hervormen en bezuinigen.

Hij toonde zich niet optimistisch dat de Griekse regering nu wel bereid is om hard in te grijpen. ‘Er lag een pakket waar het mee had gekund, maar dat is afgewezen. Daar ging het referendum over.’

Volgens de minister gaat het niet alleen om de geloofwaardigheid van Griekenland maar om die van de hele eurozone. In de muntunie gelden bepaalde verplichtingen voor iedereen en het kan volgens hem niet zo zijn dat één lid zomaar iets anders gaat doen.

Hij wees erop dat er een pakket maatregelen op tafel, onder meer over langere looptijden van leningen. Dijsselbloem gaat er van uit dat het nee van de Grieken betekent dat dit pakket nu helemaal van tafel is.

Dijsselbloem en Rutte tijdens het debat in de Kamer.Beeld anp

De Duitse houding tegeover de Grieken lijkt zich steeds meer te verharden. Nadat bondskanselier Merkel in Parijs had benadrukt dat Athene dinsdag met ‘geloofwaardige voorstellen’ moet komen, verhoogde ook vicekanselier Sigmar Gabriel (SPD) de druk.

‘Als Griekenland in de eurozone wil blijven, moet de Griekse regering snel met een aanzienlijk bod komen dat veel verder gaat dan waartoe ze tot nu toe bereid was’, waarschuwde Gabriel maandag. ‘Het wordt in de komende dagen en weken nog moeilijker voor de Griekse bevolking. Het dreigende bankroet van het land vormt een direct en groot gevaar', aldus de leider van de SPD. de kleinere partner in de coalitieregering.

Premier Mark Rutte is aan het woord tijdens het debat. En hij is boos. Hij verzekert: de Griekse regering moet morgen niet met een flutverhaal naar Brussel komen, want dan is het snel voorbij met het gesprek dat de andere regeringsleiders van de eurolanden zullen hebben met de Griekse premier Alexis Tsipras.

Rutte stelde dat de achttien eurolanden niet ineens bereid zijn alle afspraken overboord te gooien omdat de bevolking van Griekenland in een referendum tegen was. 'Dat doen we niet. De eurozone bestaat bij de gratie van strakke afspraken. Als Griekenland daar niet toe bereid is, dan houdt het inderdaad op. Ik zou niet weten hoe je er dan nog uit moet komen', aldus de premier. 'We willen elk land erbij houden, maar dan moet het bereid zijn moeilijke maatregelen te nemen.'

Beeld anp

In de Tweede Kamer wordt ondertussen gedebatteerd over de uitkomst van het Griekse referendum van gisteren. De politici kwamen er speciaal voor uit hun reces.

De meningen van de partijen lopen uiteen. Zo houdt de PvdA de Grieken het liefste binnen de eurozone. De VVD ziet het liever andersom, tenzij de Grieken zwaar gaan hervormen. Dat verwacht de partij niet. 'Het lidmaatschap van de euro heeft een prijs. Als je de voorwaarden niet nakomt, is er op een gegeven moment geen plek meer in de euro.'

D66 wil dat de Grieken 'zinnige hervormingen' doorvoeren. Maar schuldverlichting moet ook een onderdeel van het pakket zijn om een 'nieuw perspectief' te creëren.

Het euroteken voor het oude hoofdgebouw van de ECB in Frankfurt werd toevallig vandaag uit elkaar gehaald voor een onderhoudsbeurt.Beeld getty

De Europese Centrale Bank (ECB) heeft besloten de noodsteun die maximaal aan Griekse banken mag worden verstrekt, niet te verhogen. Dat maakte de ECB maandagavond bekend. De Griekse centrale bank had om een verhoging van het plafond voor de noodkredieten gevraagd.

De ECB gaat bovendien het onderpand dat Griekse banken stellen tegenover noodkredieten van de eigen centrale bank, strenger beoordelen. Daardoor wordt het moeilijker voor de banken om gebruik te maken van het vangnet dat hen met toestemming van de ECB wordt geboden.

Door de crisis is het onderpand dat de banken bieden volgens de ECB eenvoudigweg minder waard geworden. Hoeveel meer banken aan bezittingen moeten meebrengen om nog voor noodsteun in aanmerking te komen, is niet bekendgemaakt.

Rijen voor pinautomaten.Beeld epa

De leiders van Frankrijk en Duitsland zeggen dat de deur nog openstaat voor een akkoord met Griekenland. President Hollande en bondskanselier Merkel, die maandag met elkaar overlegden, riepen premier Tsipras op snel met ‘serieuze’ voorstellen te komen.

'De deur staat open voor discussie', zei Hollande na een gesprek met Merkel in het Elysee. 'Het is nu aan de regering Tsipras om met serieuze en geloofwaardige voorstellen te komen'. Hollande benadrukte vervolgens 'dat er niet veel meer tijd is'.

Merkel benadrukte dat de voorwaarden voor succesvolle onderhandelingen met Athene er nog niet waren. Het lag aan Tsipras, benadrukte ze, om hiervoor te zorgen en met goede voorstellen te komen. Beide leiders praten verder tijdens het avondeten.

Het vertrek van de Griekse minister van Financien Varoufakis heeft in Brussel de hoop gewekt dat de regering-Tsipras een meer verzoenende toon zal aanslaan. Maar de Duitse minister van Financien Schäuble temperde maandag enigszins de verwachtingen.

Volgens de bewindsman verkeert de opvolger van Varoufakis 'in de niet eenvoudige omstandigheid dat hij met zijn collega's in de Eurogroep een oplossing moet vinden voor niet eenvoudige problemen'.

Schäuble bezwoer dat hij 'geen persoonlijke problemen' met Varoufakis had. Hij en andere schatkistbewaarders van de eurozone waren in veel kwesties slechts 'niet dezelfde mening toegedaan' als Varoufakis, zei de Duitser.

Net als in Europa, zorgde de massale ‘nee-stem’ van de miljoenen Grieken niet voor paniek op Wall Street. De beurzen in New York stonden maandagmiddag slechts op lichte verliezen. Amerikaanse beleggers leken zich weinig aan te trekken van de zich verdiepende crisis rond Griekenland.

De Dow-Jonesindex met daarin de dertig belangrijkste Amerikaanse beursfondsen stond tijdens de middaghandel 0,4 procent lager op 17.654 punten. De bredere S&P 500 daalde 0,5 procent tot 2066 punten en de technologiegraadmeter Nasdaq zakte eveneens 0,5 procent tot 4982 punten.

De Amerikaanse regering vindt dat Athene en de Europese landen tot een compromis moeten komen in de komende dagen over de financiële steun aan het land. Hiertoe heeft het Witte Huis maandag opgeroepen. 'Dit is een uitdaging voor Europa om op te lossen', zei de woordvoerder van het Witte Huis.

Volgens Washington is het zowel in het belang van Europa als de VS dat snel een oplossing wordt bereikt zodat Griekenland in de eurozone kan blijven.


Martin Schulz, de voorzitter van het Europees Parlement, heeft maandag de volle laag gekregen van collega’s vanwege zijn uitspraken zondag over het Griekse referendum. Hij kreeg flinke kritiek van linkse partijen.

Schulz riep de Grieken op om ja te stemmen. Hij beschuldigde in een interview premier Alexis Tsipras van het manipuleren van zijn volk door de Grieken op te roepen nee te stemmen. Twee fracties, de Groenen en uiterst links, wilden maandag een motie van wantrouwen indienen tegen Schulz. Zij kregen echter geen meerderheid achter zich.

De fracties, waar ook GroenLinks en de SP bij zijn aangesloten, hielden het daarom bij een verklaring. ‘U bent een manipulator en een demagoog’, zei Gabrielle Zimmer van de extreem linkse fractie. ‘Uw uitspraken hebben niets te doen met uw rol als voorzitter van dit huis.’

De Griekse crisis betekent ook een klap voor de autoverkopers in het land. De verkopen daalden tot slechts 6.247 auto’s in juni. Dit is de grootste daling van alle West-Europese landen. Dit blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau LMC Automotive.

De daling komt op jaarbasis neer op zo’n 22 procent. In de andere West-Europese landen steeg het aantal registraties van nieuwe auto’s met 14,3 procent, tot 1,31 miljoen. Met name in Groot-Brittannië, Duitsland, Frankrijk en Spanje werden veel auto’s verkocht.

Nederland blijft open staan voor samenwerking met Griekenland. Maar de Griekse regering zal de verantwoordelijkheid moeten nemen om de overheidsfinanciën op orde te brengen en de noodzakelijke hervormingen door te voeren. Dat schrijft minister Dijsselbloem van Financiën maandag aan de Tweede Kamer, in de aanloop naar een debat later op de avond.

Aanleiding is het 'nee' van de Griekse bevolking tegen de eisen van de internationale geldschieters. De Kamer wil weten wat de inzet van het kabinet is tijdens de vergaderingen dinsdag in Brussel van de eurolanden.

'De inzet van het kabinet is en blijft om tot een geloofwaardige oplossing te komen voor zowel Griekenland als de Eurozone als geheel. Nederland blijft derhalve open staan voor samenwerking met Griekenland, mede in het belang van de Griekse bevolking zelf.'

De Griekse banken blijven ook dinsdag en woensdag nog dicht. Dit heeft het hoofd van de Griekse bankvereniging bekendgemaakt. Het maximum bedrag dat rekeninghouders er kunnen opnemen blijft 60 euro per dag. Het besluit betekent een forse teleurstelling voor de Grieken, een dag na het referendum.

In de confrontatie met de Europese geldschieters besloot de regering een week geleden de banken te sluiten uit vrees dat het beschikbare geld massaal zou worden opgenomen. Toen werd aangekondigd dat de banken dinsdag 7 juli weer gewoon open zouden gaan.

De stemming op de Europese aandelenmarkten leed maandag flink onder het Griekse 'nee' tegen het voorstel om verder te hervormen in ruil voor nieuwe financiële hulp van de andere eurolanden. Maar van de gevreesde paniek was ook kort na opening van de Amerikaanse beurzen geen sprake.

De AEX-index in Amsterdam stond 1,4 procent lager op 467,57 punten. De MidKap zakte 1,1 procent tot 695,50 punten. De beurzen in Frankfurt en Parijs verloren 1,4 en 1,9 procent. De FTSE-index in Londen leverde 0,6 procent in. In Milaan liep het verlies op tot 3,7 procent, terwijl in Madrid de belangrijkste graadmeter 2,4 procent daalde.

Analist Jos Versteeg van Theodoor Gilissen merkte op dat uitslag van het referendum in Griekenland er eigenlijk niet zo toe doet. 'Linksom of rechtsom komen er nieuwe onderhandelingen', zei hij. Hij voegde daar aan toe dat beleggers veel meer bezig zijn met de kwartaalcijfers waar bedrijven de komende tijd mee naar buiten treden.

Als het aan voormalig lid van de Europese Commissie Frits Bolkestein ligt, moet zijn partijgenoot Mark Rutte aandringen op een vertrek van Griekenland uit de eurozone, schrijft hij in een ingezonden brief in de Volkskrant: 'Die Grexit zal her en der rampzalige gevolgen hebben, zowel in Griekenland zelf als elders in de Europese Unie. Maar men kan zich toch moeilijk voorstellen dat Griekenland nogmaals met ettelijke miljarden euro's overeind wordt gehouden onder begeleiding van doormodderende onderhandelingen.'

Euclid Tsakalotos wordt de nieuwe minister van Financiën van Griekenland. Hij volgt Yanis Varoufakis op, die eerder maandag opstapte. Dat heeft de Griekse president bevestigd.

De naam van Tsakalotos zong al rond. Hij onderhandelde de afgelopen maanden met de geldschieters, toen die niet verder wilden praten met Varoufakis.

De Britse minister George Osborn van Financiën heeft gewaarschuwd voor de snel verslechterende situatie in Griekenland. Hij dringt aan bij de regeringsleiders om tot een overeenkomst te komen. Ook raadde hij Britse toeristen in Griekenland aan niet alleen veel cash mee te nemen, maar ook eigen medicijnen.

George OsbornBeeld epa

De crisis in Griekenland tast de levering van papier in het land ook aan. Zo ernstig zelfs, dat krantenuitgevers melden dat er slechts voorraad is tot en met zondag. Een boekenuitgever meldt zelfs de publicatie van titels uit te stellen. Een Grieks museum heeft niet genoeg papier meer om folders af te drukken. Dat meldt Der Spiegel.

Tsipras werkt aan nieuw voorstel, dat hij waarschijnlijk morgen presenteert. Hij voelt zich gesterkt door de steun van alle politieke partijen in Griekenland - op de communisten na. Een belangrijk doel is in ieder geval om de liquiditeit van de banken met onmiddellijke ingang te herstellen, meldt Reuters.

Plotseling stond hij op het wereldtoneel: een Griekse hoogleraar met een robuuste kaaklijn en een leren jasje die bekend stond om zijn ongezouten mening (de opgelegde besparingsmaatregelen had hij 'fiscale waterboarding' genoemd). Sacha Kester maakte een profiel over de man die trots is op de weerzin die hij oproept.

De Tweede Kamer debatteert maandagavond nog over de uitkomst van het referendum in Griekenland met premier Mark Rutte en minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën. Dat gebeurt op verzoek van de SP. De Kamerleden waren net vorige week met reces gegaan.

De Grieken stemden zondag in een referendum tegen voorstellen van de schuldeisers. De SP wil onder meer weten met welke inzet het kabinet dinsdag het overleg van Europese regeringsleiders ingaat. Die vergadering begint om 18.00 uur in Brussel.

De SP wilde vandaag nog een debat omdat Dijsselbloem dinsdag de hele dag in Brussel is voor een vergadering van de eurolanden ter voorbereiding van de Europese top later op de dag. Voor het verzoek was voldoende steun. Het overleg van de vaste Kamercommissie van Financiën begint om 19.30 uur.

Emile Roemer wil dat Dijsselbloem opstapt als eurogroepvoorzitterBeeld anp

Journalisten wachten op Tsipras en andere partijleiders, die op dit moment in belangrijk overleg zitten in Athene. Journalist Simon Marks Tweette deze foto.

De Griekse regering houdt de banken nog een aantal dagen dicht, meldt persbureau Reuters op basis van verklaringen van bankiers. Veel keuze heeft de regering niet, want zonder kapitaalcontroles en zonder nieuwe Europese noodhulp zouden de Griekse banken snel omvallen. Zelfs met de huidige beperkingen, waarbij iedere Griek maximaal 60 euro per dag mag opnemen, is het de vraag hoe lang de banken het nog volhouden.

Het is waarschijnlijk toeval, maar uitgerekend vandaag wordt het grote euroteken voor de deur van de Europese Centrale Bank uit elkaar gehaald - voor reparatiedoeleinden.

Na het onverwachte ontslag van Yanis Varoufakis wordt Euclides Tsakalotos getipt als nieuwe minister van Financiën, meldt persbureau Reuters. De in Rotterdam geboren Griek is geliefder in Brussel vanwege zijn geheel andere stijl, maar inhoudelijk zit hij op precies dezelfde lijn als de oud-financiënminister met rocksterstatus. Lees hier het profiel van Tsakalotos.

De Griekse regering is druk bezig met de voorbereidingen voor de eurotop morgen. Premier Tsipras heeft vanmiddag bondskanselier Merkel gesproken en beloofd om morgen de Griekse voorstellen te presenteren, meldt persbureau Reuters, terwijl de Griekse president Pavlopoulos eerder vandaag met François Hollande belde. De Franse president zelf dineert vanavond weer met Merkel om de landen op een lijn te brengen over de Griekse kwestie.

De Russische president Vladimir Poetin heeft Griekenland zijn steun toegezegd in een telefoongesprek met premier Alexis Tsipras, meldt het Kremlin in een verklaring.

Het is onduidelijk wat deze steun precies inhoudt. Griekenland heeft geld nodig omdat de overheid én de banken bijna failliet zijn, terwijl de middelen van Rusland om bij te springen beperkt zijn doordat het land zelf een economische crisis meemaakt. De Russische regering heeft meerdere malen de hoop uitgesproken dat Griekenland in de eurozone blijft.

Tsipras had eerder vandaag contact met Poetin. Daarbij informeerde hij de Russische president over de resultaten van het Griekse referendum. Beiden spraken ook over het verder uitrollen van de samenwerking tussen de landen. Volgens Moskou ging het initiatief van het telefoongesprek uit van Tsipras.

Vanavond dineren de Franse president François Hollande en bondskanselier Angela Merkel samen op het Elysée om een oplossing te zoeken voor de Griekse kwestie. De Fransen willen Griekenland koste wat het kost in de eurozone houden, de Duitsers hebben weinig zin om meer concessies aan de Grieken te doen. Het is niet waarschijnlijk dat Hollande Merkel vanavond tot een soepelere opstelling kan verleiden, schrijft Volkskrant-correspondent Peter Giesen in zijn analyse van de Frans-Duitse betrekkingen.

Angela Merkel (L) en François Hollande begroeten elkaar.Beeld anp

De Nederlandse vakantieganger zegt geen 'nee' tegen de vakantie in Griekenland. Niemand wil de al geboekte reis naar Griekenland afzeggen of omboeken. Dat meldt de Algemene Nederlandse Vereniging van Reisondernemingen (ANVR) maandag. Eerder was wel al duidelijk dat het aantal nieuwe boekingen flink terug is gelopen de laatste weken.

Wel komen er bij de reisbureaus veel telefoontjes binnen met vragen over Griekenland. 'Zorg dat je voldoende contact geld bij je hebt, raden wij iedereen aan', zegt ANVR-directeur Frank Oostdam.' Je kan prima op vakantie naar Griekenland, op de eilanden merk je niets van de financiële crisis.'

Op dit moment mogen buitenlanders tot 500 euro pinnen in Griekenland.

Toeristen in GriekenlandBeeld reuters

De vandaag opgestapte minister Varoufakis maakte zich in 1993 al zorgen over de toekomst van Griekenland. De jonge, nieuwe generatie politici maakten op dat moment weinig indruk op hem, zei hij in een interview over de Griekse verkiezingen op een Australische televisiezender: 'We gaan van een jongere generatie niet per se een betere visie krijgen. Ik zie binnen de verschillende partijen, de communisten, de socialisten en de rechtervleugel, niet erg veel talent.'

Ondanks de grote overwinning van het 'nee'-kamp was er in Athene geen groot feest, meldt Volkskrant-correspondent ter plaatse Sarah Venema. ‘Met het feest viel het mee, er waren minder mensen op straat dan tijdens de demonstraties vorige week. Misschien omdat de Grieken naar hun geboorteplaats moesten reizen om te kunnen stemmen.

‘Nu lijkt alles weer door te gaan zoals het de afgelopen dagen was. Er stonden weer rijen voor de pinautomaten en de Grieken wachten rustig af wat er de komende 48 uur gaat gebeuren. De bal ligt nu bij Brussel.’

De Duitse bondskanselier Angela Merkel ziet vooralsnog geen basis voor onderhandelingen met Griekenland over een nieuw steunprogramma, meldt een woordvoerder van Merkel.

De Duitse regering zegt het resultaat van het referendum te respecteren, maar 'de voorwaarden voor onderhandelingen over een nieuw steunprogramma zijn momenteel niet ingevuld'. Tegelijkertijd werd benadrukt dat de deur voor nieuwe 'gesprekken' altijd openstaat.

Het kwijtschelden van schulden is wat de Duitsers betreft nog steeds geen gespreksonderwerp. Merkel brengt later vandaag een bezoek aan de Franse president François Hollande. 'Hopelijk resulteert dat bezoek in nieuwe voorstellen', aldus de zegsman. Wel zullen, wat de Duitsers betreft, eerst de Griekse voorstellen worden afgewacht.

Angela Merkel.Beeld reuters

De Griekse president Pavlopoulos heeft vanochtend een beraad met de regering onderbroken om te bellen met de Franse president François Hollande, meldt persbureau AFP op basis van bronnen in de Franse regering. Frankrijk lijkt zich meer open te stellen voor de Griekse wensen dan de Duitse bondskanselier Angela Merkel, met wie Hollande vanavond verder praat over de Griekse kwestie. Wat er vanochtend uit het gesprek met Tsipras is gekomen, is nog onbekend.

Een zwakke economie krijgt door de euro alle kans op de pof te leven. De muntunie is mislukt, dat is duidelijk, schreef Volkskrant-economieredacteur Yvonne Hofs zaterdag in Volkskrant-katern Vonk. Er zit niets anders op dan die af te bouwen.

PVV-leider Geert Wilders roept al jaren dat de euro een misbaksel is en dat Nederland en Duitsland beter af zullen zijn als ze de gulden en de D-mark weer invoeren. Beide beweringen zijn waar. Maar omdat ze worden verkondigd door een populist dan wel rechts-extremist, worden Wilders' opinies door het zogenaamd weldenkende deel van de bevolking haast gedachteloos als onzin afgedaan.

Voor aanhangers van de euro is het een zegen dat euroscepsis per definitie wordt weggezet als een 'foute' mening. Terwijl euroscepsis gewoon een kwestie is van gezond verstand. De euro is een misbaksel, omdat negentien zeer verschillende economieën, politieke culturen en soevereine staten niet één munt kunnen delen zonder enorme politieke en economische offers te brengen.

Lees hier (+) het hele artikel van Yvonne Hofs.

Griekenland-correspondent Sarah Venema praat ons vanuit Athene bij over het vertrek van Varoufakis en zijn mogelijke opvolger: ‘Met het aftreden van de oppositieleider Samaras gisteren en minister van Financiën Varoufakis vanmorgen lijkt het alsof de Griekse politiek hoopt op een frisse wind.

'We wisten al dat Varoufakis zou aftreden bij een ja-stem, maar het aftreden vandaag bij de overduidelijke ‘nee’ kwam als een verrassing. Waarschijnlijk is het onderdeel van de tactiek van Tsipras: Varoufakis was een provocateur, nu is het tijd om gematigder de onderhandelingen in te gaan. Hoogstwaarschijnlijk valt de keuze nu op Euclid Tsakalotos, de huidige onderminister van Buitenlandse Zaken.’

‘Deze in Rotterdam geboren Griek werd tijdens de onderhandelingen al naar voren geschoven toen Varoufakis het te bont maakte in Brussel. Het is een veel gematigder politicus, die beter in Brussel past. Het is een diplomatieke man van de achtergrond, hij kwam niet op zijn motor naar het parlement en las de ministers niet de les in Brussel.

‘Het is een man die voortkomt uit de elite. Hij zat op een Engelse kostschool en studeerde af aan Oxford. Zijn opa zat tijdens de burgeroorlog in het rechtse kamp, maar Tsakalotos is links, zij het minder links dan Varoufakis.’

De kenners, de weters, de duiders, ze komen allemaal voorbij in de column van Sheila Sitalsing. ‘Je kunt als modale Griek dus wel dénken dat je gewoon plat hebt gestemd voor behoud van je pensioen - iets wat mijn modale ik onder de Griekse omstandigheden vermoedelijk ook zou hebben gedaan - volgens de kenners, de weters en de duiders wil je eigenlijk uit de euro. Of wil je eigenlijk Angela Merkel je ontblote achterste laten zien en tweespalt en chaos zaaien in Brussel. Of ben je een dappere strijder voor 'een democratisch Europa'. Of ben je een uitvreter. Of ben je - dit is de meest aanmatigende duiding die ik las, al vrees ik dat ze tamelijk breed gedragen is - een tragische sukkel die de implicaties van zijn nee-stem niet kan overzien en geen idee heeft van de ellende die hij over zichzelf heeft afgeroepen.’

Lees hier de hele column (+) van Sheila Sitalsing.

Terwijl Frankrijk, Spanje en Italië alledrie hebben laten weten dat Griekenland in de eurozone moet blijven, lijkt de Duitse regering zich opnieuw strenger op te stellen. De schuldverlichting die de Griekse regering wil staat niet op de agenda voor de onderhandelingen, meldt een woordvoerder van het Duitse ministerie van Financiën volgens persbureau Reuters.

Als de Europese Centrale Bank het maximumbedrag van de noodvoorziening ELA niet verhoogt kunnen de banken daarmee nog tot vrijdag openblijven voordat het geld op is, meldt BBC-redacteur Robert Peston op twitter.

De Eurogroep verwacht morgen nieuwe voorstellen van Griekenland om tot een akkoord te komen met zijn geldschieters. Dat staat in een verklaring die de eurogroep vandaag naar buiten heeft gebracht.

De Spaanse regering is bereid om te bemiddelen tussen Griekenland en zijn geldschieters om een nieuw akkoord te bereiken. Dat heeft minister van Economische Zaken Luis de Guindos vandaag gezegd, meldt persbureau Reuters.

De Britse krant The Independent zet vandaag de opmerkelijkste quotes van Yanis Varoufakis op een rij, in een eerbetoon aan de opgestapte minister van Financiën. Een greep uit het lijstje:

- Op de vraag of hij het Europese hervormingsvoorstel gaat ondertekenen: ‘Ik snijd nog liever mijn arm af.’

- Franklin D. Roosvelt aanhalend: ‘FDR, 1936: ‘Ze zijn unaniem in hun haat voor mij; en ik verwelkom deze haat.’ Een quote naar mijn hart (en realiteit) dezer dagen.’

- Over de Griekse politieke elite: ‘We gaan het systeem afbreken waarop zij decennium na decennium hebben gebouwd, een netwerk dat venijnig de energie en de economische kracht uit iedereen in de samenleving zuigt.’

- ‘Aan degenen die zeggen dat dit een referendum over de euro is, zeg ik: je mag dit zeggen, maar ik zal hier niet op reageren. Dit is jouw oordeel, jouw opinie en jouw interpretatie. Niet de onze.’

- Over de Australische premier: ‘Die afschuwelijke kleine man.’

Beeld getty

Eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem heeft op Twitter bekendgemaakt dat de Europese Ministers van Financiën morgen om 13 uur bijeenkomen om te vergaderen over de uitslag van het Griekse referendum.

Het is na het referendum aan Griekenland om met een voorstel te komen, zegt de Franse minister van financiën Michel Sapin, enkele uren voordat de Duitse bondskanselier Angela Merkel in Parijs aankomt voor spoedoverleg met de Franse president François Hollande.

'De basis voor een dialoog ligt op tafel, maar het is aan Griekenland om te laten zien dat het de dialoog serieus neemt, dat het land weet dat het in de euro kan blijven en dat er beslissingen moeten worden genomen', zei Sapin op radiozender Europe 1.

Frankrijk wil niet dat Griekenland uit de euro stapt, maar Sapin benadrukte wel dat de monetaire unie niet in gevaar is als dat wel gebeurt. 'Griekenland zit in de problemen, Europa is niet in de problemen; Europa heeft te maken met een Grieks probleem.'

De afgelopen dagen lijken Frankrijk en Duitsland steeds minder eensgezind over de aanpak van Griekenland. Bondskanselier Merkel wil het land zeer streng benaderen, Frankrijk wil hoe dan ook een deal. Lees hier de analyse van Sterre Lindhout over de onenigheid in de Frans-Duitse as van de EU.

Minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën moet aftreden als voorzitter van de eurogroep, zei SP-voorman Emile Roemer in het Radio 1 Journaal. Dijsselbloem heeft volgens de SP-leider gefaald in de onderhandelingen met Griekenland. 'Hij heeft keihard, rechts bezuinigingsbeleid opgedrongen aan Griekenland, terwijl dat economisch, maar ook sociaal onverantwoord is.'

Bij de centrum-linkse partij To Potami (De Rivier) is de overtuigende winst van 'oxi' - nee tegen meer bezuinigingen - hard aangekomen. 'Deze uitslag is zeer teleurstellend', zei partijleider Stavros Theodorakis gisterenavond op het partijkantoor tegen Volkskrant-verslaggeefster Carlijne Vos.

'Premier Alexis Tspiras is er in geslaagd het volk te doen geloven dat een nee hem sterker maakt in de onderhandelingen met de geldschieters. Maar de werkelijke uitkomst van de populistische beweringen van Syriza, die ook nog zijn versterkt door de media, is dat Europa zal denken dat de Grieken uit de euro willen.' Het tegendeel is waar, zo benadrukt de aangeslagen Theodorakis.

Lees hier (+) het volledige verslag van Carlijne Vos vanuit Athene.

De Europese Centrale Bank beslist vandaag of Griekenland extra noodkrediet krijgt. Als dat wordt geweigerd (en die kans is groot) kunnen de Griekse banken waarschijnlijk niet open en valt er ook niets meer te pinnen. De Griekse Centrale Bank heeft gisteren bij de ECB om een nieuwe noodlening gevraagd. Ze hebben dringend meer geld nodig omdat Griekse rekeninghouders zoveel mogelijk hebben opgenomen of weggesluisd. Lees hier de analyse van Carlijne Vos vanuit Athene: Druk wordt groter als banken dicht blijven.

'Met een sterke overwinning kunnen we verder onderhandelen', zei Anthony Seferlis (18) gisterenavond tegen Volkskrant-correspondent Sarah Venema. Seferlis is naar het Atheense Klafthmonos-plein gekomen om op het scherm dat Syriza daar heeft neergezet de eerste resultaten te zien van de allereerste stembusgang waar hij zelf aan mee mocht doen. Een controversiële.

'Het is de afgelopen dagen verschrikkelijk geweest', zegt hij. 'De baas van mijn oom heeft gezegd dat hij zijn baan verliest als 'nee' wint. Hij heeft gedwongen ja gestemd. En de media hebben ons van alles geprobeerd wijs te maken. Dat we uit de euro gaan en de hel uitbarst als we nee stemmen. Maar we willen niet uit de euro en het hoeft niet. Dat zegt mijn regering en dat staat ook in de Europese afspraken. Ik ga na de zomer internationale en Europese betrekkingen studeren en heb al wat onderzoek gedaan. Met deze overwinning kunnen we een Europa creëren dat naar mensen luistert, en niet alleen naar economische cijfers kijkt.'

Lees hier (+) de hele reportage van Sarah Venema vanuit het nee-kamp.

Het Griekse 'nee' tijdens het referendum maakt beleggers in staatsobligaties nog niet echt nerveus. De rentes voor Spanje, Italië en Portugal lopen maandagochtend wel iets op, maar zijn nog niet hoger gekomen dan begin vorige week, vlak na de aankondiging van het referendum. De Spaanse rente op obligaties met een looptijd van tien jaar bedraagt nu 2,2 procent, de Italiaanse rente 2,3 procent. Alleen de Portugese rente is maandag net boven de 3 procent gekomen. De Portugese rente is daarmee nog altijd ver verwijderd van de niveaus van 10 procent en meer tijdens het hoogtepunt van de kredietcrisis.

Nog even terug naar gisterenavond, toen het merendeel van de Grieken zich in een referendum tegen de voorstellen van de Europese geldschieters uitsprak. Ze hebben de Europese Unie voor een lastig dilemma geplaatst. Ondanks waarschuwingen uit Brussel dat Griekenland uit de eurozone dreigt te vallen, kwam een verrassend ruime meerderheid van de Grieken in opstand tegen de hervormingseisen van de EU en het IMF. De EU-leiders staan nu voor de keuze water bij de wijn te doen of het te laten aankomen op een Grexit, een vertrek van Griekenland uit de eurozone.

Lees hier hoe Europese kopstukken reageerden op de uitslag van het referendum.

In februari schreef Yanis Varoufakis voor The Guardian een artikel over zijn beweegredenen om voor het Marxisme te kiezen.

'If my prognosis is correct, and we are not facing just another cyclical slump soon to be overcome, the question that arises for radicals is this: should we welcome this crisis of European capitalism as an opportunity to replace it with a better system? Or should we be so worried about it as to embark upon a campaign for stabilising European capitalism?'

Lees hier de longread.

Varoufakis gisteravond.Beeld reuters

Persbureau Reuters meldt op basis van een bron in de Griekse regering dat Euclid Tsakalotos de nieuwe minister van Financiën wordt. De huidige onderminister van Buitenlandse Zaken kreeg eind april de leiding over het Griekse team dat onderhandelde met de toezichthouders van de Europese Commissie, de ECB en het IMF. Die promotie volgde op de stevige kritiek die Varoufakis kreeg na een mislukte bijeenkomst van de eurogroep in Riga.

Tsakalotos (links) met VaroufakisBeeld reuters

Vandaag komt de Europese Centrale Bank bijeen om te vergaderen over de uitkomst van het referendum in Griekenland. Het belangrijkste punt op de agenda is het al dan niet verder verstrekken van extra leningen aan Griekse banken, zodat geld beschikbaar blijft. Afgetreden minister van Financiën Yanis Varoufakis stelde eerder nog dat de banken dinsdag gewoon open zouden gaan, maar dit gaat niet lukken als de ECB niet ingrijpt.

Het is denkbaar dat de Europese Centrale Bank (ECB) de noodsteun aan de banken hervat via ELA (Emergency Liquidity Assistance) zodra er weer wordt onderhandeld. De ECB heeft de Griekse banken de afgelopen weken zo ook al op eigen gezag met 80 miljard extra in de lucht gehouden. De kapitaalcontroles zullen dan waarschijnlijk worden verzacht zodat bedrijven weer geld kunnen overmaken naar hun buitenlandse leveranciers. Er zullen wel pinrestricties blijven gelden en een verbod om spaartegoeden naar het buitenland over te maken.

Vrijwel alle stemdistricten in Griekenland hebben gisteren nee gestemd in het referendum over de Europese hervormingvoorstellen. In onderstaande kaart zijn in oranje de nee-districten te zien. Bekijk hier de gehele (interactieve) kaart.

De Europese beurzen zijn maandag met stevige verliezen geopend. Beleggers reageerden op het Griekse 'nee' bij het referendum zondag, over meer hervormingen in ruil voor extra steun.

De AEX-index in Amsterdam stond kort na de openingsbel 2,1 procent lager op 464,08 punten. De MidKap noteerde 1,6 procent in de min op 691,59 punten. De beurzen in Frankfurt en Parijs stonden 1,8 en 2,1 procent lager. De FTSE-index in Londen leverde 1,1 procent in.

De Amsterdamse AEX opent vanmorgen met een verlies van 2 procent na het Griekse referendum waarbij het overgrote deel van de bevolking tegen de voorwaarden van de geldschieters stemde.

Na een overleg tussen de Griekse ministers later vanmorgen wordt de opvolger van minister van Financiën Yanis Varoufakis bekendgemaakt. De namen die genoemd worden in de Griekse media zijn Euclid Tsakalotos, de coördinator van de onderhandelingen met de geldschieters, en de George Stathakis, de huidige minister van Economie.

Minister van Economie Stathakis

De Griekse minister van Financiën Yanis Varoufakis stapt op, dat maakte hij vanmorgen bekend in een blogpost op zijn website. In de blog met de duidelijke kop 'Minister No More' doet hij zijn beweegredenen uit de doeken:

'Kort na de bekendmaking van de resultaten van het referendum is het mij duidelijk geworden dat een aantal deelnemers aan de eurogroep mij liever niet bij de vergaderingen ziet; de minister-president ziet de potentiële voordelen hiervan in. Om deze reden verlaat ik het ministerie van Financiën vandaag.

Ik zie het als mijn plicht om Alexis Tsipras te helpen om het kapitaal dat de Griekse bevolking ons gisteren bij het referendum heeft gegeven te verzilveren, op de manier die hem goed acht.

En ik zal de minachting van de schuldeisers met trots ondergaan. Ik zal premier Tsipras, de nieuwe minister van Financiën en onze regering voluit steunen.'

Wie Varoufakis opvolgt, is nog onduidelijk.

In een andere blogpost die Varoufakis vlak ervoor publiceerde was hij nog vol enthousiasme over de duidelijke nee-stem van het Griekse volk.

'Ons nee is een indrukwekkend grote ja voor een democratisch Europa. Het is een nee tegen de dystopische visie van een Eurozone die functioneert als een stalen kooi voor zijn inwoners. Het is een luide ja voor een sociaal en rechtvaardige Eurozone met gedeelde welvaart voor alle Europeanen.'

VaroufakisBeeld reuters

De aandelenbeurs in Tokio stond maandag in de min. Beleggers reageerden op de overwinning van het nee-kamp bij het referendum in Griekenland, waardoor de toekomst van het land binnen de eurozone nog onzekerder is geworden. Ook de andere indices in het Verre Oosten kleurden rood.

De toonaangevende Nikkei-index stond omstreeks 05.30 uur (Nederlandse tijd) 1,6 procent lager op 20.215,16 punten. De Hang Seng in Hongkong speelde 3,4 procent kwijt terwijl de graadmeters in Seoul en Sydney respectievelijk 1,6 procent en 1,3 procent inleverden.

Vooral bedrijven die een flink deel van hun omzet in Europa halen, gingen lager. Zo speelde Asahi Glass, met meer dan een vijfde aan opbrengsten uit Europa, 2,2 procent kwijt. Makita, bekend van onder meer boorgereedschap, daalde 2 procent. Dit bedrijf is voor 42 procent van zijn omzet afhankelijk van Europa.

Positieve uitzondering was de Shanghai Composite, met een winst van 2,7 procent. China staakt voorlopig de notering van nieuwe bedrijven aan de aandelenbeurs, terwijl de top van Chinese effectenhandelaren besloot om voor ten minste 120 miljard yuan (17,3 miljard euro) aan aandelen te kopen.

De afgelopen drie weken raakte de index bijna 30 procent aan waarde kwijt, door zorgen over de stroom aan beursgangen op de Chinese markt en de strengere regels voor beleggen met geleend geld. Het afgelopen jaar verdubbelde de waarde van de aandelen nog.

Een man wuift de Griekse vlag in Athene.Beeld afp

Een samenvatting van een dag waarop 'geschiedenis werd geschreven', zoals de Griekse premier Tsipras het omschreef.

- De Grieken hebben met overduidelijke meerderheid ‘nee’ gestemd in een referendum over de voorwaarden van de geldschieters in ruil voor financiële hulp. Ruim 61 procent van de kiezers voelt hier niets voor.

- Duizenden ‘nee’- stemmers zijn zondagavond naar buiten gegaan om de overwinning te vieren.

- 'We hebben bewezen dat de democratie niet gechanteerd kan worden', zei de Griekse premier Alexis Tsipras in een toespraak. Hij wil ‘morgen terug naar de onderhandelingstafel’. Tsipras benadrukte dat de Grieken met hun nee-stem niet hebben aangegeven uit de euro te willen stappen. ‘Daar moeten we het helemaal niet meer over hebben. We moeten het nu hebben over onze schuldenlast.’ Zijn eerste prioriteit is het herstel van het Griekse banksysteem.

- De Griekse minister van Financiën, Yanis Varoufakis, prees de Grieken voor hun ‘dappere beslissing’ en noemde de uitslag ‘een grote ‘ja’ voor een democratisch Europa. Volgens de Griekse minister van Werkgelegenheid (Panos Skourletis) heeft Griekenland hiermee goede kaarten in handen om een betere deal te krijgen.

- Dat wordt niet overal zo gezien. Vice-bondskanselier Sigmar Gabriel waarschuwde dat nieuwe onderhandelingen nu ‘vrijwel onvoorstelbaar zijn’. ‘Tsipras en zijn regering hebben de Grieken op een pad van bittere verlatenheid en hopeloosheid gebracht.’

- Komende dinsdag overleggen de leiders van de negentien eurolanden in Brussel over de uitkomst van het Griekse referendum. Europees president Donald Tusk heeft zondagavond laten weten dat de eurotop om 18.00 uur begint.

- De Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Hollande komen maandag al bijeen in Parijs om te praten over de uitslag.

- Jeroen Dijsselbloem noemde de uitslag van het referendum 'spijtig voor de toekomst van Griekenland'. De Eurogroep zal de situatie dinsdag bespreken.

- De Griekse regering komt vannacht waarschijnlijk nog bijeen met de Griekse Centrale Bank en de belangrijkste commerciële banken. De Griekse banken zijn nog gesloten en er gelden al een week kapitaalcontroles. Vermoedelijk wordt de Europese Centrale Bank om grotere liquiditeit gevraagd maar vermoedelijk wordt dit niet gegeven.

- De Europese financiële markten zullen maandag vermoedelijk sterk dalen. Het Griekse 'nee' zorgde al voor een flinke waardedaling van de euro: in Sydney, een van de eerste markten die openden na het referendum, daalde de eenheidsmunt ruim 1 procent tot 1,0987 dollar.

Beeld reuters
Beeld Bas van der Schot
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden