Teruglezen - Feeststemming in Istanbul na mislukken coup

Griekenland gaat de asielaanvragen van acht militairen die na het mislukken van de putsch uit Turkije zijn gevlucht serieus bekijken. Dit heeft de Griekse premier Alexis Tsipras de Turkse president Tayyip Erdogan laten weten. Dat zal 'snel' gebeuren, aldus een regeringsambtenaar. Tsipras zou Erdogan hebben medegedeeld dat de asielprocedure 'met alle respect' van internationale wetgeving en mensenrechten zal worden behandeld.

De acht soldaten werden vandaag aangehouden in de noord-Griekse stad Alexandroupolis, waar ze per helikopter waren gearriveerd. Eerder claimde de Turks minister van Buitenlandse Zaken dat Griekenland de acht militairen zou uitleveren aan Turkije. Die mededeling lijkt nu wat voorbarig te zijn geweest.

Minister Bert Koenders van Buitenlandse Zaken veroordeelt de militaire staatsgreep in Turkije. 'Belangrijk is dat zowel de regering als oppositie de afgelopen uren eenduidig hebben opgetreden.' De Nederlandse regering vindt het belangrijk dat de verdeeldheid in het land vermindert, aldus Koenders, en dat de Turkse democratie hier beter in plaats van slechter uit moet komen.

'Europa heeft baat bij een stabiele partner die de mensenrechten respecteert.' Koenders kwam vervroegd terug van een reis in Zuid-Amerika. Maandag praten in Brussel de EU-ministers van buitenlandse zaken in spoedoverleg over Turkije en de aanslag van donderdag in Nice.

In Den Haag klinken ook kritische geluiden over Erdogan, die als winnaar uit de onrust is gekomen. 'Na een mislukte coup besluit Erdogan nu zelf de Turkse rechtstaat op te blazen, de doodstraf in te voeren en de VS te chanteren', twitterde Sjoerd Sjoerdsma.

Het D66-Kamerlid doelt hiermee op de ruim 2.700 rechters die de Turkse autoriteiten op non-actief hebben gezet en een uitspraak van Erdogan dat het parlement zich mogelijk buigt over een herinvoering van de doodstraf. Ook heeft Erdogan de VS verzocht de geestelijke Fethullah Gülen uit te leveren, zijn politieke opponent die Erdogan verantwoordelijk houdt voor de mislukte coup.

In Istanbul heerst vanavond een feeststemming. Duizenden mensen hebben zich op straat verzameld om het mislukken van de staatsgreep te vieren. De onrust en het geweld van gisteravond zijn verdwenen.

Ook elders wordt de gefaalde coup gevierd. In Rotterdam zijn honderden Turkse Nederlanders samengekomen. 'Recep Tayyip Erdogan', scanderen ze op het Wilhelminaplein. Lees hier de reportage van de manifestatie in Rotterdam.

De strategie van de coupplegers was 'bizar ouderwets', aldus Erik-Jan Zürcher, hoogleraar Turkse talen en culturen aan de Universiteit Leiden. 'Ze veronderstelden kennelijk dat ze met de inname van de staatstelevisie het beeld- en informatiemonopolie in handen hadden. Maar zo werkt het al een jaar of twintig niet meer.'

Turkije-kenner Froukje Santing valt hem bij: 'De coupplegers hebben nooit de controle gekregen over de sociale media en hebben daardoor niet weten te verhinderen dat president Erdogan invloed op zijn toegewijde medestanders kon kon blijven uitoefenen. Die negeerden het uitgaansverbod en waren al snel de baas op straat.'

Lees hier hoe Turkije-kenners aankijken tegen de mislukte staatsgreep. (+)

Egypte heeft een veroordeling van de staatsgreep in Turkije door de VN-Veiligheidsraad gedwarsboomd. Als een van de vijftien leden van de raad hield het land een verklaring tegen waarin een beroep werd gedaan op alle partijen 'de democratisch gekozen regering van Turkije te respecteren'.

Het statement, opgesteld door de VS, riep op tot zelfbeheersing, een einde aan het geweld en een herstel van de rechtsorde. Egypte ging niet akkoord, volgens diplomaten met het argument dat de Veiligheidsraad niet in de positie is om vast te stellen of een regering democratisch is gekozen.

Het heeft vermoedelijk meer vandoen met de Egyptische president Abdel Fattah al-Sisi, zelf een oud-generaal die met een militaire putsch in 2013 Mohamed Morsi tot aftreden dwong. Morsi behoort tot de Moslimbroederschap, die steun en sympathie geniet van Erdogans Turkije.

Sommige pro-militaire media in Egypte juichten vrijdagavond de staatsgreep in Turkije toe. Zaterdagochtend kopten zeker drie kranten dat het leger president Erdogan had afgezet, hoewel de coup tegen die tijd grotendeels was onderdrukt.

De moslimgeestelijke Fethullah Gülen ontkent dat hij iets te maken heeft met de staatsgreep. Volgens Gülen, die in zelfverkozen ballingschap leeft in de VS, bestaat de mogelijkheid dat de coup in scène is gezet.

Gülen heeft verklaard tegen gewapende machtsgrepen te zijn. In gesprek met Amerikaanse verslaggevers drukte hij het Turkse volk op het hart een militaire interventie nooit als positief te beschouwen. Democratie kan niet worden bewerkstelligd op die manier, aldus Gülen.

'Het leger is van ons, niet van de parallelle structuur', zei Erdogan in Istanbul, waar vanavond duizenden aanhangers van de president zich hebben verzameld. 'Ik ben de opperbevelhebber.'

Volgens Erdogan was de opstand uitgevoerd door een minderheid binnen het leger, niet het leger zelf. Op de roep van de menigte om de doodstraf voor rebellerende militairen, antwoordde de president: 'Over deze eisen kan worden gediscussieerd in het parlement.'

De Turkse president Erdogan gaat de VS vragen om uitlevering van Fethullah Gülen, zijn politieke tegenstander die hij verantwoordelijk houdt voor de staatsgreep. Erdogan heeft aangekondigd dat hij zijn Amerikaanse ambtsgenoot Barack Obama zal verzoeken Gülen ofwel het land uit te zetten, ofwel uit te leveren aan de Turkije.

Zodra de VS 'het hoofd van terrorisme' uitleveren, zal er veel veranderen, aldus Erdogan. Hij voegde daaraan toe dat Turkije nooit een verzoek tot uitlevering van de VS heeft afgewezen. Een anonieme ambtenaar heeft tegen persbureau gezegd dat Turkije 'een formeel verzoek heeft voorbereid met gedetailleerde informatie over Gülens betrokkenheid bij illegale praktijken'.

Eerder op de dag liet John Kerry, Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken, weten dat Washington een verzoek tot uitlevering serieus zal bekijken. Kerry verzocht NAVO-bondgenoot Turkije om bewijs aan te leveren dat Gülen het brein is achter de coup. Erdogan zei dit te hebben gedaan.

Sommige soldaten op de luchtmachtbasis Incirlik waren betrokken bij de staatsgreep, zegt de Turkse minister van Buitenlandse Zaken. Om die reden was het vliegveld vandaag tijdelijk gesloten en werd de stroom uitgeschakeld. De autoriteiten hebben aanhoudingen verricht.

Turkije zal de luchtaanvallen op IS hervatten zodra de operatie tegen de couppleger is voltooid, zegt de minister. De regering van Erdogan heeft het Turks luchtruim gesloten voor militair vliegverkeer. Incirlik is een belangrijke uitvalsbasis voor de door de VS geleide coalitie tegen de extremistische beweging in Syrië en Irak.

Turkije heeft opnieuw een hooggeplaatste legerfunctionaris gearresteerd. Generaal Erdal Ozturk, commandant van het Derde Korps van het Eerste Turkse Leger, wordt beschuldigd van landverraad vanwege vermeende betrokkenheid bij de mislukte staatsgreep. Ook de leider van het Tweede Leger, Adem Huduti, is vanavond opgepakt.

Het is te vroeg om te zeggen dat de dreiging van de staatsgreep voorbij is, zegt de Turkse minister van Defensie Fikri Isik. 'De coup is voorkomen, geen gebied ligt buiten onze controle, maar we moeten alert blijven.'

Premier Yildirim sloot zich aan bij die woorden. Tegen de menigte in Ankara zei hij dat de gebeurtenissen nog niet voorbijzijn. Hij riep demonstranten op op straat te blijven.

De Turkse autoriteiten hebben in de nasleep van de mislukte staatsgreep twee vooraanstaande personen opgepakt. Adem Huduti, een commandant-generaal van de Turkse strijdkrachten, is gearresteerd, meldt persbureau Anadolu. Hij is een van de hoogstgeplaatste militaire functionarissen van het land. Huduti staat aan het hoofd van het Tweede Leger, dat de zuidoostelijke grens met Syrië, Iran en Irak bewaakt.

Ook heeft Turkije Alparslan Altan opgepakt. Altan is een rechter van het Constitutioneel Hof.

Amnesty International heeft gewaarschuwd tegen herinvoering van de doodstraf na de mislukte militaire staatsgreep in Turkije. 'Turkije heeft zich verenigd om de rechten tegen een vermeende junta te verdedigen', liet Turkije-expert van Amnesty Andrew Gardner via Twitter weten. Herinvoering van de doodstraf zou deze 'overwinning' weer tenietdoen, aldus Gardner.

Aanhangers van president Recep Tayyip Erdogan riepen tijdens demonstraties tegen de couppoging van een deel van de strijdkrachten in spreekkoren op tot de doodstraf voor de putschisten. Ook vanuit de regeringspartij AKP klonk de roep om een debat over de doodstraf voor de coupplegers.

Premier Binali Yildirim zei in antwoord op vragen van journalisten dat de doodstraf in Turkije uit het wetboek is geschrapt. Maar hij voegde eraan toe dat 'aanvullende maatregelen' worden overwogen om zulke 'waanzinnigheden' in de toekomst te vermijden.

De acht Turkse militairen die naar Griekenland zijn gevlucht worden zo snel mogelijk teruggebracht naar Turkije. Dit heeft de Turkse minister van Buitenlandse Zaken laten weten via Twitter.

De mannen landden met een Turkse militaire helikopter in de Griekse noordelijke stad Alexandroupolis, waar ze politiek asiel aanvroegen. Turkije had gevraagd om uitlevering, Griekenland geeft daar nu gehoor aan.

De leider van de belangrijkste seculiere partij van Turkije, de centrumlinkse CHP, heeft de couppoging veroordeeld. Hij zei dat de actie Turkse politieke partijen nader tot elkaar moet brengen om de democratie te verbeteren.

Het is een belangrijk signaal: de CHP werd opgericht door Mustafa Kemal Atatürk, vader des vaderlands, in wiens naam eerdere militaire staatsgrepen werden gedaan. Traditioneel wordt de CHP gezien als een partij die banden heeft met seculiere militairen. Overigens kwam de veroordeling van de CHP pas nadat de staatsgreep zo goed als zeker was mislukt.

In een gezamenlijke verklaring die is voorgelezen in het parlement hebben de vier grootste partijen van Turkije de coup veroordeeld.

De groep militairen die gisteravond probeerde de macht te grijpen in Turkije zijn geen militairen, maar terroristen. Dat zegt de Turkse premier Yildirim.

'Vandaag is de dag waarop alle partijen 'nee' zeiden tegen de staatsgreep. Deze samenwerking in het parlement zal een nieuw begin zijn.'

Wat weten we tot nu toe over de mislukte couppoging in Turkije? Lees hier een overzicht, in de vorm van een tijdlijn.

Al het luchtverkeer af en aan de zuid-Turkse luchtmachtbasis Incirlik heeft tijdelijk stilgelegen. De lokale autoriteiten hadden hiertoe de opdracht gegeven. Een Amerikaanse defensieambtenaar vertelt aan persbureau AP dat het vliegveld enkele uren was gesloten en dat de stroom was uitgeschakeld. Waarom is onduidelijk. De VS maken gebruik van de luchtmachtbasis, onder meer voor het bestoken van Islamitische Staat in Irak en Syrië met bommenwerpers.

De couppoging in Turkije is niet de eerst militaire machtsgreep. Sinds de Tweede Wereldoorlog wierpen militairen al vier keer eerder het bestaande bewind in het land omver. Bekijk hier een overzicht.

Hoewel president Erdogan graag de beschuldigende vinger wijst richting zijn aartsvijand Fethullah Gülen, is er vooralsnog geen bewijs dat hij iets met de couppoging te maken heeft. Waar kwam de legeropstand dan vandaan, en waarom dachten de militairen kans van slagen te hebben?

Enkele honderden mensen zijn in Rotterdam de straat op gegaan om te betogen tegen de mislukte couppoging in Turkije. De politie liet weten dat ze toeziet op een rustig verloop van de demonstratie.

Volgens RTV Rijnmond hadden een paar honderd Turken zich verzameld op het Wilhelminaplein en liepen ze daarna richting de Erasmusbrug. De betoging verloopt rustig. De deelnemers aan de demonstratie roepen op tot eenheid in Turkije.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel veroordeelt de poging tot een militaire staatsgreep in Turkije. Merkel dringt aan op een einde aan het bloedvergieten in het land. 'Duitsland staat aan de kant van iedereen die de democratie en rechtsstaat verdedigt'. aldus Merkel.

'Het is tragisch dat zoveel mensen stierven tijdens deze couppoging', vertelde Merkel aan verslaggevers in Berlijn. 'Het bloedvergieten in Turkije moet nu stoppen.'

'Tanks op de straten en luchtaanvallen tegen de eigen bevolking zijn onrechtvaardigheid', zei Merkel.

De Amerikaanse president Barack Obama overlegt later vandaag met zijn team op het gebied van nationale veiligheid en buitenlandse politiek over de situatie in Turkije. Dat maakte het Witte Huis bekend.

Sommige pro-militaire media in Egypte zijn blij met de staatsgreep in Turkije en de omverwerping van president Erdogan. Alleen waren zeker drie kranten in hun berichtgeving over de coup iets te voorbarig; toen ze vandaag van de persen rolden was de Turkse regering er al met steun van het grootste deel van de strijdkrachten en de politie in geslaagd de couppoging af te slaan.

Terwijl de berichten uit Turkije binnenkwamen zei de Egyptische televisiepersoonlijkheid Ahmed Moussa: 'Dit is geen militaire staatsgreep', maar 'een omwenteling binnen de Turkse strijdkrachten'.

Moussa was een fervent voorstander van de omverwerping van de gekozen islamitische president Mohammed Mursi door het Egyptische leger in 2013. Erdogan heeft de afzetting van Mursi scherp veroordeeld en de betrekkingen tussen Turkije en Egypte waren sindsdien gespannen.

Turkse autoriteiten hebben tien administratieve leden van de rechtbank gearresteerd. Ook zijn ze op zoek naar 140 leden van het Hof van Cassatie. Dat meldt televisiezender NTV.

De VS hebben Turkije hulp aangeboden bij het onderzoek naar de staatsgreep. Washington heeft de Turkse regering gevraagd om ‘valide en solide’ bewijs dat Fethullah Gülen inderdaad het brein is achter de rebellie, zoals president Erdogan claimt.

Volgens een woordvoerder van de luchthaven van Istanbul is het vluchtschema weer normaal. Er wordt nog wel lichte vertraging verwacht

De militaire operatie tegen de coupplegers is afgerond. Dat meldt het televisiestation CNN Türk.

Bij het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn in de afgelopen uren honderden telefoontjes binnengekomen van mensen die vragen hebben over de situatie in Turkije. De bellers willen onder meer weten of het nog mogelijk is naar Turkije te reizen of juist uit het land te vertrekken.

Een woordvoerster laat weten dat er uit Turkije tot dusver geen vragen om hulp zijn binnengekomen. Het ministerie adviseert alleen naar Ankara en Istanbul te reizen als het strikt noodzakelijk is. De situatie daar is chaotisch.

'Ik ontken pertinent een rol te hebben in de poging tot staatsgreep', zegt de geestelijke Fethullah Gülen. 'Als iemand die onder meerdere militaire staatsgrepen heeft geleden, is het vooral beledigend hiervan te worden beschuldigd. Gülen veroordeelt de couppoging in de krachtigste bewoordingen.

De Turkse regering schrijft de couppoging toe aan aanhangers van de in de Verenigde Staten woonachtige Gülen, een rivaal van president Erdogan. Die aanhangers bevinden zich volgens het kamp van Erdogan ook in de media en de rechterlijke macht. Gülen woont in zelfgekozen ballingschap in de Amerikaanse staat Pennsylvania.

Gülen zegt dat de regering gekozen moet worden door middel van vrije en eerlijke verkiezingen, niet door dwang.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry laat weten geen verzoek tot uitlevering voor Gülen te hebben ontvangen.

Op de militaire vliegbasis Diyarbakir in het zuidoosten van Turkije worden ongeveer honderd leden van de krijgsmacht vastgehouden.

Turkse autoriteiten hebben 2.745 rechters op non-actief gezet in navolging van de poging tot staatsgreep, meldt televisiezender NTV. Ook zijn vijf leden van de Hoge Raad van Rechters en Aanklagers (HSYK) de wacht aangezet.

Hoe is de situatie nu in Istanbul? Correspondent Kees Elenbaas is na een lange nacht vandaag twee keer de straat opgegaan. 'In vergelijking met een gewone dag is het nagenoeg uitgestorven, maar langzaam verschijnen er meer mensen op straat. Winkels en cafeetjes gaan weer open.'

'Het is opvallend hoe Istanbul een ramp incasseert en weer doorgaat. Die veerkracht zag je ook vorige maand, bij de zware aanslag op het vliegveld van Istanbul', vertelt Elenbaas. 'Wat we de afgelopen nacht heel nadrukkelijk hebben gezien is dat zelfs als mensen niet heel enthousiast zijn over Erdogan, ze niet te spreken zijn over een militaire coup.'

De acties van de Turkse strijdkrachten tegen de coupplegers zijn volgens regeringskringen goeddeels afgerond. Sporadisch is er nog verzet, dat volgens het hoofd van de geheime dienst MIT, Hakan Fidan, in de komende uren gebroken zal worden.

Een Turkse oppositiegroep heeft een marinefregat gekaapt op de marinebasis Gölcük aan de Zwarte Zee. Het hoofd van de vloot zou zijn gegijzeld en inmiddels zou er koers zijn gezet naar Griekenland. Dat meldt een bron binnen het Griekse leger aan Reuters.

De Turkse president Erdogan heeft het Turkse volk via een sms verteld 'op te staan voor de democratie en vrede'. Hij riep burgers op de straten op te gaan.

Erdogan stuurde een 'bulk-sms' naar Turkse mobiele telefoons. De boodschap kwam van 'RT ERDOGAN' en werd ondertekend met zijn volledige naam Recep Tayyip Erdogan.

Ruim tweehonderd mensen die vandaag met Thomas Cook/Neckermann zouden vertrekken naar een vakantiebestemming in Turkije, willen die reis niet meer maken. Dat zegt een woordvoerster van de reisorganisatie tegen persbureau ANP.

'Van de 1200 mensen met een ticket ziet rond de 20 procent van de reis af, 60 procent wil sowieso instappen en 20 procent denkt er nog heel even over na, maar zal waarschijnlijk ook instappen.'

Voor de afhakers is op zo'n korte termijn geen andere bestemming meer beschikbaar. Zij krijgen hun geld terug.

Mensen met een boeking voor een Turkijereis konden zich zaterdagochtend bij Thomas Cook melden op een speciaal telefoonnummer.

Griekenland heeft acht mannen gearresteerd die mogelijk betrokken waren bij de militaire opstand in Turkije. De mannen landden met een Turkse militaire helikopter in de Griekse noordelijke stad Alexandroupolis, meldt het Griekse ministerie van Justitie. De acht hebben politiek asiel aangevraagd.

Het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft Griekenland gevraagd de militairen uit te leveren aan Turkije.

De regeringspartijen VVD en PvdA willen de zomervakantie van de Tweede Kamer niet onderbreken voor spoedoverleg over Turkije. 'Zeker niet', aldus een woordvoerder van de liberalen vanochtend. Voor de sociaaldemocraten is het 'op dit moment te vroeg'.

De partijen reageerden desgevraagd op het pleidooi van de Kamerleden Louis Bontes en Joram van Klaveren van de partij Voor Nederland (VNL). Die stelden gisteravond laat dat de Tweede Kamer moet terugkomen van het zogenoemde reces in verband met de staatsgreep in Turkije.

VNL wilde duidelijkheid over de veiligheid van de vele Nederlanders in Turkije. Ook zou de Kamer de positie van Turkije als lid van de NAVO moeten bespreken.

De afgelopen jaren onderbrak de Kamer een paar keer het zomerreces, onder meer naar aanleiding van de crisis in Griekenland en de ramp met vlucht MH17.

2.839 militairen die zouden hebben deelgenomen aan de poging tot staatsgreep zijn opgepakt, meldt de Turkse premier Yildirim tijdens een persconferentie in Ankara.. Dat getal zal nog oplopen, er vinden nog steeds arrestaties plaats. Het gaat om zowel gewone militairen als hoge officieren. 'Degenen die de ruggengraat van de coup vormden zijn in hechtenis genomen', zegt Yildirim.

Volgens Yildirim heeft zijn land 'het beste antwoord gegeven op de terroristen'. Hij noemde de couppoging een 'zwarte vlek voor de Turkse democratie' en beschuldigt de 'parallelle structuur'.

Het aantal doden is gestegen tot 265. Bij 161 van de doden gaat het volgens Yildirim om regeringsgezinde veiligheidstroepen of burgers. Daarbij komen 104 gedode rebellerende militairen, liet de premier weten. Er vielen 1440 gewonden. Onder hen zijn zo'n twintig mensen die de nachtelijke staatsgreep in Turkije bedachten, nog eens dertig raakten gewond, aldus Yildirim.

De situatie is nu volledig onder controle, 'onze commandanten hebben de leiding', aldus Yildirim. De premier roept Turkse burgers op de vlag uit te hangen.

De Turkse regering heeft de situatie na de mislukte staatsgreep voor '90 procent onder controle', hoewel sommige militaire commandanten nog steeds worden gegijzeld door opstandige militairen. Dat zegt de Turkse minister van EU-Zaken Ömer Çelik.

Frankrijk veroordeelt de poging tot staatsgreep in Turkije, zegt de Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Marc Ayrault. 'De Turkse bevolking is moedig en volwassen', aldus Ayrault. Hij hoopt dat de Turkse democratie sterker wordt na deze test en dat de fundamentele vrijheden volledig zullen worden gerespecteerd.

Het luchtruim boven de noordwestelijke Turkse regio Marmara is voorlopig gesloten voor burgervluchten. Dat meldt staatspersbureau Anadolu.

Luchtvaartmaatschappij Transavia hervat vanmiddag de vluchten naar Turkije. Er staan vijf vluchten op het programma: drie vanaf Schiphol naar Izmir, Antalya en Gazipasa, een vanaf Groningen via Eindhoven naar Dalaman en een vanaf Eindhoven naar Gazipasa. Dat heeft een woordvoerster gemeld.

Transavia schrapte vannacht de ochtendvluchten naar Turkije. Het ging om vijf vluchten vanaf Schiphol en een vanaf Rotterdam The Hague Airport.

Van de negentien vluchten van verschillende maatschappijen die zaterdag vanaf Schiphol zouden vertrekken naar Istanbul, gaan er zeven vooralsnog niet door. Turkish Airlines heeft vier vluchten geannuleerd, Pegasus, Atlasglobal en Atlasjet alle drie één.

De Turkse krijgsmacht is vastbesloten leden van de 'parallelle staat' aan te pakken. Dat zegt waarnemend legerleider Umit Dundar.

Hij doelt daarmee op de Gülen-beweging, die volgens de Erdogan-regering een parallelle staat vormt en uit is op de macht.

De geestelijke Fethullah Gülen is de politieke tegenstander van Erdogan.

De EU roept op tot 'een snelle terugkeer naar de constitutionele orde in Turkije'. In een gezamenlijke verklaring zegt EU-buitenlandchef Frederica Mogherini: 'Turkije is een belangrijke partner voor de Europese Unie. De EU staat volledig achter de democratisch verkozen regering, haar instellingen en de rechtsstaat.'

EU-president Donald Tusk wees na afloop van de EU-Azië-top in Ulaanbaatar, Mongolië, op 'de dramatische gebeurtenissen die de wereld de afgelopen dagen hebben opgeschud: de aanval in Nice en de militaire couppoging in Turkije. Laat de boodschap van solidariteit van onze hele gemeenschap tegen het licht van terrorisme en geweld een belangrijke boodschap voor de wereld zijn.'

Regeringstroepen hebben vannacht 104 coupplegers in Turkije gedood. Dit liet waarnemend legerleider Umit Dundar weten. 'Iedereen die het land verraadt zal gestraft worden', aldus Dundar.

In totaal zijn 194 mensen bij de poging tot staatsgreep om het leven gekomen. Onder hen waren behalve de 104 rebellen ook 47 burgers. Verder kwamen 41 politieagenten om het leven en twee militairen die niet bij de coup waren betrokken. 1563 militairen zijn opgepakt.

'Turkije heeft het hoofdstuk staatsgrepen voorgoed afgesloten, en het zal nooit meer worden geopend.' Volgens Dundar zijn veel commandanten gegijzeld door coupplegers en meegenomen naar een onbekende locatie.

Verschillende politici van Turkse afkomst hebben gereageerd op de couppoging in Turkije. Volgens het Amsterdamse VVD-raadslid Dilan Yesilgöz is de kans groot dat de Turkse president Erdogan de couppoging zelf in scène heeft gezet. Door het leger de schuld te geven kan Erdogan zijn macht laten groeien, aldus Yesilgöz.

De Turks-Nederlandse politici van de beweging Denk, Selçuk Öztürk en Tunahan Kuzu, menen dat de democratie de winnaar is van de gebeurtenissen in Turkije. Op hun Facebookpagina schrijven ze: 'Turkije heeft sinds haar bestaan veel te lijden gehad onder militaire coups. Maar vannacht is het Turkse volk opgestaan en heeft laten zien op te komen voor de democratie. Democratie heeft het gewonnen van de tanks en de wapens'.

Daar is niet iedereen het mee eens. Het PvdA-Kamerlid Keklik Yücel twittert; 'Wat een nachtmerrie voor Turkije.....alleen maar verliezers en zeker de democratie.' Ook Yesilgöz noemt de democratie 'de grootste verliezer'.

'Het is onbegrijpelijk hoe deze coup voorbereid kon worden zonder dat er gelekt is', zegt Lily Sprangers, voormalig directrice van het Turkije Instituut, in een interview met de Volkskrant. 'Een situatie zoals we die in Egypte zagen met de afzetting van Mohamed Morsi door het leger, is Erdogans ergste nachtmerrie.'

'Het is vrijwel zeker de seculiere tak van het leger die verantwoordelijk is voor de staatsgreep. In het verleden zaten zij ook achter de coups en andere groepen zijn te slecht georganiseerd.'

De kersverse Britse minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson heeft contact gehad met zijn Turkse collega. Johnson benadrukte de Britse steun aan de democratisch gekozen regering in Turkije, meldt Reuters.

Het parlementsgebouw in Ankara is bij de luchtaanvallen door coupplegers zwaar beschadigd geraakt. Op tv-beelden (zie video hieronder) waren vanochtend kapotte ruiten en zware schade aan de muren te zien.

Premier Binali Yildirim heeft voor vanmiddag een spoedvergadering van het parlement belegd. Behalve de regeringspartij AKP hebben ook alle drie de oppositiepartijen in het parlement de poging tot staatsgreep veroordeeld.

Het dodental na de poging tot een staatsgreep in Turkije is opgelopen tot minstens negentig, melden de autoriteiten. Er vielen 1,154 gewonden.

Volgens het Turkse staatspersbureau Anadolu hebben ongeveer 200 ongewapende soldaten het militaire hoofdkwartier van Turkije verlaten, ze hebben zich overgegeven aan de politie.

Wat weten we op dit moment zeker over de situatie in Turkije? Lees het hier in een overzicht in chronologische volgorde.

Het Turkse parlement komt vandaag bijeen voor een buitengewone zitting na de mislukte militaire staatsgreep. Dat meldt persbureau AFP.

Inmiddels zijn 1.563 militairen gearresteerd vanwege betrokkenheid bij de couppoging afgelopen nacht. Dat meldt een woordvoerder van de regering.

'De ontwikkelingen in Turkije afgelopen nacht waren een poging de democratisch gekozen regering in Turkije omver te werpen. Deze poging is door het Turkse volk in eenheid en solidariteit verijdeld. Onze president en regering hebben de controle.' Dat laat de Turkse ambassade in Den Haag weten in een verklaring.

De Turkse strijdkrachten waren niet als geheel betrokken bij de poging tot staatsgreep, aldus de ambassade. 'Deze werd uitgevoerd door een kliek binnen de krijgsmacht en kreeg een welverdiende reactie van onze natie.'

Het hoofdkantoor van de Turkse inlichtingendienst in Istanbul is aangevallen door militaire helikopters, zegt een bron binnen de dienst. De inlichtingendienst werkt samen met veiligheidstroepen tegen de coupplegers in lopende operaties in Istanbul en Ankara.

Hakan Fidan, het hoofd van de Turkse inlichtingendienst, bevond zich op een veilige locatie tijdens de poging tot staatsgreep en is voortdurend in contact met de Turkse president en premier, aldus de bron tegen Reuters.

Het hoofd van de strijdkrachten van Turkije is gered nadat hij was gegijzeld tijdens de nachtelijke poging tot staatsgreep in het land. Dat meldt een hoge Turkse functionaris.

Het lot van legerleider Hulusi Akar was aanvankelijk onbekend. Hij bleek door rebellen te zijn vastgezet tijdens de poging tot staatsgreep. Turkije benoemde daarop Umit Dundar tot waarnemend legerleider.

Het hoofd van de Turkse politie zegt dat 16 coupplegers gedood zijn en 250 opgepakt in schermutselingen voor het hoofdkwartier van de paramilitairen. Dat meldt persbureau AP.

Als onderdeel van een grote zuivering in de strijdkrachten zijn voorlopig vijf generaals en 29 kolonels van hun post gehaald wegens hun rol in de couppoging.

Turkije heeft Umit Dundar benoemd tot de nieuwe waarnemend legerleider. Het lot van zijn voorganger is onbekend, zo meldt een hoge Turkse ambtenaar. Eerder opperden lokale media dat hij ontvoerd zou zijn.

Nadat in de chaos die volgde op de couppoging van een deel van het Turkse leger onduidelijk was waar zijn voorganger zich bevond, benoemden de Turkse autoriteiten Dundar.

Hiervoor stond hij aan het hoofd van het Eerste Leger, een groep divisies binnen de landmacht.

Een groep soldaten die zich overgaf na de poging tot een staatsgreep is vanochtend op een van de bruggen over de Bosporus aangevallen door sympathisanten van de Turkse president Erdogan. Zij konden uiteindelijk worden ontzet door de politie, maar werden meteen gearresteerd.

Erdogan had zijn aanhangers in de uren van de couppoging opgeroepen de straat op te gaan om te protesteren tegen de staatsgreep.

Het hoofdkwartier van de strijdkrachten is inmiddels weer in handen van militairen die trouw zijn aan de huidige regering. Volgens een regeringswoordvoerder zijn er nog kleine verzetshaarden. Ook zijn er helikopters in handen van de opstandige militairen. Die worden neergehaald, zei hij.

Volgens het staatspersbureau Anadolu zijn 754 soldaten gearresteerd vanwege betrokkenheid bij de couppoging. Eerder werd al gemeld dat er 336 arrestaties onder burgers zijn verricht.

De coupplegers hebben in een gemailde verklaring gezegd dat ze 'vastbesloten zijn om door te gaan'. Het bericht werd verstuurd als persmail van defensie. De groep officiers die verantwoordelijk is voor de staatsgreep roept mensen op om binnen te blijven.

Volgens een officiële bron binnen de regering zijn zeker 60 mensen omgekomen bij de poging de Turkse regering omver te werpen. Het eerdere dodental stond op 42. De 60 doden zijn voornamelijk burgers uit Ankara.

Het dodental kan volgens de autoriteiten verder oplopen omdat niet bekend is hoeveel mensen in Istanbul zijn gedood.

De Turkse minister van Justitie heeft aangekondigd dat er 336 arrestaties zijn verricht onder de coupplegers. Dat meldt CNN Türk.

In de Turkse hoofdstad Ankara worden zaterdagochtend bombardementen uitgevoerd vanuit de lucht. Zowel het parlement als de omgeving van het presidentieel paleis van Erdogan zijn doelwit. Volgens persbureau AFP voeren F-16's in handen van de coupplegers aanvallen uit op tanks bij het paleis van de president.

Volgens Erdogan zijn er nog 'kleine onlusten' gaande in Ankara en worden die snel opgelost. Een legerhelikopter in handen van de coupplegers is neergeschoten.

Nog niet alle delen van de luchtmacht staan weer onder regeringscontrole. Er zijn nog toestellen in handen van de coupplegers, aldus de Turkse premier Yildirim. Zij zouden doelen in Ankara en Istanbul onder vuur nemen. Hij heeft het bevel gegeven de toestellen neer te schieten. Het luchtruim boven Ankara is nog afgesloten.

Turkse autoriteiten melden dat bij de poging tot een staatsgreep 42 mensen om het leven zijn gekomen. Onder hen zijn 19 politieagenten.

De Turkse premier Binali Yildrim zegt dat de situatie in het land inmiddels met de minuut verbetert. Er zijn meer dan 130 mensen opgepakt en vrijwel alle onderdelen van de krijgsmacht zouden weer onder het bevel van de regeringsgetrouwe officieren staan. Bij de coup is volgens Yildirim een van de betrokken generaals gedood.

De Turkse president Recip Tayyip Erdogan heeft vrijdagnacht zijn aanhangers gezworen dat de coupplegers hun straf niet zullen ontlopen. De mensen achter de staatsgreep hebben volgens hem hoogverraad gepleegd.

Erdogan verscheen vrijdagnacht rond 03.00 uur bij de luchthaven Atatürk in Istanbul en sprak daar zijn aanhangers toe. Dat gebeurde kort nadat premier Binali Yildirim had aangekondigd dat de situatie 'grotendeels' onder controle was.

Gülen beschuldigd
Erdogan zei onder meer dat geen enkele kracht de wil van het volk kan breken. Verder kondigde hij een zuivering aan in de Turkse strijdkrachten.
Hij herhaalde zijn beschuldiging dat de schuldigen achter de couppoging moeten worden gezocht in kringen van de Gülenbeweging. 'Sommige militairen hebben hun orders uit Pennsylvania gekregen', zei Erdogan, verwijzend naar de Amerikaanse thuishaven van zijn politieke tegenstander, de geestelijke Fethullah Gülen.

Een woordvoerder van het Numune ziekenhuis in Istanbul heeft laten weten dat er 150 gewonden zijn opgenomen in het ziekenhuis. Dat meldt persbureau AP.

Het toestel met president Erdogan aan boord zou weer van de luchthaven Istanbul zijn vertrokken na een explosie op het vliegveld.

Persbureau Reuters meldt dat hij kort heeft gesproken tegen zijn aanhangers. 'Geen enkele macht staat boven de wil van het volk', zei Erdogan. De opstand was gericht tegen de eenheid van het land en de schuldigen zullen worden gestraft.

Na een vuurgevecht tussen militairen en de politie op het Taksimplein in Istanbul, hebben tientallen soldaten zich overgegeven en hun wapens ingeleverd, meldt persbureau Reuters.

De zender CNN Turk is uit de lucht gegaan nadat militairen het gebouw zijn binnengelopen. Er was live te zien hoe ze aan de presentator vroegen om weg te gaan, daarna ging het scherm op zwart.

Er zijn twee nieuwe grote explosies gehoord bij het parlement in Ankara. Op het Taksimplein in Istanbul zou er worden geschoten. Straaljagers vliegen laag over de wijken.

Een toestel met de Turkse president Erdogan aan boord, zou op het punt staan te landen op de luchthaven van Istanbul. Dat meldt CNN Turk.

In Rotterdam heeft de politie een deel van de Westblaak en het Churchillplein afgezet, vanwege protest van Turken. Dit meldt de NOS.

Ook in Deventer en Den Haag zijn Turkse demonstranten bijeen gekomen. Lees hier een reportage over Turken die voor Erdogan de straat op zijn gegaan in Deventer.

President Erdogan laat op Twitter van zich horen. Hij roept 'iedereen' op om naar de pleinen en vliegvelden te komen en zegt daar zelf ook naartoe te gaan.

In een volgende tweet zegt hij nooit een andere macht te hebben erkend dan de macht van het volk.

De Turkse premier claimt dat de situatie weer onder controle is, en dat de coup is mislukt.

De staatszender TRT is weer in de lucht, meldt persbureau Reuters. Aanhangers van Erdogan zijn samen met de minister van Werkgelegenheid het gebouw van TRT binnengegaan, meldt het Turkse persbureau Anadolu.

Er is zojuist een grote explosie geweest in Istanbul. Het is nog onbekend wat er is gebeurd.

Ook bij het Turkse parlement in Ankara heeft zaterdagochtend een forse explosie plaatsgevonden, meldt het Turkse staatspersbureau Anadolu. Eerder in de nacht omsingelden tanks het parlementsgebouw in de Turkse hoofdstad.

Een Amerikaanse organisatie die nauw is verbonden met de Turkse prediker Fethullah Gülen ontkent dat deze iets met de couppoging te maken heeft. 'Wij veroordelen elke vorm van militaire interventie in politieke kwesties', aldus de Alliance for Shared Values.

Gülen is een gematigde islamitische geestelijke die in de Verenigde Staten woont. Hij is een fel tegenstander van president Erdogan en vanuit zijn ballingsoord in de Verenigde Staten oefent hij nog veel invloed uit in Turkije.

Een cameraploeg van de NOS is door een groep jongeren aangevallen bij het Turkse consulaat in Rotterdam. Hier hebben honderden Nederlandse Turken zich verzameld in reactie op de coup in Turkije. De demonstranten roepen leuzen en zingen het volkslied. Volgens verslaggever Robert Bas kreeg een cameraman klappen en werd hun auto beschadigd. 'Er heerst hier een sterk sentiment tegen de westerse media', zegt hij.

De NOS-ploeg is weggevlucht en inmiddels veilig.

Minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken) wil dat zijn Europese collega's zo snel mogelijk bijeenkomen voor spoedoverleg over de situatie in Turkije.

De minister heeft voor het spoedoverleg aangedrongen bij EU-buitenlandchef Frederica Mogherini, laat zijn ministerie zaterdagochtend vroeg weten. 'Het geweld moet stoppen', aldus Koenders.

Koenders wil dat de democratie wordt gerespecteerd. 'Slachtoffers moeten voorkomen worden. Het geweld moet stoppen. Ik roep op tot terughoudendheid en respect voor democratische instituties.'

Een helikopter met aan boord plegers van de staatsgreep in Turkije zou zijn neergeschoten door een straaljager van de Turkse luchtmacht. Dat meldde televisiezender NTV.

De helikopter zou eerder vrijdagavond boven de Turkse hoofdstad Ankara hebben gevlogen.

Binnen het leger lijkt er een tweedeling te zijn. De ene helft staat achter de coup, de andere helft niet. Een commandant van de eerste legerdivisie heeft volgens Reuters gezegd dat de groep opstandelingen maar klein is. Volgens hem is er 'niks om je zorgen over te maken.'

Een Turkse regeringsfunctionaris meldt volgens Reuters dat de militairen terrein verliezen.

* Het Turkse leger heeft op televisie een verklaring voor laten lezen dat het de macht heeft overgenomen.

* De leiding van het Turkse leger heeft alle militairen opdracht gegeven terug te keren naar de kazernes. Dat meldde de Turkse premier Binali Yildirim. Of de militairen aan de opdracht gehoor geven is vooralsnog onduidelijk.

* Erdogan riep zijn achterban op zich te verzamelen op pleinen en bij luchthavens, waar ook gehoor aan wordt gegeven. Op een van de pleinen in Istanbul is over de hoofden van de demonstranten heen geschoten. De aanwezigen doken naar de grond. Niet bekend is of mensen gewond zijn geraakt.

* Straaljagers en helikopters vliegen over de hoofdstad Ankara. De straaljagers zouden de helikopters van coupplegers 'neutraliseren'.

Bij gevechten bij het hoofdkwartier van speciale eenheden in Ankara zouden zeventien politiemensen om het leven zijn gekomen. Dat meldde het staatspersbureau Anadolu.

Het is de eerste melding van doden sinds het begin van de staatsgreep vrijdagavond.

De politie lijkt soldaten die hebben meegewerkt aan de coup te arresteren.

Soldaten hebben het vuur geopend op burgers op de brug over de Bosporus, meldt het Turkse persbureau Dogan. Ze protesteren tegen de staatsgreep. Op beelden is te zien hoe mensen naar dekking zoeken als er op hen wordt geschoten.

Vanuit moskeën in Istanbul worden burgers opgeroepen om de straat op te gaan en zich tegen de staatsgreep te verzetten. Veel mensen geven hieraan gehoor.

In Rotterdam zijn mensen de straat op gegaan en hebben zich verzameld bij het Turks consulaat aan de Westblaak. De politie is aanwezig om de menigte in de gaten te houden.

Op het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag is een crisisteam opgericht om de ontwikkelingen in Turkije te volgen. Ook kunnen ze hulpvragen van Nederlanders beantwoorden.

De situatie is 'zeer zorgelijk'. Minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken) heeft in de nacht van vrijdag op zaterdag met zijn Turkse ambtgenoot Mevlut Cavusoglu gesproken over de situatie die is ontstaan, aldus het ministerie.

Sociaal netwerk Twitter schreef vrijdagavond in een post dat ze er niet vanuit gaan dat de service tijdens de coup geblokkeerd is geweest in Turkije. ‘Wel is er reden om te denken dat de dienst bewust is vertraagd.’ Eerder op de avond hadden mensen in Turkije geen toegang tot sociale media als Facebook, Twitter en YouTube. Inmiddels is het weer mogelijk de diensten te gebruiken.

Ooggetuigen meldden dat tanks het vuur hebben geopend bij het gebouw van het parlement in de hoofdstad Ankara. Wat het doel van de schoten was, is niet duidelijk. Eerder waren er berichten over een helikopter boven Ankara die het vuur opende en over een grote explosie. Uit Istanbul komen berichten over geweervuur bij het vliegveld Ataturk.

Na een oproep van president Recep Tayyip Erdogan lijkt het volk massaal de straat op te gaan om tegen de staatsgreep te protesteren.

De situatie in Turkije is zorgelijk, twittert premier Mark Rutte. 'Ik sta in nauw contact met minister Koenders over Turkije. De Nederlandse regering volgt de ontwikkelingen op de voet.'

De Turkse minister van EU-Zaken Ömer Çelik dringt er bij soldaten op aan niet te gehoorzamen aan de coupleiders, zo meldt tv-zender NTV. ‘We zullen deze democratie niet uit handen geven.’

Tanks openen vuur bij het Turkse parlement in Ankara, meldt persbureau Reuters. Ook zou er geschoten worden vanuit een militaire helikopter.

Er staan lange rijen voor de pinautomaten in Turkije. Mensen halen zoveel mogelijk geld van hun rekening. Tegelijkertijd wordt er gehamsterd: vooral water en brood worden ingeslagen.

Er komen meer en meer berichten dat aanhangers van Erdogan de straat opgaan om tegen de staatsgreep te protesteren. De president had de bevolking hier eerder op de avond zelf toe opgeroepen.

De poging tot een staatsgreep in Turkije lijkt goed voorbereid en is niet het werk van 'een paar kolonels'. Dat heeft een bron bij de Europese Unie verklaard die Turkije als kandidaat-lidstaat in de gaten houdt.

'Het ziet er uit als een relatief goed georkestreerde coup door een substantieel deel van het leger, niet van een paar kolonels', aldus de bron. 'Gezien de schaal van de operatie is het moeilijk voor te stellen dat ze vlak voor de overwinning zullen stoppen.'

Volgens persbureau AFP is zojuist een luide explosie gehoord in de Turkse hoofdstad Ankara.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken laat via Twitter weten dat de situatie in Turkije nog altijd onduidelijk is, maar dat ze de 'vinger aan de pols houden'.

Een woordvoerster van KLM laat aan persbureau ANP weten dat er vrijdag geen vluchten meer naar Turkije op het schema staan. Of KLM zaterdag de reizen naar Istanbul en andere bestemmingen in het populaire vakantieland hervat, is nog niet bekend. 'Daar nemen we in de komende nacht een beslissing over, afhankelijk van de ontwikkelingen.'

Het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt altijd bereikbaar te zijn, ook in verband met de coup in Turkije.

Een KLM-toestel dat met 184 passagiers aan boord onderweg was van Amsterdam naar Istanbul, keert vrijdagavond terug naar Schiphol. Omdat het onzeker is hoe de situatie in Turkije zich ontwikkelt, heeft de luchtvaartmaatschappij besloten het vliegtuig te laten omkeren.

Vlucht KL1617 landt eerst in Wenen om te tanken en vliegt daarna terug naar Amsterdam. Volgens verscheidene buitenlandse media is de luchthaven van Istanbul intussen ook gesloten voor binnenkomende vluchten.

De Turkse president Erdogan legt een verklaring af via Facetime wat door een Turkse zender wordt uitgezonden. De president zegt dat hij nog steeds aan de macht is en dat de coupleiders zwaar zullen boeten. Erdogan roept zijn aanhangers op de straat op te gaan en zegt 'terug te keren' naar Ankara.

Het is onduidelijk waar president Erdogan zich bevindt. Bronnen rond de president hebben tegenover persbureau Reuters en CNN Turk verklaard dat hij 'veilig' is. Op Twitter doen geruchten de ronde dat hij het land is ontvlucht of wil ontvluchten.

Een nieuwslezer van de Turkse staatsomroep leest nu een verklaring voor van het leger: Turkije wordt nu gerund door 'een vredesraad' die voor de veiligheid van de bevolking zal zorgen. Het leger heeft de controle overgenomen van luchthavens en enkele strategische plaatsen in Istanbul. Er is het hele land een avondklok ingesteld.

Het leger kondigde in de verklaring verder aan dat een staat van beleg is afgekondigd en dat er zo snel mogelijk een nieuwe grondwet komt.

Het leger zegt dat het tot een staatsgreep is overgegaan omdat de regering de democratie heeft uitgehold.

Op Twitter zijn foto's te zien van soldaten in het gebouw van staatszender TRT.

Twitter, Facebook en YouTube waren even geblokkeerd in Turkije. Nu kunnen mensen weer op sociale media komen.

Alle vluchten van de Ataturk-luchthaven in Istanbul zijn geannuleerd. Het vliegveld zou worden afgeschermd door tanks.

Volgens lokale media zijn er schoten gehoord bij het hoofdkwartier van de politie in Istanbul. In Ankara zouden militairen bij het hoofdkwartier van het leger zijn gegijzeld. Onder hen bevindt zich de stafchef van het Turkse leger.

Twitter, Facebook en YouTube zouden op dit moment in Turkije geblokkeerd zijn.

Het Turkse leger heeft verklaard de macht te hebben overgenomen. Dat gebeurde even nadat premier Binali Yildirim had gemeld dat een klein deel van het leger een poging tot een coup had gedaan.

In een verklaring vrijdagavond zegt het leger onder andere dat de mensenrechten zullen worden gerespecteerd en dat alle banden met het buitenland zullen worden gehandhaafd. Verder zal de wet worden gehandhaafd en de eerste prioriteit blijven.

De Turkse televisie liet beelden zien van tanks bij het vliegveld Ataturk van Istanbul.

'De door het volk gekozen regering blijft aan de macht. Deze regering gaat alleen weg als het volk dat wil', verklaarde de eerste minister. Hij zei erbij dat diegenen die achter de poging zitten daar 'een hoge prijs' voor zullen betalen.

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan is op dit moment niet in zijn land.

Vrijdagavond blokkeerden militaire voertuigen de twee bruggen over de Bosporus in Istanbul. Tegelijkertijd kwamen er berichten over schoten die zijn gehoord in de hoofdstad Ankara. Ook meldden ooggetuigen dat er straaljagers en helikopters over de Turkse hoofdstad vlogen.

In Turkije dreigt een militaire coup of iets dat daar op lijkt. Dat meldde de premier Binali Yildirim via de lokale televisie. Volgens de eerste minister doet een deel van het leger kennelijk een poging om de macht te grijpen. Hij sprak van een poging tot een coup.

Yildirim riep de bevolking op rustig te blijven. Hij zei dat de veiligheidsdiensten alles deden wat nodig is om de rust te herstelen.