Live

Teruglezen - Eerste dag van laatste APB Rutte II

Nog één keer moet Mark Rutte als leider van zijn tweede kabinet de regeringsplannen voor volgend jaar verdedigen tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Nog één keer mag de oppositie de coalitie van VVD en PvdA onder vuur nemen. Woensdag is de beurt aan de Kamer, donderdag reageert premier Rutte. Lees hieronder ons live-verslag van dag 1 terug. Morgen vanaf 10.30 uur deel 2.

Beeld anp

21 september 2016, 21:17

Klein: angst en onzekerheid

Tot slot Norbert Klein, voormalig 50Plus-Kamerlid, en ook voorman van een nieuwe partij: VPN, de Vrijzinnige Partij Nederland. Het kabinet was van plan bruggen te slaan, maar heeft vooral schepen achter zich verbrand, stelt Klein. 'Onze humanistische vrijzinnige wortels, zijn ingeleverd voor angst en onzekerheid.' Klein pleit voor een basisinkomen. In de Kamer heeft hij hier ook een initiatiefwet voor ingediend.

Kamerlid Norbert Klein van VPN. Beeld anp

21 september 2016, 21:08

Bontes (VNL): 1 miljard voor veiligheid

De een-na-laatste spreker is Louis Bontes (ex-PVV) van de nieuwe partij VNL. Hij hekelt de gebroken beloftes van de VVD. 'Het is een grove belediging van miljoenen Nederlanders.' En nog meer excuses ontbreken, vindt hij. 'Wanneer zegt de premier sorry voor het verwaarlozen van onze veiligheid?' VNL wil 1 miljard extra voor politie en justitie. 'Rutte II is een gevaar voor Nederland', concludeert Bontes.

Louis Bontes (rechts) met het nieuwe gezicht van VNL Jan Roos. Beeld anp

21 september 2016, 20:59

Kuzu (Denk): 'PvdA mokt op VVD-feestje'

Nog drie sprekers te gaan, allemaal afsplitsers van gevestigde partijen. Als eerste is het aan Kuzu, ex-PvdA'er, nu leider van beweging Denk. Hij schetst een denkbeeldig feestje van VVD en PvdA waarbij de VVD'ers dansen 'op de muziek van de rapper Boef'. De PvdA'ers zitten ondertussen in een hoekje te mokken. 'De PvdA heeft alle kosten moeten betalen voor het VVD-feestje.'

Volgens Kuzu 'verhardt, verrechtst en verruwt' Nederland in de aanloop naar de verkiezingen. 'Politieke partijen wakkeren angst aan en bepaalde media nemen deze boodschap over.' Hij spreekt over een Nederland waarin hij het Nederlanderschap opeist 'en de Nederlandse vlag terugeist van extreem-rechts'. Hij heeft voor de gelegenheid een stropdas met Nederlands vlag aangetrokken.

15 maart wordt een historische dag, stelt Kuzu. 'Durf te kiezen voor een nieuwe generatie volksvertegenwoordigers.'

Denk-leider Kuzu. Beeld anp

21 september 2016, 20:47

Krol: 'Gepensioneerden erop achteruit'

Spreker nummer elf: Henk Krol van 50Plus. Hij is wat teleurgesteld door de stukken van Prinsjesdag. 'Reclametaal. Het ziet er mooi uit, maar het valt tegen.' Vooral de koopkracht van ouderen valt tegen. 'Veel gepensioneerden gaan er nog eens op achteruit of ze krijgen een kleine verkiezingsfooi. De kloof tussen werkenden en niet-werkenden is steeds groter geworden.'

50Plus-leider Henk Krol. Beeld anp

21 september 2016, 20:28

Thieme tegen mannelijke dominantie

Marianne Thieme begint haar betoog met het vergrootglas leggen op de man-vrouwverhouding in de Kamer. 'Van de veertien fractieleiders in deze Kamer zijn er dertien man.' In het verleden is het kiesrecht voor vrouwen vergeleken met rechten voor dieren, wat toen even belachelijk werd gevonden, zegt ze.

Met meer vrouwen in de politiek zou er meer ruimte zijn voor een ander systeem gericht op duurzaamheid, stelt ze. 'De kans om deze instabiele wereld stabieler te maken is kleiner door het tekort aan vrouwen.' Bij de verbouwing van het Binnenhof moet ook het 'gewapend glazen plafond' worden doorbroken, zegt Thieme.

Marianne Thieme met haar 'mannelijke hoge hoed' tijdens Prinsjesdag. Beeld anp

21 september 2016, 20:04

Van der Staaij geeft rondleiding

Van der Staaij loopt met twee grote doeken naar de microfoon. Hij heeft er een sport van gemaakt om met een afwijkend, beschouwend verhaal wat leven te blazen in de staart van de algemene beschouwingen. Maar de verrassing laat wel even op zich wachten. Ook hij begint, net als Segers van de ChristenUnie, over de kloof tussen een- en tweeverdieners.

Hij somt allerlei dingen op die hij zou kunnen zeggen. 'Maar we hebben geen spannende sorry's in huis.' Maar hij hoort wel gefluister in het land: 'Soms zou je meer SGP willen.'

Maar dan komt toch de verrassing. Hij wil de Kamer meenemen op een 'virtuele rondleiding door de hal van het Kamergebouw'. 'Ik wil vandaag even stilstaan bij een drietal kunstwerken in die hal.'

Hij toont een grote foto van 18 borstbeelden die bij de Plein-ingang van het Kamergebouw staan. 'We komen er schrijvers en dichters tegen, ingenieurs en, componisten Oranjes als Frederik Hendrik, stadhouder Willem II en Koningin Wilhelmina.' Hoe is die keuze nu tot stand gekomen? 'Het was een tamelijk toevallige keuze uit een grote collectie borstbeelden die in min of meer gelijke maat waren uitgevoerd in wit of witachtig marmer.'

Achter die rij beelden staat ook een beeld van Icarus. 'Niet gemaakt van marmer, maar van gips.' Het doet Van der Staaij denken aan Europa, 'waar we steeds hoger zijn gaan vliegen in de ijle lucht van superstaat en eurozone'.

Een volgend kunstwerk wat hij laat zien, heeft als opschrift: 'Waar het recht ophoudt, begint de oorlog.' Het derde en laatste kunstwerk is 'een monumentale hangende constructie'. Prinses Beatrix heeft een bijdrage geleverd aan het kunstwerk in de vorm van de tekst: 'In de gelijkwaardigheid van mensen ligt de grondslag van een verdraagzame samenleving.'

Van dat kunstwerk maakt hij een bruggetje naar christelijke waarden en tradities in Nederland. 'Een van de waarden waar zuinig op moeten zijn, is de zondagsrust. Een andere waarde is het recht op leven.'

SGP'er Van der Staaij. Beeld anp
Van der Staaij, Segers en Buma in de Kamer. Beeld anp

21 september 2016, 19:40

Klaver: 'Samenleving met kiespijn'

Het tempo zit er na de dinerpauze goed in. Spreker acht is aan de beurt: Jesse Klaver van GroenLinks. Hij begint met felicitaties aan het kabinet, dat erin is geslaagd om de rit uit te zitten. 'Het is lang geleden, bijna twintig jaar, dat een coalitie niet voortijdig uit elkaar is gegaan. Misschien is het toevallig, maar ook dat was een paars kabinet.'

Tegenstellingen zijn toegenomen in de samenleving, zegt Klaver. 'De premier blijft lachen, maar de samenleving heeft kiespijn.'

GroenLinks heeft samen met de PvdA een wet ingediend om de rechten van asielkinderen te garanderen. Hij wil van het kabinet weten of daar steun voor is.

'Met de Turkijedeal hebben we ons uitgeleverd aan Erdogan', stelt Klaver. De waarden van Nederland houden blikbaar op bij de grens, zegt hij. Hij hekelt ook de handelsrelaties met landen als Saoedie-Arabië. 'Waarden en idealen sneuvelen op het altaar van de economische belangen.'

Volgens Klaver heeft het kabinet niet zijn eigen belofte nagekomen dat inkomen eerlijk verdeeld zou worden. 'De ongelijkheid is verder toegenomen tegen de eigen belofte van het kabinet in.'

Zijlstra van de VVD interrumpeert: 'Dat ik nog eens op dit thema zou interrumperen. Ik vraag me af: wordt het nog een beetje vrolijk? Het is allemaal zo depressief. Maar het klopt niet: dit kabinet heeft niet bijgedragen aan inkomensongelijkheid.'

Klaver blijft erbij dat volgens de plaatjes van het CPB de lagere inkomens er minder op vooruit zijn gegaan. Wat betreft de zorg wil hij de lasten voor gezinnen verlagen en die voor bedrijven verhogen.

'Het kabinet is vrijwel klaar, maar de samenleving niet', zegt Klaver in zijn afronding. 'Ik kijk uit naar de verkiezingen.'

GroenLinks-leider Jesse Klaver. Beeld anp

21 september 2016, 19:16

Segers: 'Tijd van existentiële vragen'

Gert-Jan Segers van de ChristenUnie stelt dat we leven in een 'periode van uitdagingen en vragen'. 'Van een periode waarin het vooral om beteugeling van een crisis ging maken we een omslag naar andere, meer existentiële vragen.' Hij refereert aan islamitische terreur in Frankrijk, de boulevard van Nice, de vermoorde priester.

'Het is ook een tijd waarin we zoeken naar waar we elkaar nog op kunnen aanspreken.' Ook volgens Segers is Nederland 'een prachtig en welvarend land'. Hij stelt dat de ChristenUnie in crisistijd zijn plicht heeft vervuld door mee te werken met de constructieve oppositie.

HIj spreekt over 'de week van het leven' die volgende week plaatsvindt. De ChristenUnie wil zich blijven inzetten ook voor het leven van mensen met down. Hij vreest dat de NIP-test zal leiden tot minder mensen met down in de samenleving.

Segers ageert tegen de kloof tussen eenverdieners en tweeverdieners. Hij vindt het onrechtvaardig dat 'gezinnen die werk en zorg combineren en van één inkomen moeten rondkomen' minder belastingvoordelen hebben dan gezinnen met twee inkomens.

Als het aan de ChristenUnie ligt verdwijnt het leenstelsel in het onderwijs weer en wordt er niet getornd aan de vrijheid van onderwijs.

Segers maakt zich zorgen over het jihadisme. 'Dit is een strijd om vrijheid.' Hij wil de keuze maken om niet bang te zijn. Die moet gepaard gaan met de keuze 'om ons te verdedigen'.

De CU-leider eindigt zijn betoog met een eerbetoon aan voormalig commandant der strijdkrachten Peter van Uhm. Van Uhm verloor zijn zoon in Afghanistan, maar ging door met zijn functie en zich inzetten voor het land. Van Uhm vertelde Segers het verschil tussen een politicus en een staatsman. 'Een politicus neemt maatschappelijk gewenste besluiten. Een staatsman neemt maatschappelijke noodzakelijke besluiten.'

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers. Beeld anp

21 september 2016, 18:56

Pechtold pleit voor positivisme

Iedereen heeft gegeten, het debat gaat verder. De zesde spreker van de dag is D66-leider Alexander Pechtold. Hij begint met een grapje over zijn vakantie in Frankrijk. 'Ik heb overwogen om naar Amerika te gaan, maar voordat je het weet kom je daar als D66'er in de Clinton-campagne terecht.' Toen hij thuiskwam van vakantie realiseerde hij zich hoe gelukkig hij is om in Nederland te wonen. 'We horen tot de gelukkigste en gezondste landen ter wereld. Laten we elkaar hier niet de put in praten.'

Pechtold houdt een betoog voor samenwerking. 'Niets verenigt sterker dan een gezamenlijk doel. Dat is mijn kernboodschap vandaag.' Hij wil strijden tegen tweedeling en voor meer kansen. 'Dat begint in het onderwijs.' Daar moet de taalachterstand worden tegengegaan. 'We moeten vooraf investeren in kansen voor iedereen.' Helaas blijkt uit de begroting van Onderwijs dat er 200 miljoen euro bij onderwijs afgaat, beweert Pechtold. 'Wij schrappen die bezuiniging graag per amendement.'

Nederlanders verdienen een vast contract, zegt hij. 'Dat gaat niet vanzelf. De politiek moet ook iets doen.' Hij wil de discussie openen over de Wet werk en zekerheid. Eerder op de dag had hij hier ook al een debatje over met PvdA-leider Samsom.

De D66'er maakt zich zorgen over populisten in Europa 'die de Britten al naar de uitgang hebben geduwd'. Eveneens zijn populisten in Duitsland en Frankrijk aan het ageren tegen Europa. 'Wij blijven voor Europa', zegt Pechtold. 'Dus hier geen Nexit.'

Hij refereert aan de totstandkoming van het kabinet in 2012: in campagnetijd bestreden Rutte en Samsom elkaar, na de verkiezingen sloten ze elkaar meteen in de armen. Daar ontstond meteen de kloof tussen de kiezer en dit kabinet, zegt Pechtold. Nu heeft Rutte sorry gezegd en beloofd geen beloftes meer te doen. 'Daar gaan wij hem aan houden en anders de kiezer wel.'

Pechtold stelt dat na de verkiezingen partijen weer zullen samenwerken, 'ook vanwege de verhoudingen in de Eerste Kamer'.

Hij sluit af: 'Als de politiek de handen ineen slaat, tegenstellingen overbrugt, samen problemen oplost en resultaten boekt, zal ook de maatschappelijke polarisatie verminderen.'


D66-leider Alexander Pechtold. Beeld anp

21 september 2016, 17:45

Dinerpauze

Daar is dan toch eindelijk de dinerpauze. De voorzitter schorst het debat voor een uur.

21 september 2016, 17:19

Wilders' droomland

Wilders schetst zijn toekomstbeeld: 'Ik droom van een Nederland waar schoolkinderen niet de islam door de strot wordt geduwd. Ik droom van een land waar homo's hand in hand door de schilderswijk kunnen lopen en joden een keppeltje kunnen dragen.' Hij prijst Ebru Umar die het durfde op te nemen tegen Erdogan. 'Waarom heeft niemand het over haar?' Zijn droom komt erop neer dat er geen islam meer is in Nederland.

'U bent alleen maar bezig met uw eigen gelijk ten koste van anderen. Dat is de reden waarom niemand met u wil samenwerken', beweert Alexander Pechtold van D66. Wilders: 'Ik vecht voor mijn vrijheid en ik doe dat zonder compromis. Ik sta hier niet voor u, ik sta hier voor mijn kiezers, voor Nederland.'

Buma heeft ook nog vragen aan Wilders. 'U wilt dat de politie in Nederland met geweld desnoods moskeeën gaat sluiten? Weet u wel wat u doet met dit land?' Wilders: 'Dit is de enige methode om Nederland een vrij land te houden.' Buma: 'U zegt: u wilt mensen niks aandoen, maar wel hun moskee sluiten. Stel dat het over mij zou gaan. U doet Buma niks aan, maar neemt hem wel zijn kerk af. Dat is toch niet normaal?'

Ook Zijlstra snelt nog eens naar de interruptiemicrofoon: 'Voorzitter, dat heet dictatuur.' Wilders: 'Voorzitter, dat heet vrijheid.'

PVV-leider Wilders. Beeld anp

21 september 2016, 17:11

'U kunt uw eigen club niet regeren'

Na een lang betoog wordt Wilders alsnog geïnterrumpeerd. CDA-leider Buma vraagt hoe Wilders te vertrouwen is als hij zijn eigen fractie niet geordend kan leiden. Buma: 'Als je de wereld wilt veranderen, begin je bij jezelf. Het feit dat je niet eens in staat bent je eigen club op een fatsoenlijke manier te regeren, maakt veel duidelijk.'

Klaver probeert het ook: 'Waarin verschilt u eigenlijk met Erdogan?' Wilders pakt de handschoep op: 'In alles.' En hij steekt een betoog af over wat hij de verdorvenheden van de islam vindt. Klaver stelt dat Wilders, net als Erdogan, de rechtsstaat wil inperken. Wilders reageert dat hij al twaalf jaar zijn vrijheid kwijt is omdat hij strijdt tegen de islam.

PVV-leider Wilders. Beeld anp

21 september 2016, 16:58

Wilders somt aanslagen op

Wilders somt de aanslagen van de afgelopen zomer op. 'Het is een schokkende realiteit: wekelijks de jihad in het westen.' Hij begint bij de aanslag in een homobar in Florida. Daarna werd een politeman en zijn vrouw in Parijs doodgestoken. Eind juni waren er drie IS-terroristen die 45 mensen doodden op vliegveld Ataturk in Istanbul. 'Half juli vindt een aanslag op de boulevard in Nice plaats met 86 doden tot gevolg. Vier dagen later hakt een asielzoeker op treinpassagiers in in Duitsland. Weer enkele dagen later schiet een Iraniër in Duitsland negen mensen dood. Eind juli wordt een Franse pastoor gedood tijdens de kerkdienst.'

Hij vervolgt zijn opsomming met steekpartijen in augustus. Ook in september gaat het door: 'Een marokkaanse illegaal steekt twee agenten neer in Molenbeek.'

'Ik heb nog een selectie moeten maken, dit is niet eens de hele werkelijkheid', zegt Wilders. 'De daders zijn iedere keer dezelfde: islamitische barbaren.'

Volgens Wilders staat Nederland voor een 'existentieel probleem'. 'Als we niets doen, dan overleven we niet. Of wij rekenen af met de islam of de islam rekent af met ons.'

PVV-leider Wilders. Beeld anp

21 september 2016, 16:51

Wilders: 'U bent een nep-christen'

Gert Jan Segers van de ChristenUnie vraagt naar Wilders' standpunt in de kwestie van het ritueel slachten. Wilders zegt dat hij het 'belang van het dier' laat prevaleren boven het recht van gelovigen op hun ritueel. 'Ik weet niet of u het weleens heeft gezien, die rituele slacht.'

Wilders maakt Segers uit voor een 'nep-christen' en een 'vriend van de islam'. 'De PVV verzet zich tegen de islamisering van het land, waar ook de christenen slachtoffer van zullen zijn. Het is gek dat wij u niet aan onze kant hebben.' Segers reageert: 'God oordeelt of ik christen ben. U niet.' Hij herhaalt dat de PVV tegen veel immateriël, christelijke zaken stemt.

21 september 2016, 16:38

Geert Wilders van de PVV

Tot ongenoegen van andere fractieleiders wordt er niet door Arib geschorst voor het diner, maar geeft ze PVV-leider Wilders het woord. Pas daarna volgt de dinerpauze.

Wilders gaat er, zoals voor hem gebruikelijk, meteen stevig in. 'Ik zeg tegen al die mensen die zich misdragen: Nederland is ons land en niet van jullie. Als je hier een klein Turkije of een klein Marokko van wilt maken, dan zal je dat niet lukken.' Hij pleit ervoor om criminelen met een dubbel paspoort het Nederlands paspoort af te pakken. 'Waar nodig zetten we het leger in om jullie uit onze straten te verjagen.'

Jesse Klaver van GroenLinks interrumpeert. Volgens hem is iedereen die in Nederland is geboren Nederlander. 'Als je je misdraagt, geldt in Nederland dat je je moet verantwoorden voor de rechter.'

Nu komt Kuzu van Denk naar voren. 'U maakt onderscheid tussen mensen met een enkele nationaliteit en een dubbele nationaliteit. Dat is de meest open vorm van discriminatie. Dit maakt Nederland slechter.' Wilders reageert: 'U verdedigt de heer Erdogan. Nederland is niet uw land. Het zou u sieren als u uw paspoort in zou leveren en in Turkije bij Erdogan in het parlement zou gaan zitten.'

Klaver neemt het op voor Kuzu. 'Kuzu heeft gekke ideeën, maar hij is een parlementariër en hij is een Nederlander. U kunt niet zeggen dat hij geen Nederlander is.' Wilders reageert: 'Ik denk daar een slagje anders over.'

PVV-leider Wilders in zijn Kamerzetel. Beeld anp

21 september 2016, 16:35

'Er is een tekort aan nuance'

De PvdA-leider rondt af. PvdA en VVD hebben bewezen naar elkaar te kunnen luisteren en een deel van elkaars gelijk te accepteren. 'Er is geen tekort aan megafoons van het ongenoegen, er is een tekort aan nuance.' De PvdA blijft strijden voor die nuance, zegt hij.

PvdA-leider Samsom. Beeld anp

21 september 2016, 16:15

Samsom: u deelt gratis bier uit, Roemer

Samsom gaat er met gestrekt been in, als hij wordt geïnterrumpeerd door Roemer van de SP, die nog eens aankomt met zijn nationaal zorgfonds. 'De miljarden die u zegt weg te halen, zijn er niet. 700 miljoen van de farmaceuten, dat kan niet zomaar met één regeltje. Over misleiden van de burger gesproken.' Samsom gaat door: 'U wilt 1,3 miljard door thuiszorg te vervangen door buurtzorg. Dat hebben wij al gedaan. Of heeft u een alternatief? Als u dat niet heeft, zou ik blijven zitten zoals u nu doet.'

Roemer laat zich niet kisten en staat opnieuw op. 'Op nationaalzorgfonds.nl hebben zich tijdens dit debat nog eens 6.000 mensen ingeschreven. Het gaat om het principe om die marktwerking in de zorg eindelijk een af te schaffen. Daar hebben wij een begin mee gemaakt. Dat levert miljarden op.'

Samsom beweert dat de financiële onderbouwing voor de zorgplannen van de SP nog steeds niet deugen. 'Ik maak bezwaar tegen het feit dat een partij op deze manier gratis bier uitdeelt.' En daarmee heeft hij in dit debatje het laatste woord.

21 september 2016, 16:06

Waar blijven de vaste banen?

De discussie gaat nu over de 'Wet werk en zekerheid' waarin nieuwe regels zijn opgesteld voor ontslag, flexcontracten en uitkering bij ziekte. Volgens Pechtold werkt de wet niet omdat er vooral flexbanen zijn bijgekomen en nauwelijks vaste banen. Samsom: 'Als u meer werk wilt realiseren, meer vast werk, dan doe ik met u mee. Alles om er voor te zorgen dat deze arbeidsmarkt fatsoenlijker wordt.'

Pechtold: 'Kunnen we dan ook over dat ontslagrecht praten?' Samsom vindt dat D66 de nieuwe wet een kans moet geven. 'We hebben na zeventig jaar die wet veranderd en u wilt na een half jaar alweer de volgende verandering.'

Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren verbaast zich over de Klimaatwet van Samsom en Klaver. 'Waarom komt u daar nu pas mee? Aan het eind van de rit?' Samsom reageert: 'Nu doen we het en is het nog niet goed.'

D66-leider Pechtold. Beeld anp

21 september 2016, 15:45

Coalitie heeft auto uit modder getrokken

'Gezamenlijk hebben PvdA en VVD zich gezet aan het rechtvaardig herstel van het land', zegt Samsom van de PvdA. 'De auto is uit de modder getrokken en staat weer op het droge. Wie krijgt nu de sleutel? Voor ons is de richting duidelijk.' Samsom wil 'een verbonden Nederland' waarin iedereen zich veilig voelt.

Toch ontwaart hij veel angst in het land. 'Voor veel autochtonen de angst dat Nederland niet meer Nederland is. Voor veel allochtonen de angst dat ze er nog steeds niet bijhoren.' Volgens Samsom is 'meer zelfvertrouwen en trots' nodig. Hij spreekt over 'tolerantie en verbinding' die het moeten winnen van 'discriminatie en uitsluiting'.

Met Denk heeft de Kamer, naast de PVV, er een polariserende partij bij, zegt Samsom. Maar ook 'pleur op', de uitspraak van premier Rutte, vindt hij 'armoedig'.

21 september 2016, 15:39

Dagkoersen over de APB

Wat gebeurde er vanochtend en vanmiddag bij de Algemene Beschouwingen? Lees hier onze politieke nieuwsbrief Dagkoersen, vandaag geschreven door chef politiek Raoul du Pré.

21 september 2016, 15:14

Diederik Samsom van de PvdA

Tijd voor spreker nummer vier: Diederik Samsom. In vier jaar tijd is veel goeds gebeurd, maar Nederland is er nog niet, stelt hij. 'In 2012 voerde de PvdA campagne met de boodschap: het is geen tijd voor mooie beloften.' Hij herhaalt de toezegging van toen: 'De PvdA zal altijd vasthouden aan haar compas van eerlijk delen en vooruitgang mogelijk maken.' Het zijn moeilijke jaren geweest, zegt Samsom. Maar 'na vier jaar hard werken lukt het'.

Het gaat beter met Nederland, zegt hij. De economie groeit weer, de koopkracht stijgt weer, mensen vinden weer werk, er is meer duurzame energie. 'Nederland bouwt de komende jaren het grootste windmolenpark ter wereld.'

Roemer van de SP interrumpeert en vervolgens ontspint zich een debatje over wie wat vier jaar geleden heeft gedaan. Als toen voor de SP-plannen was gekozen, waren er nu meer banen geweest, zegt Roemer. Samsom beweert dat Frankrijk het SP-recept heeft gevolgd en er nu slechter aan toe is dan Nederland.

Klaver van GroenLinks valt Samsom aan op het koopkrachtbeleid van het kabinet. Werkenden zijn er meer op vooruitgegaan dan niet-werkenden, beweert Klaver. Samsom reageert: 'De inkomensongelijkheid neemt gewoon af in deze jaren en dat zal ook zo blijven.'

Kuzu van Denk zet het debatje namens Klaver voort. Hij beweert dat alleenstaanden met kinderen en een klein inkomen erop zijn achteruitgegaan. Volgens Samsom geldt voor die groep juist 'de grootste koopkrachtstijging van alle huishoudgroepen'.

Beeld anp
CDA'er Buma houdt zijn betoog. Beeld anp

21 september 2016, 15:05

'Politici hoeven niet te schelden'

'Effectbejag is het hoogste doel geworden', sneert Buma in de richting van premier Rutte. 'Politici hoeven niet te schelden, hoeven geen stoere taal uit te slaan. Dat maakt het vertrouwen in de politiek alleen maar kapot.'

Hij komt tot een afronding. 'Andere keuzes zijn nodig.' Halverwege volgend jaar treedt een nieuwe Kamer en regering aan. Buma kijkt daarnaar uit.

21 september 2016, 14:52

Zijn de plannen doorgerekend?

De discussie gaat weer eens over het doorrekenen van de eigen plannen. Zijlstra van de VVD valt Buma aan op het feit dat het CDA nog geen doorgerekende tegenbegroting heeft. Buma waarschuwt tegen de tekortkomingen van de CPB-modellen. 'We moeten heel erg opletten dat Nedeland niet beter wordt van politici die beginnen bij het model in plaats van de werkelijkheid.'

Zijlstra: 'U durft uw keuzes niet te onderbouwen. Daar loopt u voor weg.' Buma reageert dat hij nog steeds overweegt om de CDA-plannen te laten doorrekenen, maar zegt daarbij dat het programma nog niet af is. 'Ook wij zien het voordeel om daar een goede scheidsrechter bij te halen.'

De problemen van vandaag zijn groter dan het wel of niet hebben van een 'tegenbegroting met een CPB-stempel', zegt Buma. 'Ik denk dat doorrekenen door het CPB niet de kern is van waar het om gaat.'

Premier Rutte naast minister Henk Kamp in Vak K tijdens de algemene beschouwingen. Beeld anp

21 september 2016, 14:32

'Bruggen slaan is niet gelukt'

Het is nodig om bruggen te slaan, zegt CDA'er Buma, verwijzend naar het regeerakkoord van VVD en PvdA. Is dat gelukt? 'Het eerlijke antwoord is nee. We zien toenemende kloven. Tussen hoger- en lageropgeleid, ouderen en jongeren, flex en vast, autochtoon en allochtoon.' Dankzij Buma komt alsnog de begroting voor 2017 ter sprake. 'De begroting leest vooral als een lange excuusbrief.' Allerlei bezuinigingen worden teruggedraaid. 'Sorry voor de bezuinigingen in de zorg, de bezuinigingen op de politie, op defensie.'

21 september 2016, 14:07

Sybrand Buma van het CDA

Het is even na vieren en we zijn aangekomen bij de derde spreker van dit debat. Het woord is aan Sybrand Buma van het CDA. Hij begint zijn betoog met het citeren van De Tocqueville over vrijheid en waarden. Hij spreekt over 'de joods-christelijke traditie' waarop Nederland is gebouwd. Jesse Klaver van GroenLinks vraagt wat Buma daarmee bedoelt. Buma noemt zaken als 'respect voor elkaar hebben, naar elkaar omkijken'. Volgens Klaver zijn vrijheden voortdurend in beweging en zijn ze het resultaat van een emancipatiestrijd.

Buma vervolgt zijn betoog. Nederland is pessimistisch over de toekomst, zegt hij. 'Ouderen zien hun pensioenen verdampen. Jongeren kunnenn alleen nog studeren met een torenhoge schuld. Steeds meer mensen raken verstrikt in een flexbaantje.' Ook het integratiebeleid stokt, zegt hij. 'Integratie gaat nooit lukken als mensen met hun hoofd en hart in Turkije zijn.'

Hij pleit voor een land waarin rechten samengaan met plichten. Vervolgens dient hij één van zijn plannen op: de dienstplicht weer invoeren. 'Sommige jongeren kunnen best wel wat heropvoeding gebruiken.'

De vrijheid van meningsuiting en van religie zijn niet absoluut, zegt Buma. De wet stelt er grenzen aan. Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren vraagt vervolgens naar de uitzondering van onverdoofde slachten voor religieuzen. Waarom zit daar geen grens aan? 'Er worden nog steeds twee miljoen dieren per jaar onverdoofd geslacht. Waarom houdt vrijheid van godsdienst op waar dierenleed begint?' Buma: 'Er zijn regels voor, we hebben de vrijheid van godsdienst al ingeperkt.'

CDA-leider Buma in de Kamer. Beeld anp
Wilders tegenover Zijlstra tijdens de APB. Beeld anp

21 september 2016, 13:39

'Er zijn alleen maar Nederlanders'

Halbe Zijlstra steekt de loftrompet over Nederland: 'Dat heerlijke, geordende, aangeharkte landje van 17 miljoen koppige, trotse, harde werkers.' Hij betoogt dat er geen tweedeling is in Nederland. 'Er zijn geen twee soorten mensen, er zijn alleen maar Nederlanders. Ongeacht of je Fatima, Sarah, Jan of Mohammed heet.'

21 september 2016, 13:18

'Hou op met Turkse stammenstrijd'

Zijlstra komt in zijn betoog aan bij Turkse Nederlanders die tijdens de couppoging in Turkije demonstreerden op de Erasmusbrug. Hij vindt het 'idioot' dat zij trouw zweren aan een 'autoritaire leider'. 'Hou op met je vast te klampen aan je verleden. Richt je op je toekomst. Ik snap niet dat je als Nederlander een Turkse stammenstrijd hier gaat voortzetten.'

Hij herhaalt de woorden van minister Schippers: 'Onze cultuur is beter, beter voor mensen die een ander geloof willen aanhangen of niet willen geloven, voor vrouwen, voor homo's.' Nieuwkomers zullen onze waarden niet vanzelf overnemen, zegt Zijlstra. 'Als je de welvaart wilt, zul je ook de vrijheid moeten omarmen.'

Wilders interrumpeert: 'Op de Erasmusbrug stonden geen Nederlanders. Het waren Turken.' Zijlstra: 'Voor mij is iedereen met een Nederlands paspoort een Nederlander. Maar als je blijft hangen in het verleden en uitstraalt dat je meer met Turkije en Erdogan hebt, dan heb je het totaal niet begrepen.'

Kuzu van Denk vraagt aan Zijlstra om enig begrip te tonen voor achtergestelde migrantengroepen. 'U kunt mij betichten van in een slachtofferrol kruipen. Maar zit u niet in een ontkennersrol.' Zijlstra reageert kortweg: 'Nee, dat is niet zo.'

Kuzu: 'Deze mensen wonen al drie generaties in Nederland en willen hier een toekomst maken.' Zijlstra beaamt: 'Dat juich ik toe, maar ik zag dat mensen in Rotterdam in hun verleden bleven hangen.' Waarop Kuzu aandraagt dat Zijlstra blijkbaar nare gevoelens krijgt bij Turkse vlaggen, maar niet bij demonstraties met Israëlische vlaggen. Zijlstra: 'Er is vrijheid van demonstratie. Maar als je Erdogan als jouw leider neerzet, dan heb je het echt niet begrepen.'

Kamerlid Kuzu van beweging Denk. Beeld anp
VVD'er Zijlstra in debat met Wilders. Beeld anp

21 september 2016, 13:10

VVD: Nederland moet verdragen aanpassen

Volgens de VVD kent de migratiedeal met Turkije ook 'vlekjes', maar zonder de deal zal de vluchtelingenstroom weer terugkeren, beweert Zijlstra. 'We moeten daarom door met deze aanpak. De bevolking in Afrika en het Midden-Oosten zal de komende jaren explosief toenemen. We zullen dus meer van dit soort afspraken moeten maken.' Op dit moment citeert hij eurocommissaris Frans Timmermans die heeft gezegd dat landen die geen afspraken willen maken over migratie moeten worden gekort op ontwikkelingsgeld.

Vervolgens zegt hij dat Nederland 'het recht op asiel' moet opzeggen. 'We moeten de verdere ondermijning van onze samenleving voorkomen. Onze vrije welvaartsstaat kan niet voortbestaan als we iedereen hier toelaten.' Hij betoogt dat internationale verdragen moeten worden aangepast, al is dat 'ongelooflijk moeilijk'.

21 september 2016, 12:49

Zijlstra: 'Toestroom sterk verminderd'

Zijlstra vervolgt zijn verhaal en spreekt over de grote vluchtelingenstroom die het afgelopen jaar naar Europa en Nederland kwam. Ook op dit terrein hebben VVD en PvdA elkaar gevonden, zegt hij. 'De toestroom is sterk verminderd. De laatste zes maanden vóór de migratieafspraken met Turkije hadden we ruim 30.000 eerste asielaanvragen in Nederland. Daarna waren het er zo'n 7.000.' De EU-Turkijedeal heeft gewerkt, stelt hij. 'Een probleem dat onoplosbaar leek is wel degelijk hanteerbaar geworden.'

Jesse Klaver van GroenLinks interrumpeert. 'Waarom is Zijlstra er zo trots op dat zoveel minder oorlogsvluchtelingen naar Nederland komen?' Volgens Zijlstra is er voor vluchtelingen ook een plek buiten Europa, bijvoorbeeld in Turkije.

Kamervoorzitter Arib hoopt dat het debat over de EU-Turkijedeal niet te lang gaat duren, want 'dit debat is al heel vaak gevoerd'.

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Beeld anp

21 september 2016, 12:23

'Nederlands fundament is vrijheid'

Zijlstra spreekt over veiligheid, meteen komt Wilders naar de interruptiemicrofoon. 'We zullen Nederland moeten bevrijden van de islam, anders hebben we straks geen Nederland meer.' Zijlstra zegt: 'Inderdaad, heel veel van de aanslagen hebben een islamitische achtergrond. Maar dit land is gebouwd op een fundament van vrijheid. Daar hoort ook de vrijheid van godsdienst bij.'

Nee, zegt Wilders, de islam is geen religie, maar een ideologie die in strijd is met onze grondwet. Zijlstra zegt dat hij 'een heel eind' met Wilders mee kan gaan. 'Er wordt regelmatig op het randje geacteerd, en soms erover. Maar waar ik afhaak is dat we zeggen: dat is dé islam. We gaan toch niet in Nederland zeggen: we gaan nu al onze vrijheden inperken. En geloof me: het gaat de VVD nooit gebeuren dat de sharia hier wordt ingevoerd.'

Het debat gaat over godsdienst en radicalisering. Gert Jan Segers van de ChristenUnie vraagt aan Zijlstra om te kijken naar financiering van moskeeën uit landen als Saoedi-Arabië. VVD'er Zijlstra geeft toe: 'Dat is mij ook een graat in de keel. Ik ben best bereid daarnaar te kijken.'

21 september 2016, 12:17

En de alleenverdiener dan?

Zijlstra is verwikkeld in een debatje met de leiders van de kleine christelijke partijen ChristenUnie en SGP over de inkomenssituatie voor gezinnen waarbij één van de ouders werkt. De christelijke partijen vinden dan 'alleenverdieners' te veel achter blijven bij 'tweeverdieners'. Volgens Zijlstra heeft het kabinet een 'rechtvaardig' inkomensbeleid. Wel zegt hij toe dat hij wil kijken naar een situatie waarin een alleenverdiener erop achteruit gaat als hij meer gaat werken.

21 september 2016, 12:04

'Is wel zo'

Roel Geeraedts van RTL heeft in een tweet het debat tot nu toe samengevat.

21 september 2016, 11:41

Buma interrumpeert op integratie

Inmiddels is VVD'er Zijlstra met CDA'er Buma beland in een debatje over integratie. Buma: 'Waarom wordt de inburgeringsplicht niet gehandhaafd en krijgen mensen alsnog verblijfsvergunningen?' Zijlstra: 'Die wet is er en wordt gehandhaafd, maar we hebben een rechtsstaat en hebben verdragen getekend waardoor we mensen soms niet terug kúnnen sturen.'

Louis Bontes (ex-PVV, nu van VNL) valt de VVD aan op het veiligheidsbeleid van de VVD. 'Hoe krijgt de VVD het voor elkaar om Nederland onveiliger te maken in plaats van veiliger?' Zijlstra reageert dat het aantal aangiften onder Rutte II is teruggelopen. 'Maar waar het om gaat is dat mensen op straat veiligheid voelen.' Volgens Zijlstra heeft de politie genoeg bevoegdheden, maar gaat het om handhaven.

Daar komt ook Tunahan Kuzu naar de interruptiemicrofoon, de ex-PvdA'er is nu voorman van zijn partij Denk. Wie bedoelt Zijlstra met 'hardwerkende Nederlanders', vraagt Kuzu. Zijlstra, droogjes: 'Mensen die hard werken.' Kuzu vraagt of 'de loodgieters, de politiemensen' ook hardwerkende Nederlanders zijn.

Vervolgens komt Henk Krol van 50Plus naar voren. 'Horen daar ook mensen bij die hard gewerkt hébben?' Zijlstra betoogt dat het kabinet een goed inkomensbeleid heeft gevoerd. 'Ik vind dat het beleid recht doet aan de mensen die het land hebben opgebouwd.'

VVD-fractieleider Halbe Zijlstra. Beeld anp

21 september 2016, 11:23

Halbe Zijlstra van de VVD

VVD'er Zijlstra is de eerste spreker na de lunch. Hij merkt op dat dit de laatste algemene politieke beschouwingen zijn van dit kabinet. 'Nu wordt het tijd om de balans op te maken.' Hij herinnert aan de eerste algemene beschouwingen vier jaar geleden. Toen voorspelde hij een land waar bedrijven weer mensen durven aan te nemen, een land waar de werkloosheid afneemt, een land waar mensen erop vooruitgaan als ze gaan werken. Een land waar de hele wereld met bewondering naar kijkt: want ze hebben het weer geflikt, die Nederlanders.'

Geert Wilders staat al bij de interruptiemicrofoon. 'Ik herinner me hele andere dingen: een streng immigratie beleid, duizend euro voor iedere Nederlander, meer gezag voor de politie, handen af van de hypotheekrenteaftrek. Daar is helemaal niets van waar geworden.'

Zijlstra zet Wilders weg als een 'wegloper'. De PvdA heeft wel durven samen te werken op momenten dat het moeilijk werd, terwijl Wilders (in het voorjaar van 2012) wegliep toen er moest worden bezuinigd. De Kamerleden van VVD en PvdA roffelen op hun bankjes. 'Er zijn partijen die verantwoordelijkheid hebben genomen. Maar er zijn ook partijen die onmiddellijk zijn weggelopen, dat is de PVV. Wij zullen geen enkele partij uitsluiten die constructief probeert Nederland beter te maken.'

Alexander Pechtold van D66 draait de vraag om: 'Sluit u nu wel of niet de PVV uit voor samenwerking?' Zijlstra vindt het niet waarschijnlijk. Pechtold probeert het nog een keer: 'Zeg liever: dat gaat niet gebeuren.'

Zijlstra: 'Wij gaan nooit principieel partijen uitsluiten die mee willen werken aan de toekomst van Nederland. De PVV is een partij van weglopers, met zo'n partij gaan wij niet samenwerken. Als ik kijk waar die partij voor staat - bijvoorbeeld het verbieden van godsdienstvrijheid of het sociaal-economisch beleid van de PVV - dat is zo ver van onze liberale idealen vandaan.'

Ook gezien de verhoudingen in de Eerste Kamer is het onwaarschijnlijk dat de VVD gaat samenwerken met de PVV, zegt Zijlstra. Want om een meerderheidscoalitie te vormen zijn nog andere partijen nodig, zoals bijvoorbeeld CDA en D66, partijen die ook niet willen samenwerken met de PVV. Wilders is ondertussen teruggekeerd naar zijn stoel en laat Zijlstra zijn gang gaan.

De Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer Beeld anp
Halbe Zijlstra van de VVD houdt zijn betoog tijdens de APB. Beeld anp

21 september 2016, 10:35

Lunchpauze

Roemers betoog zit erop. Kamervoorzitter Arib schorst voor de lunch. Het debat gaat rond 13.15 uur verder.

SP-leider Emile Roemer wordt aangevallen op zijn zorgplannen. Beeld anp

21 september 2016, 10:10

Roemer vervolgt, eindelijk, zijn betoog

Na zeker anderhalf uur interruptiedebatjes over het nationaal zorgfonds, zijn alle fractieleiders teruggekeerd naar hun bankjes en kan Roemer zijn betoog afmaken. Hij spreekt over armoede onder kinderen en onder werkenden. Het aantal mensen met schulden neemt toe, betoogt hij. Mensen in de bijstand moeten van dit kabinet door steeds hogere hoepels heenspringen. 'Alsof zij de crisis hebben veroorzaakt.'

Wilders valt Roemer aan op het vluchtelingenstandpunt van de SP. 'U bent de vluchtelingenpartij van Nederland.' Roemer zegt er trots op te zijn dat de SP opkomt voor oorlogsslachtoffers. 'Ik zeg niet, zoals u: ik laat ze maar allemaal in de steek.' Volgens Roemer is de PVV voorstander van bommen op landen als Irak en Syrië, maar doet de PVV vervolgens niks voor vluchtelingen. Wilders reageert: 'U gooit bommen, u gooit een grote bom op Nederland.'

De kiezer oordeelt over u op 15 maart, dreigt Wilders. 'We zullen het afwachten', reageert Roemer.

'Een tactisch geplaatste aanval van Wilders', oordeelt de debatjury van het Nederlands Debatinstituut. Zij doen voor de Volkskrant verslag van de retorische hoogstandjes van de Algemene Beschouwingen.

SP-leider Roemer bij de Algemene Beschouwingen. Beeld anp

21 september 2016, 10:02

Thieme schiet Roemer te hulp

Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren komt SP-leider Roemer te hulp. Ze hekelt de kille boekhouders van de andere fracties. 'Als samenwerking betekent dat we met z'n allen naar het CPB lopen, dan vind ik dat armoedig. Ik zou het graag willen hebben over goedkopere en betere zorg.'

21 september 2016, 9:47

Waar is de doorrekening, meneer Roemer?

'Ik kon op uw website niets vinden aan doorrekening', zegt PvdA-leider Diederik Samsom tegen SP-leider Roemer. Hij heeft op zijn ipad de website nationaalzorgfonds.nl bekeken, maar zag daar geen doorrekeningen. 'Ik wil graag met u meedenken. Wat is de onderbouwing? Waar is uw voorstel?'

Roemer zegt: 'Ik heb net een hele lijst gegeven waar we het geld vandaan kunnen halen.' Samsom: 'Dat klopt, maar die plannen zijn niet doorgerekend. Ik heb u bedragen horen noemen, zet ze even op een rijtje met daarbij die CPB-doorrekeningen, dan weten we waar we het over hebben.'

Roemer blijft erop hameren dat de bureaucratie in de zorg enorme kosten met zich meebrengt. Hij zegt 1,3 miljard euro te kunnen vrijspelen door private thuiszorg om te bouwen naar door de overheid geregelde buurtzorg.' Hij geeft toe dat de plannen nog niet helemaal zijn doorgerekend: 'Wij geven de aanzet voor een nieuw systeem dat deugdelijker is dan nu.'

Samsom valt Roemer aan op diens zwakke punt: de precieze cijfers achter zijn zorgplan. Pechtold beweert dat de SP zichzelf buitenspel zet. Roemer houdt voet bij stuk: 'In het verleden hebben wij vaker alleen gestaan in de Kamer. Wij lopen graag voorop. En een groot deel van de samenleving doet al mee met het nationaal zorgfonds.'

Roemer ziet 'winst' in het debat: hij ziet bij alle partijen de wens om de zorg te veranderen. 'Wij gaan niet naar het ziekenfonds, wij gaan naar een breed basispakket dat door de overheid georganiseerd is.'

PvdA'er Samsom en D66'er Pechtold in de Kamerbankjes. Beeld anp

21 september 2016, 9:44

Reactie Fleur Agema over 'bonje'

'Die @JanHoedeman & @tomjanmeeus komen bijna klaar op heel oude e-mail. Voor de rest hebben Geert en ik heus wel eens bonje. Niks mis mee', aldus PVV-lid Fleur Agema op Twitter. Het AD citeerde vandaag een interne PVV-mail waarin Wilders Agema 'dommer dan dom' noemde. Blijkt een oud bericht, zegt Agema dus. Maar het maakt alsnog niet duidelijk waarom haar stoel in de Kamer vooralsnog leeg blijft.

21 september 2016, 9:39

Ontwikkelingshulp vs eigen risico

Ook Geert Wilders komt naar de interruptiemicrofoon. Hij vindt de plannen van de SP sympathiek. 'Ik zeg niet dat het niet deugt, maar ik vraag me af of het wel verstandig is op korte termijn.' Hij stelt voor om te korten op ontwikkelingshulp om daarmee het afschaffen van het eigen risico te dekken.

Nee, aan de ontwikkelingshulp wil Roemer niet tornen. 'Daar ga ik het absoluut niet bij weghalen. Maar wij kunnen wel samenwerken op het verlagen van het eigen risico. Over de dekking kunnen we nog discussiëren.'

PVV-leider Wilders bij de interruptiemicrofoon. Beeld anp

21 september 2016, 9:20

Waar is de dekking voor zorgfonds?

Verschillende fractieleiders blijven Roemer aanvallen op de financiële houdbaarheid van de zorgplannen van de SP. De grote stelselwijziging die de SP bepleit, kost miljarden. De andere fracties twijfelen aan de dekking van de SP. CDA-leider Buma vraagt: 'Als uw fantastische systeem bestaat, dan zouden we het morgen moeten invoeren. Maar de vraag is toch heel reëel: het moet kloppen, er moet toch een doorrekening zijn? Wat u nu zegt, ik kan er niks mee.'

Roemer herhaalt dat alle SP-plannen zijn doorgerekend. 'Dit is geen plan van gister op vandaag. Laten we eindelijk erkennen dat een systeem dat gebaseerd is op marktwerking en op winstbejag, geen systeem van deze tijd is.' Buma reageert: 'U verwijst telkens naar uw website, maar u heeft helemaal geen plan.'

Ook Jesse Klaver van GroenLinks komt nu naar de interruptiemicrofoon. 'Je zult de zorgverzekeraars moeten uitkopen als je een stelselwijziging wilt. Dat kost ontzettend veel geld. Dat kost 6 miljard euro. Ziet u bewegingsruimte op dit punt?' Roemer: 'Wanneer je de uitvoering van een breed basispakket bij de overheid neerlegt, dan maak je privé-verzekeraars overbodig.'

Het voltallige kabinet in Vak K tijdens de Algemene Beschouwingen van vorig jaar. Beeld anp

21 september 2016, 9:04

Interruptiedebatten over zorgstelsel

VVD-fractieleider Halbe Zijlstra wijst SP'er Emile Roemer erop dat de zorg in 2005, toen er een ziekenfonds was, duurder was dan nu onder het huidige stelsel het geval is. Dat was de tijd van de wachtlijsten. Volgens Zijlstra is een grote stelselwijziging, zoals de SP bepleit, het slechtste wat je kunt doen.

Roemer reageert: 'Het systeem werkt belemmerend. Zorgverzekeraars hebben veel te veel macht. De bureaucratie is enorm gestegen. De kosten van management in de ziekenhuizen is enorm gestegen.'

Het zou de SP sieren als ze haar zorgfonds-plan laat doorrekenen, zegt Zijlstra. 'Ik ga graag de discussie aan, maar niet op basis van holle cijfers, maar op basis van harde cijfers.' Roemer stelt dat alle plannen zijn doorgerekend. 'Ik gaf u al het voorbeeld van 1,3 miljard die is op te halen bij de bureaucratie in de zorg.'

Roemer kondigde eerder dit debat al aan dat hij in een motie gaat voorstellen om het eigen risico volgend jaar al te verlagen.

Roemer verdedigt zijn nationaal zorgfonds. Beeld anp

21 september 2016, 9:01

Bonje in PVV-fractie?

Vandaag citeerde het AD (lees het hier op blendle) uit interne mailwisselingen van de PVV. In één van die mails noemt Geert Wilders zijn fractiegenoot Fleur Agema 'dommer dan dom'. Wat blijkt tijdens de Algemene Beschouwingen: de stoel van Agema blijft vooralsnog leeg.

21 september 2016, 8:47

Eerste interrupties

Roemer is inmiddels een goede tien minuten onderweg met zijn betoog, maar vooralsnog wordt hij door niemand geïnterrumpeerd. Maar kijk aan, daar loopt toch Pechtold van D66 naar de interruptiemicrofoon. Pechtold wil weten hoe de SP de 4,3 miljard gaat dekken die moeten worden uitgegeven als het eigen risico wordt afgeschaft. Roemer: 'Bezuinigen op de bureaucratie in de zorg. Daar ligt meer dan genoeg geld om het te regelen.'

Pechtold is niet overtuigd: 'Waar zijn de kaboutertjes die het allemaal gaan betalen, meneer Roemer?' De SP'er wil de bureaucratie afschaffen en de macht van der zorgverzekeraars afschaffen om het afschaffen van het eigen risico te kunnen dekken. Pechtold blijft het 'kaboutertjes' noemen. 'U geeft gratis bier, maar zeventig procent van Nederland zegt in peilingen: nee, niet doen, u gaat te ver.' Roemer probeert Pechtold te onderbreken, maar komt er niet tussen. Pechtold: 'Zullen we ons richten op die groep waar we het voor doen: de langdurig zieken.'

Uiteindelijk is het woord toch weer aan Roemer: 'Ik heb u net uitgelegd waar miljarden te halen zijn in de zorg. Ik snap het wel, een deel van uw achterban verdient er ook aan. Wij willen het geld van de zorg naar de zorg.'

De fractievoorzitters maken zich op voor de Algemene Beschouwingen. Beeld anp

21 september 2016, 8:37

Emiler Roemer van de SP

Als eerste mag SP'er Emile Roemer als leider van de grootste oppositiefractie het woord voeren. Hij begint zijn betoog met het SP-plan om het eigen risico af te schaffen en de huidige situatie van concurrerende zorgverzekeraars te vervangen door een nationaal zorgfonds.

Roemer blikt terug op de afgelopen kabinetsperiode. Het moge duidelijk zijn dat wat hem betreft er niet veel goeds is gebeurd onder de coalitie van VVD en PvdA. 'Het regeren van een land is nooit eenvoudig. Er is in zes jaar veel veranderd. Voor jongeren van nu zijn er minder vaste banen en steeds meer flexbaantjes. Steeds minder jongeren kunnen rondkomen.'

De SP'er ageert tegen het sluiten van zorg- en oudereninstellingen. 'De praktijk is dat je net zo lang gedwongen thuis woont tot je ziek genoeg bent voor een verzorginstehuis.' Mensen worden er 'razend' van, zegt hij. In een rijk land als Nederland hoort iedereen goede zorg te krijgen, stelt de SP. Roemer hekelt de 'marktwerking in de zorg' die tien jaar geleden werd ingevoerd. 'Het is niet normaal dat artsen en instellingen eindeloos met verzekeraars onderhandelen over tarieven en polissen.'

SP-leider Roemer met zijn vrouw tijdens Prinsjesdag. Beeld anp

21 september 2016, 8:36

Welkom terug Plasterk

Geert Wilders begint met een punt van orde. Hij heet minister Ronald Plasterk een hartelijk welkom terug na diens hartoperatie. De zaal roffelt ter instemming.

21 september 2016, 8:33

Debat geopend

Kamervoorzitter Khadija Arib heeft zojuist de vergadering geopend. Van de Kamerleden heeft alleen Tjitske Siderius van de SP zich afgemeld. In Vak K zijn de minister van Buitenlandse Zaken Koenders en de minister van Volksgezondheid Schippers afwezig. Zij zijn bij de VN in New York.

De spreektijden de komende uren zijn tussen de veertig minuten voor de grote fracties en vijf minuten voor de kleinste fracties.

21 september 2016, 8:00

Alle lijsttrekkers in de startblokken

De Algemene Politieke Beschouwingen zijn tegelijk het eerste verkiezingsdebat, schrijft politiek verslaggever Frank Hendrickx. Op wie moeten we de komende twee dagen letten? Voor welke politieke leider staat het meest op het spel? Na het debat zal duidelijker zijn hoe de ongekend lange verkiezingscampagne er gaat uitzien. Hendrickx schetst de kansen en valkuilen van zeven lijsttrekkers. Hoe gaan Samsom, Roemer, Buma, Klaver, Pechtold, Krol en Wilders het doen? Lees het hier (+).

Beeld Bas van der Schot
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.