Teruglezen - Duitse politie blies onderzoek naar verdachte in september af

De politie heeft een klopjacht geopend op de dader van de aanslag op een kerstmarkt in Berlijn. Nu wordt de Tunesische asielzoeker Anis Amri gezocht, wiens papieren in de vrachtwagen zijn gevonden. Eerder dit jaar was hij in het vizier van de Duitse veiligheidsdiensten, maar het onderzoek naar Amri is in september gestaakt. Lees alle ontwikkelingen terug in dit liveblog.

Het arrestatiebevel dat Duitsland heeft uitgevaardigd.Beeld ap

De Duitse veiligheidsdienst heeft verdachte Anis Amri dit jaar maandenlang in de gaten gehouden. Dit hebben de Duitse autoriteit bevestigd. In maart heeft het Berlijnse parket een onderzoek ingesteld naar Amri, na te zijn getipt door de federale veiligheidsdiensten.

De autoriteiten in de deelstaat Noordrijn-Westfalen noemden Amri destijds een potentieel gevaar. Ze vermoedden dat hij een inbraak beraamde om de aankoop van automatische geweren te bekostigen.

Uit de surveillanceoperatie zou zijn gebleken dat Amri betrokken was bij drugshandeltjes in een Berlijns park en een vechtpartij in een kroeg. Bewijs dat hij een terroristische aanslag beraamde vonden de autoriteiten niet. In september bliezen ze de operatie af.

Politieagent bij de Berlijnse kerstmarkt.Beeld epa

Anis Amri, verdacht van de aanslag op de Berlijnse kerstmarkt, is illegaal Europa binnengekomen via Italië. Daar verbleef hij meerdere jaren, alvorens hij naar Duitsland verkaste. Dit meldt persbureau AFP op basis van een bron bij de Tunesische antiterrorisme-eenheid, die inmiddels de familie van de verdachte heeft ondervraagd.

De Tunesische radiozender Mosaïque meldt dat Amri ongeveer zeven jaar geleden Tunesië illegaal verliet. In Italië heeft hij vier jaar gevangen gezeten wegens brandstichting in een school, meldt de radiozender op basis van een gesprek met Amri's vader en bronnen bij de veiligheidsdienst.

Volgens de Duitse autoriteiten kwam Amri in juli 2015 aan in Duitsland. Zijn asielaanvraag is juni dit jaar afgewezen. Repatriëring lukte niet, omdat Tunesië dwarslag. Maandenlang betwistten de Tunesische autoriteiten dat Amri de Tunesische nationaliteit heeft, aldus Duitsland. Woensdag zou Tunesië per toeval zijn staatsburgerschap hebben erkend en een geldig reisdocument hebben verschaft.

Het arrestatiebevel.Beeld afp

De verdachte van de aanslag heeft in het verleden zes verschillende aliassen gebruikt. Dit staat in een Europees arrestatiebevel dat Duitsland heeft uitgevaardigd. Het document is ingezien door persbureau AP.

De 24-jarige verdachte, Anis Amri, werd geboren in het Tunesische dorpje Ghaza. Amri heeft in het verleden zes andere identiteiten gebruikt, vaak varianten op zijn naam. Zo heeft hij vier verschillende Egyptische namen gebruikt, een Libanese en een (andere) Tunesische naam. In eigen land is Amri bij verstek veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf wegens diefstal met geweld.

Het arrestatiebevel veronderstelt dat Amri gewapend en gevaarlijk is. De Duitse politie looft een beloning uit van 100 duizend euro aan degene met de gouden tip over de verblijfplaats van de voortvluchtige verdachte.

De minister van Binnenlandse Zaken van de deelstaat Noordrijn-Westfalen zegt dat de Tunesische verdachte van de aanslag in Berlijn, sinds juli 2015 in Duitsland woont. Hij vroeg asiel aan maar dit verzoek werd afgewezen. Volgens de Duitse media gaat het om de Tunesiër Anis A. wiens verblijfspapieren in de vrachtwagen zijn gevonden die bij de aanslag werd gebruikt. De politie trof de papieren aan onder de chauffeursstoel.

De deelstaatregering wil niet bevestigen of de Tunesiër op een lijst stond van terreurverdachten die in de gaten werden gehouden. Wel heeft hij in contact gestaan met het islamitische netwerk van de prediker Abu Walaa, een Irakees die tot zijn arrestatie in november werd beschouwd door politie en justitie als de belangrijkste man van IS in Duitsland. De prediker en nog vier aanhangers werden gearresteerd in de deelstaten Noordrijn-Westfalen en Nedersaksen.

In de klopjacht op Tunesische verdachte Anis A. heeft de Duitse politie een vluchtelingenopvang in Emmerik doorzocht, net over de Nederlandse grens bij Nijmegen. Volgens de Rheinische Post en de Westdeutsche Allgemeine Zeitung heeft de Tunesiër Anis A., die sinds woensdag wordt verdacht van de aanslag in Berlijn, daar mogelijk gewoond. De opvang bevindt zich zo’n 140 kilometer ten noorden van Keulen, vlakbij de grens.

Eerder meldden Duitse media dat de Tunesische asielzoeker in Kleef, waar Emmerik bij hoort, een verblijfsdocument had gekregen waarop stond dat zijn aanwezigheid in Duitsland vooralsnog werd toegestaan, ook al moest hij eigenlijk worden uitgezet.

Het onderzoek in Emmerik vond 's morgens al plaats. Het is nog onbekend wat het heeft opgeleverd. Persbureau DPA meldde dat A. in beeld is geweest bij de GTAZ, de dienst die de inzet tegen terrorisme coördineert. Daar zou over hem zijn gesproken, maar of dat gevolgen had is niet duidelijk. Volgens omroep ARD had de Tunesiër contact met de vorige maand gearresteerde salafistische prediker Abu Walaa. Deze Irakees ronselde volgens justitie rekruten voor Islamitische Staat.

Anis A., de Tunesische man die mogelijk de dader is van de aanslag op de kerstmarkt in Berlijn, heeft contact gehad met de in november gearresteerde salafistische prediker Abu Walaa. Deze Irakees wordt beschouwd als de belangrijkste man van IS in Duitsland. Dit melden de omroep ARD en de Süddeutsche Zeitung. IS claimde dinsdag achter de aanslag op de kerstmarkt te zitten.

De prediker, wiens echte naam Ahmad Abdelaziz A. is, zou een centrale rol hebben gespeeld bij het ronselen van strijders voor de jihad in Syrië. Met hem werden op 8 november nog vier andere mannen gearresteerd in de deelstaten Noordrijn-Westfalen en Nedersaksen.

Politie en justitie vermoeden al jaren dat Abdelaziz A, naast verstrekker van islamitische levenslessen, ook de motor van de ronselmachine van IS in Duitsland was. In zijn preken betuigde Abdelaziz A. openlijk steun aan de terreurorganisatie. Ook was hij gastspreker op verschillende geheime salafistische bijeenkomsten. 'Hij is de ergste', zeiden bronnen bij het OM vorige maand tegen de Süddeutsche Zeitung.

Facebook
‘De prediker zonder gezicht', zo stond de 32-jarige Irakees bekend onder zijn volgers op sociale media. Als hij preekte, liet hij alleen zijn rug filmen. Bijna dagelijks postte Abdelaziz A. preken op Facebook, waar hij 25 duizend volgers heeft, en YouTube. Hij had zelfs zijn eigen app in de Applestore met de naam Abu W. Een etmaal voor zijn arrestatie stuurde hij nog een advies over huwelijksproblemen de wereld in.

Abedlaziz A preekte tot zijn arrestatie vier jaar in de moskee van de 'Duitstalige Islamkring' (DIK) in Hildesheim, vlakbij Hannover. Het godshuis geldt al sinds de oprichting in 2012 als radicaal. Minstens 26 aan de moskee verbonden jongemannen zouden de afgelopen jaren zijn vertrokken naar Syrië en Irak, schat de politie.

Verbeteringen van de databank waarmee mensen die Europa willen inreizen worden gecontroleerd, moeten ervoor zorgen dat terroristen en andere misdadigers vaker en sneller worden geïdentificeerd. De Europese Commissie presenteerde woensdag een voorstel om het zogeheten Schengen Informatie Systeem (SIS) technisch en operationeel te versterken.

Dat moet ervoor zorgen dat lidstaten en EU-agentschappen beter samenwerken en er meer informatie over risicovolle personen inzetten. Het systeem bevat 70 miljoen dossiers en werd in 2015 2,9 miljard keer geraadpleegd, een miljard meer dan het jaar ervoor. EU-commissaris Julian King (Veiligheid) is ervan overtuigd dat kwaadwillenden er door de voorgestelde verbeteringen sneller worden uitgepikt.

Agenten bij de kerstmarkt in Berlijn.Beeld AFP

Het verblijfsdocument van de Tunesische verdachte Anis A. - dat in de gebruikte vrachtwagen is gevonden - is volgens diverse Duitse media door de autoriteiten in Kleef (Kleve) uitgegeven. Dit stadje van zo'n 50 duizend inwoners ligt net over de grens bij Nijmegen, in de deelstaat Noordrijn-Westfalen. Het weekblad Der Spiegel meldde eerder woensdagochtend dat de politie nu op zoek is naar de Tunesiër. Hij zou nu de voornaamste verdachte zijn van de aanslag. Het document werd gevonden onder de chauffeursstoel van de vrachtwagen.

Over de leeftijd van deze man bestaat verwarring, vermoedelijk doordat hij aliassen gebruikt. Volgens Der Spiegel is hij geboren in 1992, maar een terrorismedeskundige van omroep ARD had het over 1995. De regionale Allgemeine Zeitung in Mainz noemde een andere naam die hij gebruikte: Ahmed A.

De verdachte zou volgens de Rheinische Post contacten hebben in een ‘verblijf in het noorden van het Landkreis Kleef''. Hij zou zich hebben ingelaten met salafisten, aanhangers van een fundamentalistische stroming binnen de islam. Diverse media toonden gedeeltelijk gecensureerde foto's van de man.

De kerstmarkt in Berlijn waar maandag de aanslag plaatsvond, gaat donderdag weer open voor publiek. Dat heeft de leiding van de markt op de Breitscheidplatz bij de Gedächtniskirche woensdag bekendgemaakt. Alle andere kerstmarkten in de hoofdstad waren vandaag al opengegaan. De markten sloten hun deuren na de aanslag.

De burgemeester van Berlijn heeft de bevolking opgeroepen ‘niet bang te zijn’. Mensen moeten weliswaar waakzaam zijn, zei Michael Müller dinsdag tegen de ZDF, maar het is ‘funest als mensen zichzelf in hun huizen opsluiten en niet meer naar buiten gaan’. De SPD-burgemeester erkende dat de situatie gespannen is na de aanslag van maandagavond. Op veel plaatsen in de stad is het duidelijk merkbaar dat meer agenten op de been zijn dan anders.

Voor politici die de aanslag aangrijpen voor hun eigen ‘partijpolitieke doelen’ heeft Müller geen goed woord over. ‘Vooral wat we allemaal uit Beieren horen, is in deze situatie werkelijk onfatsoenlijk', vindt hij. Müller doelt op uitspraken van CDU-chef Horst Seehofer, die na het geweld direct zei dat het asiel- en veiligheidsbeleid op de schop moet. De CSU pleit al langer voor strengere asielwetgeving en wil bijvoorbeeld het leger de straat op kunnen sturen.

De Duitse politie is op zoek naar een Tunesische man die mogelijk de dader is van de aanslag op de kerstmarkt in Berlijn. Dit meldt het weekblad Der Spiegel. Het zou gaan om Anis A. die in 1992 in de Tunesische stad Tataouine is geboren. Volgens het blad zou de politie zijn identiteits- en verblijfspapieren onder de chauffeursstoel in de vrachtwagen hebben gevonden.

Anis A. zou nog onder twee andere namen bekend zijn. Hij zou asiel hebben aangevraagd in Duitsland maar dit verzoek werd afgewezen. Hij moest hierna het land uit. De Tunesiër zou volgens de veiligheidsdiensten als een 'gevaar' worden beschouwd. Der Spiegel meldt niet op welke bronnen het zich baseert. De federale opsporingsdienst geeft om 13.00 een persconferentie.

In de zoektocht naar de dader zou een spoor naar Kleef voeren, net over de grens bij Nijmegen. Dat meldt omroep WDR. Het persbureau DPA bericht dat in de deelstaat Noordrijn-Westfalen, waar Kleef bij hoort, ‘onmiddellijk maatregelen’ worden genomen.

Ziekenhuizen
De autoriteiten speuren ook in ziekenhuizen in Berlijn en in de omliggende deelstaat Brandenburg naar de dader. Ze gaan ervan uit dat hij gewond is geraakt. De lokale radiozender RBB meldde dinsdagmorgen dat al diverse klinieken zijn doorzocht. In de vroege ochtend werd een verdachte opgepakt, maar die bleek al snel niet de dader te zijn. Meerdere aanwijzingen duiden erop dat de dader er niet ongeschonden vanaf is gekomen. De truck die maandagavond over de kerstmarkt aan de Breitscheidplatz denderde, raakte behoorlijk gehavend.

De politie heeft dna-materiaal uit de cabine veiliggesteld. Het is niet het enige spoor dat wellicht naar de dader kan leiden. Politiechef Klaus Kandt stelde dinsdagavond dat zo'n tachtig serieuze tips van burgers worden onderzocht. Ook heeft de politie videobeelden en zijn zoekhonden ingezet. Kandt zei goede hoop te hebben op resultaat.

Poolse chauffeur

De 37-jarige Poolse vrachtwagenchauffeur Lukasz Urban was het eerste slachtoffer van de aanslag in Berlijn. Een 'goed, stil en eerlijk mens'. Hij werd dood gevonden in zijn zwarte Scania-truck. Wie was Urban? Lees hier het artikel van Volkskrant-verslaggever Just Fontein.

Een Italiaanse hulpverlener die in Groningen woont, Brunella Capitani, was op de kerstmarkt maandag in Berlijn toen de aanslag werd gepleegd. In een gesprek met persbureau AP zegt ze dat ‘het leek alsof een deel van een gebouw naar beneden kwam’ toen de truck door de markt reed. ‘Er was steeds dat geknal, ieder keer weer’, aldus Capitani (48) die de vrachtwagen niet zag maar wel heel goed kon horen.

Ze liep vlakbij met haar man om te gaan eten op de kerstmarkt. ‘Het was een abnormaal geluid’, schrijft Capitani op Facebook. ‘Mensen waren aan het schreeuwen, op zoek naar elkaar. De truck reed te snel. Ik wilde helpen maar mijn man was bang voor een tweede aanslag en hij trok mij weg. De meeste mensen realiseerden zich niet wat er was gebeurd.’

Capitani zegt dat ze onder de indruk was van het respect dat veel omstanders toonden door niet meteen naar hun telefoon te grijpen om foto’s of filmpjes te maken. ‘Er is al genoeg geweld overal en je wilde niet meer van dit alles zien’, zegt de Italiaanse die ook niet naar haar telefoon greep.

Teruglezen - Islamitische Staat eist aanslag Berlijn op, verdachte vrij

Bij de aanslag op een kerstmarkt in Berlijn vielen zeker twaalf doden en bijna vijftig gewonden. Een 23-jarige Pakistaan werd opgepakt, maar is inmiddels vrijgelaten wegens gebrek aan bewijs. Lees het allemaal terug in dit eerdere liveblog.

Merkel: 'Weerzinwekkend als dader aanslag Berlijn vluchteling is'

'Het zou weerzinwekkend zijn als blijkt dat de dader een vluchteling is die bescherming heeft gekregen in Duitsland', zei Merkel tijdens de eerste persconferentie na de aanslag.

Hoe ooggetuige politie naar verdachte Berlijn leidde

Dankzij de achtervolging door een ooggetuige pakte de politie snel een verdachte op. Dit blijkt nu toch de verkeerde te zijn. Lees hier de eerste reconstructie.

Op straat is de verdeeldheid voelbaar (+)

Een dag na de aanslag is de verdeeldheid op straat in Berlijn voelbaar, merkt onze Duitslandcorrespondent Sterre Lindhout.

Extra beveiliging op de kerstmarkt, heeft dat zin? (+)

Toch geen extra betonblokken bij de kerstmarkt op het Museumplein in Amsterdam, maar wel extra hekken in Breda bij het Glazen Huis om de dj's van 3FM Serious Request en hun publiek nog beter te beschermen. ‘Je moet altijd de vraag stellen: wat is nodig, mogelijk en wenselijk?’ Lees hier het artikel.

In Dresden gaat Pegida de straat op: 'We zijn boos, niet bang'

De extreem-rechtse beweging Pegida greep in Dresden de aanslag in Berlijn aan voor protest tegen het asielbeleid. AfD-leidster Petry houdt Merkel verantwoordelijk. Lees deze reportage van Volkskrant-verslaggever Theo Koelé.

De Poolse vrachtwagenchauffeur die tijdens de aanslag op de kerstmarkt in Berlijn op de bijrijdersstoel zat, leefde tijdens de aanslag nog. Dat blijkt na autopsie op het lichaam van de man, schrijft de Duitse krant Bild op haar website.

Lukasz Urban (37) zou hebben gevochten voor zijn leven in de cabine van de vrachtwagen toen de truck werd gekaapt. Hij zou door de dader van de aanslag diverse malen met een mes zijn gestoken.

Eerder werd er door persbureau DPA al bericht dat de Pool met een klein-kaliber wapen was doodgeschoten. Maar van het wapen ontbreekt op dit moment nog ieder spoor.

Op de plek van de aanslag worden de slachtoffers herdacht.Beeld Getty

De Duitse politie heeft een klopjacht geopend op de dader van de aanslag op de kerstmarkt in Berlijn waarbij maandag twaalf doden vielen. Politie en justitie hebben 508 aanwijzingen en sporen die naar de dader of daders zouden kunnen leiden. Het gaat onder andere om verklaringen van ooggetuigen en dna-sporen in de cabine van de vrachtwagen waarmee de aanslag werd gepleegd.

Minister van Binnenlandse Zaken De Maizière verklaarde voor de televisie dat de politie zeker niet in het duister tast. ‘Niemand zal rusten voordat de dader of daders gepakt zijn.’ In politiekringen werd de verwachting geuit dat woensdag mogelijk een nieuwe verdachte zal worden gepakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden