Teruglezen: doorbraak in Griekse crisis bij extra top

Twee extra ingelaste vergaderingen van de eurolanden hebben maandag resultaat opgeleverd. Een Grieks bezuinigingsvoorstel kon rekenen op voorzichtig enthousiasme onder de andere eurolanden. De komende dagen buigen IMF, ECB en Europese Commissie zich over de plannen. Woensdag hopen de eurolanden een akkoord te bereiken met de Grieken. In ruil voor bezuinigingen en hervormingen hoopt Griekenland nog eens ruim 7 miljard euro aan noodkrediet te krijgen. De Volkskrant deed maandag live verslag vanuit Brussel. Lees het hieronder terug.

EU-leiders bijeen voor een extra ingelast overleg over Griekenland. Beeld ap

De Franse president Francois Hollande toonde zich optimistisch na het beraad van de regeringsleiders. Hij zei te verwachten dat een duurzame oplossing mogelijk is. De Griekse voorstellen brengen een akkoord dichterbij, zei hij. De Fransman wil er alles aan doen om Griekenland in de euro te houden.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel zei na afloop van de eurotop dat het nu aan de instituties en de Eurogroep is om tot een akkoord te komen met Griekenland. Ze waarschuwde dat er nog 'zeer veel werk' moet worden verzet. Het Griekse voorstel is volgens haar een goed uitgangspunt voor verdere gesprekken. Volgens Merkel ging de top niet over 'details', maar hebben de regeringsleiders de stand van zaken besproken en opnieuw hun toewijding uitgesproken om tot een deal met Griekenland te komen.

Een deel van de Europese regeringsleiders bijeen voor de eurotop op maandagavond. Beeld epa

Aanstaande woensdag vindt een volgende Eurogroepvergadering plaats waarin de ministers van Financiën van de eurozone met Griekenland tot overeenstemming moeten komen over nieuwe Griekse hervormingen en bezuinigingen. Dat heeft EU-president Donald Tusk gezegd na afloop van de extra eurotop vanavond. Tusk stelde dat het Griekse plan een goede stap is richting een echte deal. Hij ziet een constructieve houding bij de Grieken. Hij zei dat hij mogelijk later deze week een akkoord verwacht.

De extra eurotop over Griekenland is afgelopen. De regerginsleiders van de eurolanden zullen afzonderlijk van elkaar persconferenties geven.

De regeringsleiders boekten vooruitgang in de onderhandelingen met Griekenland. De Griekse bezuinigingsplannen zijn met enig optimisme door de andere landen ontvangen en kunnen het uitgangspunt vormen voor een uiteindelijke deal later deze week.

De vergadering van regeringsleiders is bijna afgelopen. Ambtenaren uit de delegatie van Tsipras stellen dat de Griekse premier na aflooop alleen een verklaring zal geven en verder geen vragen van de pers zal beantwoorden.

De eurotop zal naar verwachting geen nachtwerk worden. De woorvoerder van Europees president Donald Tusk schat dat rond een uur of tien de vergadering wel klaar zal zijn. De bijeenkomst hoeft niet lang te duren omdat later deze week al volgende toppen gepland staan. Aanstaande donderdag ontmoeten de regeringsleiders elkaar weer, die top stond al in de agenda. Ook de ministers van Financiën van de eurolanden komen deze week weer samen voor Eurogroepoverleg. Het is nog niet duidelijk wanneer dat zal zijn.

Hoog overleg vooraf aan de Eurotop van maandagavond. Beeld reuters

De top van regeringsleiders van de eurolanden is zojuist begonnen. EU-president Donald Tusk twittert een foto uit de vergaderzaal. Vooraf aan de vergadering zei Tusk dat hij een 'oncontroleerbaar Graccident' (een Grieks ongeluk) wil voorkomen. 'Het politieke gokken moet stoppen.' Hij zei positief te zijn over de laatste voorstellen van de Grieken.

Onderwijl vinden in Athene demonstraties plaats voor en tegen Europa.

De Griekse voorstellen voor een 'definitieve oplossing' zijn gelekt en zijn in handen van de Volkskrant. De Grieken zijn bereid te korten op de pensioenuitgaven en de belasting op consumptie te verhogen. De Griekse regering lijkt daarmee een groot deel van het gat richting de Europese wensen te overbruggen. Lees er hier meer over.

De regeringsleiders komen vanavond samen om 'de stand van zaken' rond Griekenland te bespreken. 'De Grieken hebben poging gedaan om het gat te dichten. We zullen zien of dat voldoende is.' Dat zei premier Mark Rutte bij aankomst in Brussel. Alles hangt af van het oordeel van 'de instituties', stelde Rutte. De IMF, het ECB en de Europese Commissie buigen zich de komende dagen over voorstellingen die Griekenland gisteravond opstuurde. De voorstellen moeten de basis vormen voor een akkoord tussen het land en zijn schuldeisers.

Eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem overlegt momenteel met Europees president Donald Tusk, Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker, IMF-directeur Christine Lagarde en ECB-president Mario Draghi ter voorbereiding op de top van de regeringsleiders van de eurolanden vanavond. Dat bericht de woordvoerder van Tusk op Twitter.

Na een korte Eurogroepvergadering vanmiddag wordt de onderhandeling met Griekenland vanavond op het hoogste niveau voortgezet. Nu al is duidelijk dat later deze week, waarschijnlijk donderdag, nogmaals een Eurogroep en een top van regeringsleiders nodig zal zijn om een akkoord te bereiken met de Grieken. Het Zuid-Europese land heeft dringend een laatste noodlening van 7,2 miljard euro nodig van de Europese geldschieters. Het lukt vooralsnog niet om overeenstemming te bereiken over de voorwaarden verbonden aan een nieuwe lening. In ruil voor extra geld willen de andere eurolanden dat Griekenland stevige bezuinigingen en hervormingen doorvoert.

Demonstranten in Athene. Op het spandoek staat: 'Nee tegen de euro.' Beeld getty

IMF-directrice Christine Lagarde had volgens de agenda bij de persconferentie aanwezig moeten zijn, maar heeft de eer gelaten aan eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem en eurocommissaris Pierre Moscovici. Vond Lagarde, die de Grieken de vorige week opriep tot meer volwassenheid, de nieuwe voorstellen niet volwassen genoeg? Of had ze te weinig tijd om ze door te lezen, aangezien de laatste versie pas vanochtend binnenkwam?

Overigens heeft ook Yanis Varoufakis, de Griekse minister van Financiën, stilletjes de eurogroep verlaten en de pers niet te woord gestaan.

Het lijkt erop dat het bestuur van de Europese Centrale Bank dagelijks over Griekenland zal moeten overleggen tot er een akkoord is - of tot het land failliet is. Vandaag moest de ECB de kredietverlening aan Griekse banken opnieuw opschroeven omdat de Grieken in een dag tijd meer dan een miljard euro van hun rekening wilden opnemen, meldt persbureau Reuters op basis van anonieme bronnen.

De extra kredieten zijn slechts tot het einde van de dag van toepassing en zullen daarna opnieuw onder de loep worden genomen, afhankelijk van hoe de gesprekken met de geldschieters vandaag verlopen. Maar zolang de Europese leiders hoop op een akkoord houden, blijft de geldkraan waarschijnlijk open om een Grieks faillissement te voorkomen.

Er komt pas later deze week 'zo mogelijk' een akkoord, zegt eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem bij de persconferentie. Hij noemt de Griekse voorstellen 'een positieve stap', maar benadrukt dat ze zo laat zijn binnengekomen dat de Europese Commissie, het Internationaal Monetair Fonds en de Europese Centrale Bank ze onvoldoende konden bestuderen voorafgaand aan het overleg.

Volgens Dijsselbloem gaan deze instellingen de voorstellen nu beter bekijken met het doel om later deze week alsnog tot een akkoord met de Grieken te komen. De eurogroep zal dan opnieuw bijeenkomen om een eventueel akkoord te bespreken.

De toon tijdens de persconferentie was positiever dan afgelopen donderdag. Dijsselbloem riep de Grieken toen nog op 'serieuze voorstellen' te doen, terwijl hij de nieuwe voorstellen vandaag 'breed en veelomvattend' noemde.

Na krap een uur is het eurogroepoverleg alweer voorbij, waarschijnlijk een teken dat er weinig voortgang is geboekt. Om half vier vanmiddag volgt een persconferentie.

Minister van financiën Alexander Stubb tweet al dat 'het werk doorgaat' en het IMF, de Europese Commissie en de ECB de voorstellen nog gaan beoordelen. Ofwel: er is nog geen akkoord.

De irritatie onder de leden van de eurogroep zal niet zijn getemperd door de timing van de Griekse minister van Financiën, Yanis Varoufakis. Hij liet zijn collega's drie kwartier wachten voordat hij zelf bij het overleg kwam opdagen, meldt de Britse krant the Guardian.

Varifakis arriveert voor het eurogroepoverleg. Beeld anp

Vanochtend leken de onderhandelingen met Griekenland heel even de goede kant op te gaan, toen leden van de Europese Commissie zich positief uitlieten over de nieuwe voorstellen die de Grieken vannacht hebben opgestuurd. Al snel bleek echter dat de Grieken hun huiswerk niet goed hebben gedaan. Opgestuurde documenten werden weer ingetrokken en vervangen door een nieuwe versie, en ook die nieuwste versie lijkt - volgens verschillende ministers van Financiën - weinig nieuws te bevatten.

Volgens persbureau Reuters bevatten de voorstellen wel degelijk een aantal noviteiten. Zo wordt de pensioenleeftijd in Griekenland 'geleidelijk' verhoogd van 65 naar 67 jaar en zal over een aantal producten meer btw moeten betaald. Vooralsnog lijkt dit echter onvoldoende om een akkoord te bereiken met de eurogroepministers, in ieder geval vinden zij het daarvoor vandaag te vroeg.

Het lijkt er daarom op dat de onderhandelingen opnieuw gerekt worden. De Duitse bondskanselier Angela Merkel zinspeelde vanochtend al op verdere discussies later deze week en de Europese Centrale Bank heeft de kredietverstrekking aan de Griekse financiële instellingen vandaag verder opgerekt. Daardoor krijgen de banken weer wat lucht en kunnen de Grieken die hun rekening leeghalen daar voorlopig mee doorgaan.

De prijs voor de meest geïrriteerde minister van Financiën gaat vanmiddag naar de Oostenrijker Hans Jörg Schelling. Hij wijst erop dat de Grieken niet om 2 uur 's ochtends nieuwe voorstellen kunnen sturen om vervolgens in de middag een akkoord te verwachten. Schelling wijt het late opsturen van de plannen aan 'enorme communicatieproblemen' binnen de Griekse regering. Overigens bevatten de voorstellen volgens hem niets nieuws.

'Ik ben bang', zei de minister daarbij, 'dat het tijd wordt om te kijken wie de reiskosten voor al deze ontmoetingen moet gaan betalen'.

Ook eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem toont zich vandaag pessimistisch bij het toespreken van de pers, en zegt dat het niet mogelijk is om vandaag al een 'eindoordeel' te bereiken.

Hij wijst er daarbij op dat de Griekse voorstellen pas heel laat zijn binnengekomen. Dat is niet verwonderlijk, aangezien de Grieken vannacht de verkeerde documenten lijken te hebben opgestuurd en pas vanochtend de echte voorstellen hebben gedeeld.

Wel zegt Dijsselbloem 'constructieve gesprekken' met Tsipras te hebben gehad, die een basis bieden voor de voortzetting van de discussie. Volgens Dijsselbloem is het nu aan het IMF, de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank om een oordeel te vellen.

De hoop om vandaag een akkoord te bereiken lijkt snel te verdampen. Volgens de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble zijn de Griekse plannen niets nieuws. 'Ik heb nog geen nieuwe voorstellen gezien. Ik zie niet hoe wij fatsoenlijk de eurotop van leiders kunnen voorbereiden zonder serieuze voorstellen.'

Met hun nieuwste voorstel hebben de Grieken laten zien dat ze bereid zijn tot een akkoord, meldt een woordvoerder van de Griekse regering. De bal ligt volgens hem nu bij de kredietverstrekkers van de EU en het IMF.

De kans dat deze vandaag het voorstel goedkeuren lijkt maar klein. Nadat Angela Merkel eerder op de dag al zinspeelde op uitstel, meldt de Finse minister van Financiën Alexander Stubb nu 'heel weinig hoop' te hebben dat vandaag een akkoord wordt bereikt.

De agenda van vandaag

Vandaag wordt in Brussel de hele dag gediscussieerd over Griekenland. In de loop van de ochtend spreekt premier Tsipras met de voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker, IMF-directrice Christine Lagarde, ECB-president Mario Draghi en eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem. Om half één 's middags komen de Europese ministers van Financiën uit de eurozone bijeen, waarna hun regeringsleiders om zeven uur 's avonds verder discussiëren. Hoog op de agenda staan een aantal nieuwe voorstellen die de Griekse regering gisteren op de valreep heeft opgestuurd. Det bestuur van de Europese Centrale Bank heeft vanochtend al telefonisch overlegd en besloten tot een verhoging van de kredietverlening aan de Griekse banken.

Intussen weten de Grieken echt niet meer wat ze moeten verwachten, laat Volkskrantcorrespondent Sarah Venema vanuit Athene weten. 'Aan de ene kant zijn ze gelaten. Het gaat nu al maanden hetzelfde: cruciale besprekingen die tot uitstel leiden. Maar bij een deel van de bevolking zie je nu ook uitingen van woede. Hun geduld is op en ze willen hun stem laten horen, en daarom gaan ze de straat op. Er wordt telkens gewaarschuwd voor een Grieks faillissement. Maar ondertussen komt, ook vandaag, gewoon het geld nog uit de muur.'

Eerder murw dan bang

De Atheners die zondag op de terrassen zaten waren eerder murw dan bang, schreef Sarah Venema vanmorgen in de Volkskrant. Ze willen vooral dat er nu eindelijk iets gebeurt. (+)

De Duitse bondskanselier Angela Merkel bereidt de publieke opinie vast voor op verder uitstel. Zij stelde vanochtend dat het nog wel een paar dagen kan duren voordat een echt akkoord op tafel ligt. Zolang er geen akkoord is met de kredietverleners van het IMF, de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank kan het overleg van de regeringsleiders vanavond nooit meer zijn dan 'een discussieplatform', aldus Merkel.

Persbureau Reuters heeft informatie van Europese diplomaten losgekregen over de nieuwe Griekse voorstellen, waarin een aantal pensioenhervormingen worden genoemd. Zo wordt de pensioenleeftijd 'geleidelijk' verhoogd van 65 naar 67 jaar. Ook lijkt een kleine concessie te worden gedaan op het punt van de btw: het laagste tarief blijft 6 procent voor basisproducten als voedsel en elektriciteit, maar een aantal producten wordt uit deze categorie gehaald en zullen dus onder een hoger btw-tarief vallen.

Het is nog volledig onduidelijk of met deze voorstellen de benodigde bezuinigingen worden gehaald. En ook als ze worden goedgekeurd door de Europese regeringsleiders, blijft het de vraag of het Griekse parlement akkoord gaat met de hervormingen.

De hervorming van het Griekse pensioenstelsel is een van de belangrijkste twistpunten in de onderhandelingen. De trojka wil de kosten van de Griekse pensioenen nog verder verlagen dan de vorige regering al gedaan heeft, maar sinds de linkse Syriza-partij aan de macht is weigert Griekenland verder te bezuinigen.

Maar hoe hoog zijn die Griekse pensioenen? De Wall Street Journal heeft een aantal cijfers op een rij gezet en concludeert dat het land per pensionado minder uitgeeft dan veel andere Europese landen. Als percentage van het Bruto Nationaal Product geeft de Griekse regering wel veel meer geld uit dan andere landen, mede doordat de economie de afgelopen jaren met een kwart gekrompen is.

De Griekse premier Alexis Tsipras en voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker geven elkaar voor de camera een hand en spreken de pers toe voorafgaand aan hun overleg. Tsipras spreekt zijn vertrouwen uit dat er vandaag een akkoord komt, Juncker zegt daar nog niet zo zeker van te zijn.

Laten we hopen dat het humeur van de onderhandelaars in Brussel niet te gevoelig is voor het weer. Verschillende verslaggevers rapporteren plensbuien boven de Europese hoofdstad.

Alle positieve berichten ten spijt verwacht onze Brussel-correspondent Marc Peeperkorn vandaag nog geen definitief akkoord. 'We hebben het allemaal al eerder gehoord. Tsipras zei eerder al: we zijn er bijna. De meeste positieve geluiden komen bovendien van mensen die graag een deal willen, terwijl de belangrijkste partijen elkaar nog niet hebben gesproken. Pas als de minsters van Financiën bij elkaar hebben gezeten kunnen we de kansen op een deal beter beoordelen.'

In het gunstigste scenario gaan de Europese regeringsleiders maandagavond een akkoord in de steigers zetten, denkt Peeperkorn. 'Daar moeten later in de week alle Europese regeringen mee instemmen, anders gaat het niet door. Ik verwacht dat vooral Griekenland dan dwars kan gaan liggen. En dan zijn we weer terug bij af.'

Toch zijn er lichtpuntjes. 'Het feit dat Europees commissaris van Economische Zaken Pierre Moscovici vooruitgang ziet, zegt wel wat. En alle partijen proberen er voor 30 juni echt uit te komen. Niemand zit te wachten op een Grexit.'

In de haast om de nieuwe compromisvoorstellen op te sturen lijken de Griekse onderhandelaars wat slordig te zijn geworden. Volgens Financial Times-redacteur Peter Spiegel hebben ze vannacht per ongeluk de verkeerde documenten met hun Europese partners gedeeld. Ze hebben beloofd vanochtend een correcte versie op te sturen, maar het is onduidelijk of iedereen deze al ontvangen heeft.

Het is niet de eerste keer dat de Grieken de verkeerde voorstellen opsturen. In februari maakten onderhandelaars dezelfde fout tijdens een onderhandelingsronde.

Burgers in Griekenland halen nog steeds in hoog tempo geld van hun rekening af. De Europese Centrale Bank heeft vandaag opnieuw de kredietverlening aan de Griekse banken moeten opschroeven, melden meerdere persbureaus, om ervoor te zorgen dat ze niet omvallen.

Een Griekse vrouw neemt geld op in Athene, Beeld anp

De inhoud van de laatste Griekse voorstellen begint uit te lekken. Op een aantal thema's die tot nu toe heilig leken bindt premier Tsipras in, melden Griekse media. Het vervroegde pensioen zou grotendeels worden afgeschaft, er komt een btw-verhoging en rijke Grieken kunnen een extra belastingaanslag verwachten.

Het Griekse drama laat zien dat het ooit bedachte recept voor de euro - een gezamenlijke munt voor lidstaten die de vrijhoud houden om zich budgetair te buiten te gaan - niet best werkt. Dat concluderen althans de vijf 'Europese presidenten' - voorzitter Juncker van de Europese Commissie, EU-president Tusk, ECB-baas Draghi, Eurogroepvoorzitter Dijsselbloem, Europees Parlementsvoorzitter Schulz - in een gezamenlijk rapport dat maandag wordt gepresenteerd.

Daarom moeten de lidstaten volgens deze heren meer soevereiniteit inleveren, maar alles op zijn tijd: eerst moet er een raad komen die advies uitbrengt over de nationale begrotingen, en dat mag tot medio 2017 duren. Daarna kan naar 'bindende normen' voor de lidstaten gekeken worden.

De Europese beurzen zijn vandaag in een goede stemming geopend. De Amsterstamse AEX-index noteerde kort na opening van de markt 2,2 en ook de beurzen in Frankfurt, Parijs en Londen gingen tot 2,6 procent vooruit.

Het kan zijn dat beleggers reageren op de positieve uitlatingen over Griekenland van verschillende Europese beleidsmakers, maar dat hoeft natuurlijk niet. Afgelopen vrijdagochtend gingen de beurzen ook omhoog, en dat was kort nadat Europese leiders de laatste Griekse voorstellen unaniem verwierpen.

Europees commissaris van Economische Zaken Pierre Moscovici onderstreept het belang van de onderhandelingen die vandaag plaatsvinden. 'We zijn op een beslissend moment aangekomen. Vandaag beslissen we goeddeels over het lot van Griekenland en van de euro. We hebben slechts enkele uren over.'

Tegelijkertijd liet hij zich positief uit over de nieuwe plannen van de Grieken. 'De Griekse regering heeft eindelijk begrepen dat ze concrete en solide voorstellen moesten opsturen', aldus Moscovici. 'Ze gaan in de goede richting en kunnen de basis vormen voor een akkoord. Dat wil zeggen dat er nog steeds discussiepunten zijn.'

De nieuwste Griekse voorstellen oogsten nu al meer waardering dan minister van Financiën Varoufakis vorige week tijdens het gehele eurogroepoverleg wist te winnen. Zijn Franse collega Michel Sapin prijst vanochtend het 'goede werk' dat Athene heeft geleverd, meldt persbureau AFP.

De nieuwe plannen die Tsipras dit weekend heeft ingediend zouden de eerste zijn 'die een serieuze basis hebben', meldt het Duitse zakenblad Handelsblatt op basis van bronnen in de Franse regering. Na telefonisch contact tussen de Franse president François Hollande, de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Griekse premier zouden de standpunten van de onderhandelaars niet ver meer uit elkaar liggen.

De Griekse premier Tsipras heeft zondag nieuwe voorstellen aan de 'trojka' van schuldeisers (de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank (ECB) en het Internationaal Monetair Fonds (IMF)) voorgelegd. Volgens Tsipras zijn deze plannen de 'definitieve oplossing' voor de impasse tussen het land en zijn geldschieters.

Martin Selmayr, kabinetschef van de Europese Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker, heeft in de nacht van zondag op maandag via Twitter laten weten dat de nieuwe voorstellen een 'goede basis' voor het overleg van de eurogroep dat maandag plaatsvindt vormen. Selmayr bevestigde in zijn tweet dat ook het IMF en de ECB de voorstellen hebben ontvangen. Over de inhoud van de voorstellen is nog niets bekend.

Duizenden Grieken hebben in de nacht van zondag op maandag tegen nieuwe bezuinigingen gedemonstreerd bij het parlementsgebouw in Athene. Ze riepen premier Alexis Tsipiras de druk te weerstaan die de geldschieters op hem leggen om nog meer strenge maatregelen door te voeren.

Het is de tweede keer in een week dat aanhangers van de regeringspartij Syriza en tegenstanders van de euro in Athene demonstreren.

Wat zijn de mogelijke uitkomsten van de gesprekken op de Eurotop van vandaag? Een akkoord is niet erg waarschijnlijk, wat zijn andere scenario's? U leest het hier.

Volkskrant-correspondent Sarah Venema is in Athene, waar de inwoners meer murw zijn dan bang. 'Alles wat je niet in de koelkast hoeft te bewaren, heb ik ingeslagen', zegt de gepensioneerde hotelmedewerkster Aliki Maissa (68). 'Spaghetti, linzen, bloem. Je weet niet wat je nog in de schappen vindt als we uit de euro gaan.' Lees hier haar complete reportage (plusartikel).

Aliki Maissa (68).

De ministers van Financiën uit de eurolanden zijn donderdagavond zonder succes bijeengekomen voor een zoveelste poging Griekenland binnen de eurozone te houden. Volgens Europese leiders hebben de Grieken opnieuw geen geloofwaardige voorstellen gepresenteerd, hoewel de bodem van de schatkist in zicht komt en steeds meer Grieken hun geld van de bank halen. Tijdens het overleg werd een liveblog bijgehouden, dat u hier terug kunt lezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden