Background

Teruglezen: De duistere ritjes van Co Verdaas naar buiten de provincie

Kritische Gelderse politici blijven PvdA-staatssecretaris Co Verdaas achtervolgen: als gedeputeerde bleef hij stiekem buiten de provincie wonen en de belastingbetaler draaide op voor de vele autoritten van en naar het Overijsselse Zwolle. De PVV huurde een bureau in om Verdaas' integriteit te onderzoeken. 'Een mens kan niet op twee plaatsen tegelijk zijn.'

Voormalig minister van Economische Zaken Maxime Verhagen (R) proost met zijn opvolger Henk Kamp (L), voormalig staatssecretaris Henk Bleker (2e R) en staatssecretaris Co Verdaas (2e L) tijdens de overdracht van het ministerschap op het ministerie. Beeld anp

Dit artikel stond op 24 november in de Volkskrant.

Het moet begin 2008 zijn geweest dat de Nijmeegse politicus Toine van Bergen in het centrum van het Overijsselse Zwolle de Gelderse PvdA-gedeputeerde en huidig staatssecretaris van Landbouw Co Verdaas tegen het lijf liep. Verdaas zat op een bakfiets, en achter op onder de snelbinders een vers stokbrood.

Van Bergen zei Verdaas vriendelijk gedag, daar in de Van Karnebeekstraat die van het NS-station richting het ziekenhuis loopt. De Nijmegenaar had in Zwolle een bijeenkomst bezocht van Solidara, de partij voor sociaal-progressieven waar hij als afgesplitst SP-statenlid onderdak had gevonden.

'Verdaas leek te schrikken,' zegt Van Bergen nu. 'Hij zei dat zijn vriendin daar woonde en na een ongemakkelijk praatje ben ik naar het station gelopen. Ik heb er niet meer aan gedacht, totdat ik maanden later op de website van de provincie Gelderland las dat Verdaas officieel in Zwolle woont. Dat was gek, want de provinciewet schrijft voor dat een gedeputeerde hoort te wonen in de provincie waar hij het voor het zeggen heeft.'

Van Bergen besloot de provincie om opheldering te vragen. 'We zijn nu jaren verder en Verdaas is inmiddels op het Haagse pluche geland. Ik heb nog steeds geen antwoord op de vraag waarom de regels die wij aan burgers en politici opleggen, niet voor Co Verdaas lijken te gelden', zegt Van Bergen, die na de statenverkiezingen van 2011 niet terugkeerde in de Staten.

Buiten Gelderland kennen weinigen de affaire, die draait om twee zaken: de woonplaats van Verdaas en - daarmee samenhangend - zijn declaraties van reiskosten en ritten met de dienstauto van de provincie Gelderland.

Aangescherpt
Hoewel de provincie de zaak beschouwt als afgekaart en de Gelderse declaratieregels na het vertrek van Verdaas zijn aangescherpt, is zijn dossier als gedeputeerde allerminst afgerond. Daarvoor roepen zijn reiskostendeclaraties en de overzichten van de honderden ritten die hij in de provinciale Lexus of BMW met chauffeur maakte te veel vragen op bij leden van de Gelderse oppositie.

Na Toine van Bergen werd ook de Gelderse PVV-fractievoorzitter Marjolein Faber door Verdaas zelf op het spoor gezet van de kwestie. In de aanloop naar verkiezingen van 2011 dronk de toen nieuwe PVV-politica voorafgaand aan een verkiezingsdebat een kop koffie met de PvdA'er. Vlak voordat het duo de degens zou kruisen voor de camera's van TV Gelderland, zei Verdaas tegen Faber: 'Over mijn woonplaats hoef je niet meer te beginnen, dat is allemaal geregeld.'

'Ik had geen idee waar hij het over had,' zegt Faber. 'Het verbaasde me wel. Toen ik mij echt in de zaak ben gaan verdiepen, liet het me niet meer los.'

Rittenadministratie
Faber kreeg onder meer toegang tot de rittenadministratie van de auto's van de provincie, en kwam na drie middagen bladeren en turven tot de conclusie dat Co Verdaas zich in ruim drie jaar tijd 382 keer door een chauffeur in Zwolle had laten ophalen en 352 keer daar had laten afzetten. Opvallend, omdat de Gelderse gedragscode voor gedeputeerden stelt dat 'het college kan bepalen dat in bijzondere gevallen van de dienstauto gebruik kan worden gemaakt voor woon-werkverkeer'.

'Volgens mij kloppen er twee dingen niet. Als je officieel in Nijmegen woont, dan zijn ritjes naar Zwolle geen woon-werkverkeer. En als je honderden keren wordt gebracht en opgehaald, dan is er geen sprake van bijzondere gevallen, zoals de gedragscode stelt. Dan heb je gewoon een auto met chauffeur,' zegt Faber.

Wie de door de PVV geïnventariseerde autoritten van Verdaas legt naast zijn reiskostendeclaraties, ziet nog iets opmerkelijks. De PvdA'er declareerde tientallen keren reiskosten tussen Nijmegen en Arnhem die moeilijk verklaarbaar zijn.

Woensdag 6 april 2011: declaratie eigen vervoer Nijmegen-Arnhem en vice versa.

Donderdag 7 april 2011, 9.30 uur opgehaald en 23.00 afgezet in Zwolle met dienstauto.

Vrijdag 8 april 2011: : declaratie eigen vervoer Nijmegen-Arnhem en vice versa

Twee plaatsen tegelijk
En zo kwam Faber nog tientallen gekke declaraties tegen. 'Een mens kan niet op twee plaatsen tegelijk zijn', zegt zij. 'Hoe kan het dat Verdaas 's avonds in Zwolle wordt afgezet, en de volgende ochtend vanuit Nijmegen vertrekt? Misschien is er een verklaring voor, maar ik zie die niet.'

En dan zijn er de financiële aspecten. De ritjes naar Zwolle hebben zo'n 30 duizend euro extra gekost, becijferde Faber. Ook compenseerde de provincie Verdaas (en de andere gedeputeerden) voor de fiscale bijtelling die het gevolg was van het grootschalige gebruik van de dienstauto's. De Belastingdienst begon de vele ritjes te zien als verkapt inkomen. Kosten daarvan voor Gelderland, voor alle gedeputeerden: 110 duizend euro per jaar.

Zolang de kwestie niet is opgehelderd, gaat Faber door, net als - aan de andere kant van het politieke spectrum - Toine van Bergen. Zo verschijnt de komende weken een door de Gelderse PVV geïnitieerd en betaald integriteitsonderzoek naar Verdaas, dat Faber heeft laten uitvoeren 'vanwege de weigerachtigheid van de provincie om deze zaak goed uit te zoeken.'

Faber huurde Kafi Integrity uit Veenendaal in, het onderzoeksbureau van Ton Diepeveen, die eerder werkte voor Ernst & Young en zegt gespecialiseerd te zijn in integriteit van openbaar bestuur. Zijn onderzoeksrapport is bijna af, en wordt onder meer naar Verdaas gestuurd voor wederhoor.

Quickscan
Toine van Bergen staat 17 december bij de Raad van State tegenover de provincie Gelderland met als inzet de openbaarmaking van een ambtelijke quickscan over reiskostendeclaraties van onder meer Verdaas. De Arnhemse rechter bepaalde op 3 juli al dat Gelderland de scan gedeeltelijk moest vrijgeven, maar de provincie ging in beroep omdat de scan 'persoonlijke beleidsopvattingen' van ambtenaren zou bevatten.

Begin november was Co Verdaas bij de presentatie van het kabinet de grote onbekende. De voornaamste wapenfeiten van de 46-jarige gepromoveerde planoloog ('Plannen laten zich niet plannen') waren het feit dat hij in zijn jonge jaren had mee geschreven aan het PvdA-manifest NietNix, en zijn liefde voor muziek.

'De meest rockende staatssecretaris die er is' - zo werd Verdaas door de NOS geïntroduceerd bij het voorstellen van bewindspersonen van het kabinet-Rutte II. 'Ik zie af van gage dus ik mag het blijven doen', zei Verdaas over zijn muziekcarrière tijdens zijn eerste publieke optreden als staatssecretaris tegen de NOS-verslaggeefster.

En dat klopt: terwijl de bewindspersonen van Rutte II al hun nevenfuncties opzij hebben geschoven, heeft Verdaas van de premier toestemming gekregen om onbezoldigd op te blijven treden als zanger/gitarist van de 21 jaar geleden opgerichte Rock-'n-rollband John-Boy & The Waltons, die al meer dan 1.100 optredens heeft verzorgd, tot in de legendarische Cavern-club in Liverpool aan toe.

Een beetje Nijmegenaar
Co Verdaas studeerde in Nijmegen, en woonde en werkte in Zwolle totdat hij in 2003 werd verkozen in de Tweede Kamer. Verdaas was in Zwolle onder meer ambtenaar, medewerker van een woningcorporatie en eigenaar van zijn eigen adviesbureau. Hij kwam in het najaar van 2006 niet terug in de Kamer, omdat hij niet hoog genoeg stond op de PvdA-lijst. Een half jaar later trad hij aan als gedeputeerde in Gelderland, en moest hij zich inschrijven in die provincie.

Zo geschiedde. Op 1 april 2008 werd Co Verdaas officieel bewoner van Nijmegen, zo blijkt uit het bevolkingsregister. Als woonplaats gaf hij op de Coehoornstraat 31. Wie in het kadaster kijkt, ziet dat Verdaas sinds eind 2007 voor de helft rechthebbende is van deze bovenwoning. Sinds twee maanden wordt de woning op verkoopsite Funda te koop aangeboden voor 255 duizend euro.

De andere rechthebbende op de woning is Mark van de Laar, die zichzelf omschrijft als tekstschrijver, adviseur en 'vintage rocker' en al 21 jaar de drummer is van John-Boy & The Waltons. Van de Laar kent de provincie goed, onder meer omdat hij in 2008 en 2009 via het bedrijf Tekstschrijvers.nl gedetacheerd was bij de provinciale website Gelderland.nl en daar allerhande klussen en adviezen verzorgde.

Drummer Van de Laar huurde de woning aan de Coehoornstraat al langer van een bekende van hem uit de Nijmeegse muziekscene. Na de splitsing van de huurwoning in appartementsrechten in het najaar van 2007 besloot hij in december van dat jaar samen met Verdaas de woning te kopen, zo valt op te maken uit de koopakte.

Diezelfde akte onthult eveneens de opmerkelijke constructie die het duo hiervoor opzette. Verdaas en Van de Laar werden beiden voor de helft gerechtigde van het huis, maar de eigendomsverhoudingen blijken anders te liggen. Drummer Van de Laar kocht 99 procent, terwijl de zingende gedeputeerde Co Verdaas voor de resterende 1 procent tekende. Zo kreeg de 1-procent-Gelderlander voor een prikje een adres waar hij zich kon inschrijven.

Veel meer dan een inschrijving werd het niet. Verdaas declareerde nooit verhuiskosten. Declaraties van hotels en diners hadden als afzender zijn (woon)adres in Zwolle, behalve die van de provincie. Hij liet talrijke rekeningen voor zijn politieke reizen en overnachtingen gewoon naar de Van Karnebeekstraat in Zwolle opsturen. Zoals het bonnetje van 17 mei 2011: Novotel 'overnachting Den Haag i.v.m. afspraak minister en lobby/netwerken in Nieuwspoort'.

Dit is niet het enige adres in Nijmegen dat opduikt. In de Kamer van Koophandel-inschrijving van zijn eenmanszaak 'CO' ('strategisch beleidsadvies'), gevestigd in Zwolle, geeft hij als woonadres Piet Heijnstraat 53 op.

'Het spijt me, maar voor een verhaal over Co Verdaas zou ik eerst en vooral bij hemzelf aankloppen. Ik kan niet voor hem antwoorden', liet drummer Van de Laar op de dag van de regeringsverklaring weten naar aanleiding van vragen over de woning aan de Coehoornstraat. En Co Verdaas zelf e-mailde drie kwartier later vanaf zijn iPhone: 'Ik zou het op prijs stellen als je vragen over mij niet bij vrienden gaat stellen'.

Behalve deze persoonlijke en inderhaast vanuit de Tweede Kamer verstuurde oproep om zijn vrienden met rust te laten, hult Verdaas zich in stilzwijgen. Een zegsman, die de woordvoering van de staatssecretaris heeft overgenomen, laat weten dat 'Verdaas' feitelijke woonplaats de gemeente Nijmegen was.'

'In de discussie over woonplaats doet niet ter zake of iemand geheel of gedeeltelijk eigenaar is of huurt. Gedeputeerde Verdaas heeft zijn woning in Zwolle om privéredenen aangehouden. Een discussie over percentages met betrekking tot eigendom van woningen werd door collega-gedeputeerden niet ter zake doende geacht. Daarmee wordt te ver getreden in iemands privédomein', aldus de zegsman.

De enige die in de reiskostenaffaire niet met meel in de mond spreekt is Hans Brouwer, voormalige algemeen directeur van de provincie Gelderland. Hij wist hoe het geregeld was met de dienstauto's en privé-adressen. Omdat zijn opvolger Paul Van Kalmthout dat overzicht niet had, mailde Brouwer hem vorig jaar november over de afspraken met Verdaas.

'Het gebruik van de dienstauto door gedeputeerden was soms iets ruimer dan strikt in de regeling was vastgelegd. Dat werd door mij op redelijkheid en doelmatigheid beoordeeld. Daaronder viel naar mijn oordeel ook het feit dat een gedeputeerde af en toe aan het eind van de dag met besprekingen in de provincie niet naar zijn formele huisadres, maar op een ander adres werd afgezet', schreef Brouwer.

Door de telefoon verdedigt Brouwer de staatssecretaris zonder omhaal. 'Het zou moeten gaan over de grote verdiensten van Verdaas voor Gelderland, en niet over het zijn declaraties en reiskosten - die bovendien door de algemeen directeur waren goedgekeurd. Co heeft zeer hard gewerkt en zeer veel betekend voor Gelderland, dankzij zijn grote Haagse netwerk en verfrissende stijl. Dit zijn schandalige aanvallen van incapabele provinciale politici op een bewindspersoon.'

Marjolein Faber van de PVV vindt deze opvatting een voorbeeld van de arrogantie van de Gelderse politiek. 'Het zegt mij weinig dat de algemeen directeur de declaraties van Verdaas heeft goedgekeurd. Brouwer wordt aangestuurd door de gedeputeerden. Ze verstoppen zich achter een ondergeschikte.'

Dat er sprake zou zijn van een hetze, vindt Faber een gotspe. 'Ik heb in de Staten gepleit voor een onafhankelijk onderzoek hiernaar, maar niemand wilde eraan. Daarom heb ik zelf een integriteitsbureau in de arm genomen, en dat is hartstikke nieuw. Ze moeten er maar aan wennen.'

En ook Toine van Bergen is vastbesloten. 'De arrogantie van het Gelderse bestuur is zonder precedent. Afvloeiingsregelingen, declaraties, reizen: hier kon altijd alles. Je kunt zeggen: ach, er is wat gedoe met adressen van Verdaas, maar ik draai het graag om. Als een uitkeringsgerechtigde stiekem twee adressen blijkt te hebben, wordt die door de overheid opgejaagd en uitgekleed. Ik vind dat we een staatssecretaris van de PvdA langs dezelfde meetlat moeten leggen.'

Dit artikel stond op 24 november in de Volkskrant.

Co Verdaas bij Mark Rutte Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden