Live

Teruglezen - Cruz en Clinton aan kop na slag om Iowa

De slag om Iowa is uitgelopen op een opvallende zege voor senator Ted Cruz. Donald Trump moest genoegen nemen met een tweede plaats. In zijn nek hijgt senator Marco Rubio, die het onverwacht goed deed. Bij de Democraten boekte Hillary Clinton een minieme zege op Bernie Sanders; ze eindigden vrijwel gelijk in de stemming. Lees hier de verkiezingsnacht in Iowa terug.

Ted Cruz viert zijn overwinning.Beeld Reuters

Een korte samenvatting van de caucus in Iowa:

- De Republikeinse presidentskandidaat Ted Cruz verrast favoriet Donald Trump. Cruz kreeg met 28 procent de meeste stemmen, Trump volgde op plek twee met 24 procent en de conservatieve senator Marco Rubio kwam vlak daarachter met 23 procent van de stemmen.

- Bij de Democraten trok Hillary Clinton aan het langste eind. In een uiterst spannende nek-aan-nekrace tussen haar en Bernie Sanders won Clinton met minder dan een procent verschil. In één kiesdistrict is de uitslag nog niet volledig bekend, maar volgens de Democratische Partij kan Sanders zijn opponent niet meer voorbijstreven.

- Door de uitslag in Iowa lijkt de Republikeinse strijd een driemansrace te worden. De lachende derde van de caucus was Rubio, die tegen de verwachtingen in Trump op 1 procent naderde. Volgende week wacht New Hampshire, dat volgens de peilingen Rubio goedgezind is.

Hillary Clinton tijdens de verkiezingsavond in Iowa.Beeld epa

Hillary Clinton heeft de overwinning uitgeroepen in Iowa. De Clinton-campagne besloot hiertoe nadat de Democratische Partij in Iowa in een verklaring aangaf dat Bernie Sanders Clinton niet meer kon inhalen. Het verschil tussen Clinton en Sanders was tot de verklaring slechts 0,5 procent, nadat vrijwel alle stemmen in de staat waren geteld.

De uitslag van een deel van een belangrijke county, Polk County, was echter nog niet binnen. Clinton had op dat moment 49,9 procent tegen 49,4 procent voor Sanders. Zelfs als de ontbrekende stemmen uit dit gebied zijn geteld, aldus de Democratische Partij, zal dat niet genoeg zijn voor Sanders om Clinton in te halen.

Uren later maakte de Iowa-afdeling van de partij alsnog de officiële uitslag bekend. Het verschil tussen beide kandidaten bleek toen nog kleiner te zijn. Clinton eindigde op 49,8 procent tegen 49,6 procent voor Sanders.

Met het uitroepen van de overwinning, wil Clinton voorkomen dat nog lang onduidelijkheid bestaat over wie Iowa heeft gewonnen. Ze kan nu op campagne in New Hampshire, dat volgende week stemt, roepen dat ze de eerste voorverkiezing in de wacht heeft gesleept. Vier jaar geleden bestond twee weken lang onduidelijkheid welke Republikein in Iowa had gewonnen. Aanvankelijk werd gedacht dat de favoriet Mitt Romney de winnaar was. Na twee weken werd echter senator Rick Santorum tot winnaar uitgeroepen.

De Democraten gebruikten een opmerkelijke methode in Iowa om conflicten tussen de Clinton-en Sanders-campagne te beslechten. Namelijk door een muntje op te gooien. Dit meldt de grootste krant in de staat, The Des Moines Register. In vijf gevallen werd hiertoe besloten. Clinton trok in alle conflicten aan het langste eind met het muntje.

In één caucuslocatie was er geruzie omdat zestig kiezers plotseling niet meer te vinden waren toen het tellen begon. Na een telefoontje naar het hoofdkwartier van de Democratische Partij, werd besloten het conflict over wie nou had gewonnen te beslechten met ‘kop of munt’. Ook in stemlocaties in de hoofdstad Des Moines waren er conflicten tussen aanhangers van Clinton en Sanders.

Ruim zeven uur nadat de stemming begon, is nog steeds niet duidelijk welke Democraat in Iowa heeft gewonnen. Nu 99 procent van de stemmen is geteld, is het verschil tussen Clinton nog altijd gering: 49,9 procent voor Clinton en 49,5 voor Sanders. De uitslag van één stemdistrict is nog niet duidelijk. Iowa is Clinton niet echt goed gezind. Acht jaar geleden verloor ze verrassend de Iowa-caucus van een onbekende senator uit Illinois: Barack Obama.

Geruzie
Correspondent Michael Persson van de Volkskrant maakte het geruzie tussen beide kampen mee in Precinct 46 in Des Moines. Dit is een kieslocatie me veel oude zwarte bewoners maar ook jonge studenten.

Na een eerste telling was de stand hier de helft voor Clinton, de helft voor Sanders en zeven stemmen voor oud-gouverneur Martin O’Malley. Vervolgens liepen vijf kiezers van O’Malley over. Hierna was de stand Clinton (97), Sanders (94) en O’Malley (2). Maar dat klopte niet, want er waren 188 kiezers ingeschreven. Dus er waren er een paar teveel.

Gedoe dus, waarna werd besloten tot een hertelling. Uiteindelijk ging Clinton hier met de overwinning vandoor. Lees hier Perssons artikelen over de gevolgen van de stemming in Iowa voor de Republikeinse race en voor de strijd bij de Democraten.

De Democratische kiezers in Precinct 46 van de hoofdstad van Iowa, Des Moines.Beeld Michael Persson

Senator Marco Rubio zal naar verwachting veel meer donors achter zich krijgen na zijn opmerkelijke prestatie in Iowa. Niemand had voorzien, ook de vele opiniepeilers niet, dat hij 23 procent van de stemmen zou winnen. 'Doneer nu om ons momentum te behouden', twitterde Rubio meteen.

Voordat hij vannacht naar New Hampshire vertrok, waar Rubio goed scoort in de peilingen, haalde de senator van Florida nog uit naar de Republikeinen die vonden dat hij nog niet rijp was voor het presidentschap. ‘Ze zeiden dat we geen kans maakten’, aldus Rubio. ‘Ze zeiden dat ik mijn kans moest afwachten. Ze zeiden dat mijn haar niet grijs genoeg was. Dit is een duidelijke boodschap. We gaan deze partij veranderen.’

Met de goede score van Rubio, is de strijd om de Republikeinse nominatie nu een driemansrace geworden. Cruz en Trump zien een kans om door te breken in de zuidelijke staten die in maart aan de beurt zijn. Rubio heeft nu een goede positie om de gematigde Republikeinse kiezers achter zich te krijgen.

Zijn positie zal nog sterker worden als de drie (ex)-gouverneurs die in Iowa geen voet aan de grond kregen, snel de strijd opgeven: Chris Christie, John Kasich en Jeb Bush. Na de uitslag was al volop te horen dat dit drietal snel moet stoppen.

Zij hebben echter nog niet aangegeven wat ze gaan doen. Alle drie hoopten een kans te maken in New Hampshire. Voor Bush zal een beëindiging van zijn campagne, ten gunste van Rubio, een enorme nederlaag zijn. Bush was ooit de politieke mentor van Rubio. Tijdens het eerste Republikeinse debat besloot Bush echter het vizier te richten op Rubio omdat hij inzag dat de jonge senator een te groot gevaar was geworden voor de Republikeinse kandidatuur.

Met de stemming in Iowa, zijn de eerste gedelegeerden verdeeld. Senator Ted Cruz heeft met zijn 28 procent van de stemmen nu acht gedelegeerden gewonnen op de Republikeinse conventie in Ohio in juli.

Donald Trump en senator Marco Rubio krijgen allebei zeven gedelegeerden. Zij eindigden vandaag als tweede en derde, met respectievelijk 24 en 23 procent.

Ben Carson won met zijn vierde plek (9 procent) drie gedelegeerden en Rand Paul en Jeb Bush krijgen elk één. Er konden in Iowa 30 Republikeinse gedelegeerden worden gewonnen. Drie moeten nog verdeeld worden. Om de nominatie in de wacht te slepen, zijn 1.237 gedelegeerden nodig. In totaal gingen 180 duizend Republikeinen stemmen. Dat is aanzienlijk meer dan in 2012 toen 122 duizend Republikeinen de caucussen bezochten.

Bij de Democraten zullen de 44 gedelegeerden naar verwachting gelijk worden verdeeld tussen Sanders en Clinton, gezien het geringe verschil tussen beiden. Maar de woordvoerder van Clinton zei dat haar campagne zal aandringen op proportionele verdeling. Als dat gebeurt, krijgt Clinton 23 gedelegeerden en Sanders 21.

Na het tellen van 99 procent van de stemmen, staan Hillary Clinton en Bernie Sanders vrijwel gelijk. Het verschil tussen beiden is slechts 0,2 procent: 49,8 procent voor Clinton en 49,6 procent voor Sanders. Volgens functionarissen in het hoofdkwartier van de Democratische Partij in Iowa is het twijfelachtig of de definitieve uitslag vandaag bekend wordt. Er moeten onder andere nog stemmen geteld worden uit de grootste county van Iowa.

De uitslag is een grote morele zege voor Sanders, de linkse senator uit Vermont die bijna een jaar geleden kansloos leek tegen Clinton. Hij stond toen op slechts vijf procent in de peilingen. Sanders stond vannacht op het punt te vertrekken naar New Hampshire toen duidelijk werd dat het verschil met Clinton minimaal was. In zijn toespraak sprak hij van een 'politieke revolutie' in Iowa.

Sanders: 'We hadden negen maanden geleden geen politieke organisatie, geen geld, niks. We daagden de grootste politieke organisatie van de VS uit. En nu staan we vrijwel gelijk.' Hij haalde, onder gejuich van zijn aanhangers, opnieuw uit naar Wall Street, de bankiers en de miljardairs. 'Dit land is gegrondvest op eerlijkheid. Dit is een boodschap aan de politieke -en economische establishment', zei hij over zijn onverwacht goede prestatie in Iowa.

In een felle toespraak in zijn hoofdkwartier heeft de Republikeinse senator Ted Cruz zijn overwinning in Iowa gevierd als een enorme zege van de 'conservatieve basis' in de VS. Hillary Clinton, die slechts met een minimaal verschil voor staat bij de Democraten, besloot in haar toespraak echter niet de overwinning uit te roepen.

'God zegen de grote staat Iowa', zei Cruz in een vurige rede. 'Dit is een overwinning van de Amerikanen, na acht jaar regering-Obama. Dit is een overwinning van de moedige conservatieven in dit land.' Cruz haalde uit naar de media in de VS door wie hij niet eerlijk zou zijn behandeld in de afgelopen maanden. 'De volgende president zal niet worden gekozen door de media.'

Opvallend was dat Clinton, mede vanwege de goede prestatie van de linkse senator Bernie Sanders, in haar toespraak benadrukte hoe progressief ze was. 'Ik ben vooruitstrevend', aldus Clinton. 'De status quo is geen optie. Stil staan is geen optie.' Aanhangers van Sanders die in zijn campagne-hoofdkwartier luisterden naar Clintons toespraak, floten haar echter uit toen ze benadrukte dat ze wel degelijk progressief is.

Clinton hekelde, net als Sanders, de klimaatverandering in de wereld en de weerzin van de Republikeinen om daar iets aan te doen. Clinton feliciteerde Sanders met zijn goede prestatie in Iowa en ze zei uit te kijken naar de nieuwe serie debatten met de senator uit Vermont.

Miljardair Donald Trump heeft senator Ted Cruz gefeliciteerd met zijn overwinning in Iowa. Kort nadat senator Marco Rubio zijn derde plaats in een toespraak had gevierd als een grote overwinning, verscheen Trump in het openbaar. Hij feliciteerde Cruz in slechts één zin met diens opmerkelijke zege in de staat.

'Ik feliciteer iedereen', zei Trump, die met 24 procent van de stemmen eindigde als tweede. 'We zijn gelukkig met hoe alles is gelopen. We gaan door om de Republikeinse nominatie te winnen en om Hillary Clinton of Bernie Sanders te verslaan.'

Trump moet echter vrezen voor Rubio in New Hampshire, waar volgende week wordt gestemd. Rubio doet het daar beter in de peilingen dan de afgelopen weken in Iowa. Rubio zal ook profiteren van het uitvallen van gematigde kandidaten die in de komende dagen hun campagne zullen beëindigen. De druk wordt groot op onder andere oud-gouverneur Jeb Bush om te stoppen.

De Texaanse senator Ted Cruz heeft de voorverkiezing in Iowa gewonnen. CNN riep de aartsconservatieve Cruz tot winnaar uit nadat 97 procent van de stemmen was geteld. In het hoofdkwartier van Cruz in Des Moines klonk luid gejuich nadat de omroep Cruz tot winnaar had uitgeroepen. In het hoofdkwartier was echter boegeroep te horen.

De overwinning van Cruz is een forse tegenslag voor miljardair Donald Trump die ervan overtuigd leek dat hij in Iowa zou gaan winnen. De Trump-campagne zag in het begin van de avond in de grote opkomst ook een aanwijzing dat een overwinning op handen was.

Het lijkt er echter op dat de aanhangers van Trump niet in grote getale zijn gaan stemmen. Ook lijkt Cruz deels ook te profiteren van de nieuwe kiezers die kwamen opdagen. Het overgrote deel van zijn aanhangers bestond echter uit conservatieve christenen die elke vier jaar trouw deelnemen aan de voorverkiezingen.

Senator Ted Cruz lijkt Donald Trump toch te gaan verslaan in Iowa. In het hoofdkwartier van de senator uit Texas reageerden campagne-functionarissen met blijdschap nadat Cruz een voorsprong had genomen van drie procent op Trump. Nadat de uitslagen van 97 procent van de stemlokaties binnen was, stond Cruz op 28 procent en Trump op 24 procent.

In de opiniepeilingen in de afgelopen weken stond Cruz achter op Trump. De miljardair moet zelfs vrezen voor de tweede plaats. Marco Rubio dreigt hem in te halen. Trump stond ruim twee uur na de stemming op 24 procent en Rubio op 23 procent. Cruz en Rubio lijken de grote winnaar te worden in Iowa terwijl Trump minder goed presteert dan was gedacht.

Hillary Clinton gaat in Iowa aan kop, al wordt het verschil met senator Bernie Sanders steeds kleiner. Dit blijkt na het tellen van de stemmen in 67 procent van de locaties waar kan worden gestemd.

Clinton stond op 51 procent tegen 49 procent voor Sanders. 'Het is nog veel te vroeg', reageerde Sanders in zijn hoofdkwartier in Des Moines op de uitslagen. De goede score van Sanders is een tegenvaller voor Clinton. Toen hij zich vorig jaar kandidaat stelde, gaf niemand hem een kans tegen de grote favoriet Clinton.

Bij de Republikeinen is een gevecht gaande tussen senator Ted Cruz en Donald Trump. Cruz stond op 29 procent en Trump op 25 procent, nadat de uitslagen van de helft van de districten binnen was. Senator Marco Rubio was derde met 20 procent en Ben Carson op 10 procent. Rubio doet het veel beter dan was gedacht. In de opiniepeilingen stond hij ook op de derde plaats, zij het echter met gemiddeld 17 procent.

Veel kiezers melden zich bij het gebouw van de Iowa State Historical Society in Des Moines om te stemmen.Beeld Reuters

Uit een eerste peiling van CNN onder kiezers die in Iowa gingen stemmen, blijkt dat Donald Trump de grote favoriet is onder de Republikeinen. Hij had de voorkeur van 27 procent van de kiezers. Zijn belangrijkste concurrent senator Ted Cruz vocht met senator Marco Rubio om de derde plaats. Cruz stond op 22 procent en Rubio op 21 procent.

Bij de Democraten gaf 50 procent van de kiezers die ging stemmen, de voorkeur aan Hillary Clinton. Bernie Sanders stond op 44 procent.

Trump liet zich in een bijeenkomst zien in het westelijk deel van Des Moines waar zou worden gestemd. Hij hield een toespraak om de aanwezigen over te halen op hem te stemmen. Volgens de caucus-regels mogen alle kandidaten dit doen. Ook senator Cruz verscheen op een caucus.

Mogelijk slecht nieuws voor Cruz is dat hij het minder goed lijkt te doen onder conservatieve christenen. Uit een peiling onder kiezers blijkt dat 26 procent van de evangelicals hem steunde. Trump had de voorkeur van 24 procent. Dit is goed nieuws voor de miljardair.

Uit veel delen van Iowa komen er meldingen van een ongewoon hoge opkomst bij zowel Republikeinse als Democratische locaties waar kan worden gestemd. Dit melden CNN en kiezers op Twitter. In buurtcentra en zalen waar om 02.00 de caucussen beginnen, melden zich grote aantallen kiezers. Het gaat met name om nieuwe kiezers.

Uit een peiling van CNN blijkt dat 43 procent van de kiezers bestaat uit nieuwe kiezers. In het plaatsje Ankeny stonden, net als in veel andere plaatsen, kiezers in de rij om zich te registreren. Het aantal kiezers dat hier in 2012 stemde, zou al ruimschoots zijn overtroffen. De caucus kon hier nog niet beginnen, net als in veel andere plaatsen, omdat kiezers zich nog moesten registreren.

De hoge opkomst kan goed zijn voor Donald Trump en de Democraat Bernie Sanders, en slecht voor hun concurrenten: respectievelijk Ted Cruz en Hillary Clinton. Uit veel peilingen blijkt dat zij vooral worden gesteund door kiezers die in het verleden niet hebben meegedaan aan de voorverkiezingen.

Voor een gebouw in Corrallville, waar Democraten gingen stemmen, stonden lange rijen kiezers. Onder hen waren ook hier veel nieuwe kiezers. Er werden hier 250 kiezers verwacht, het werden er ruim vierhonderd. In Greenfield bestond meer dan twintig procent van de Republikeinen die kwam opdagen, uit kiezers die in het verleden niet kwamen opdagen bij de caucus.

Een meevaller voor Trump en Sanders is ook dat het winterweer meevalt. Verwacht werd dat een winterstorm die in de komende uren zal toeslaan, kiezers ervan zou afhouden om te gaan stemmen.

Kiezers melden zich in Keokuk in Iowa om te stemmen.Beeld AFP

Jeb Bush, die ruim een half jaar geleden nog werd gezien als dé grote favoriet bij de Republikeinen, hoopt dat de kiezers in Iowa Donald Trump in de komende uren weten te stoppen. ‘Jullie hebben een kans om de koers van de volgende fase van deze race te bepalen’, zei Bush bij de afsluiting van zijn campagne. ‘Ik reken en vertrouw op jullie’.

De oud-gouverneur van Florida heeft Iowa, vanwege de slechte score in de peilingen, al weken geleden opgegeven. Hij staat op gemiddeld zo’n vier procent. Bush heeft er baat bij dat Iowa Trump afstraft. Hij heeft zijn zinnen gezet op New Hampshire, dat volgende week als tweede staat stemt. Daar staat hij op de vierde plaats, met zo’n 10, 3 procent.

De druk op Bush zal echter groter worden om na Iowa op te geven. Met name de top van de Republikeinen is er steeds meer van overtuigd dat senator Marco Rubio dé establishmentkandidaat is om Trump van de Republikeinse kandidatuur af te houden. Rubio doet het veel beter in Iowa en New Hampshire dan de andere gematigde kandidaten.

Bush viel Trump tijdens de Republikeinse debatten vaak aan. Hij hoopte zo te scoren bij de Republikeinse kiezers die Trump niet zien zitten. Maar zijn strategie werkte niet, ondanks de bijna 57 miljoen euro die hij uitgaf aan aanvalsvideo's. Op maandag nam hij de miljardair opnieuw op de korrel. ‘Willen jullie een president die denkt dat hij altijd gelijk heeft?’

Jeb Bush maandag bij de afsluiting van zijn campagne in Iowa.Beeld AFP

De Democratische senator Bernie Sanders kan Hillary Clinton in Iowa, na haar verrassende verlies acht jaar geleden, opnieuw een nederlaag bezorgen in de staat. Hoewel hij in de meeste peilingen is verwikkeld in een nek aan nek-race met Clinton, probeerde Sanders maandag de hooggespannen verwachtingen van zijn aanhangers een beetje te temperen.

‘Het zou geen einde van de wereld zijn’, zei Sanders voor zijn campagne-hoofdkwartier in de hoofdstad van Iowa, Des Moines, over de mogelijkheid dat hij wordt verslagen. ‘Dit is een lang proces.’ Voor Clinton staat vanavond veel op het spel. In 2008, toen ze de grote favoriet was, verloor ze in Iowa onverwacht van senator Barack Obama. Dat verlies luidde uiteindelijk het einde in van haar campagne.

Als Sanders wint in Iowa, kan hem dat flink wat ‘momentum’ geven. In New Hampshire, een buurstaat van zijn staat Vermont, heeft hij al maanden een flinke voorsprong op Clinton. ‘Dit is een nationale campagne’, zei Sanders over een mogelijk verlies in Iowa. ‘We willen winnen. Maar als zij uiteindelijk twee gedelegeerden meer wint, waarom zou dat dan het einde van de wereld zijn?’

Sanders (74) trekt veel jonge kiezers. Opvallend is, zo blijkt uit een nieuwe peiling, dat ook vrouwen aan hem de voorkeur geven. Het gaat om vrouwen onder de 45 jaar. Dit ondanks de kandidatuur van Clinton.

Bernie Sanders praat met een van zijn campagne-vrijwilligers in Des Moines.Beeld Reuters

Iowa geeft vannacht (Nederlandse tijd) het startsein voor de voorverkiezingen. Na zeven maanden, waarin vier Democraten en 17 Republikeinen zich kandidaat stelden, moet duidelijk worden op welke steun de overgebleven kandidaten kunnen rekenen. Hier wat feitjes, voor de komende uren:

Hoe laat wordt er gestemd? Om 19.00 lokale tijd (02.00 in Nederland) in 1.681 locaties.

Wanneer is de uitslag? Dat hangt ervan af. Acht jaar geleden was de uitslag al na ruim twee uur bekend: Barack Obama bij de Democraten en de Republikein Mike Huckabee. Maar in 2012 werd het onverwacht spannend. Aanvankelijk werd favoriet Mitt Romney tot winnaar uitgeroepen, maar dit bleek later fout te zijn. Pas na twee weken werd senator Rick Santorum, die nu ook weer meedoet, tot winnaar uitgeroepen. Als het spannend wordt, is de uitslag mogelijk pas zo rond 05.00 Nederlandse tijd bekend.

Wat staat er op het spel? Bij de Republikeinen kunnen 30 gedelegeerden worden gewonnen voor de conventie in de zomer in Ohio. Om de nominatie te winnen, heeft een kandidaat 1.237 gedelegeerden nodig. Bij de Democraten staan 44 gedelegeerden op het spel, van de 4.764.

Hoe wordt er gestemd? Op bijeenkomsten. Een caucus is geen primary, waar je je stem in een stembus gooit. Bij de Republikeinen luister je eerst naar wat toespraken en breng je daarna je stem uit met een stembriefje. Bij de Democraten is het proces ingewikkelder. Daar gaan de kiezers die op een bepaalde kandidaat willen stemmen, bij elkaar staan.

Daarna kan je nog ‘overlopen’. Bij de Democraten geldt een drempel van 15 procent. Oud-gouverneur Martin O’Malley, die in de meeste peilingen slechts rond de drie procent scoort, zal deze drempel in veel bijeenkomsten niet halen. Er zal dus worden gevochten door het Sanders- en Clinton-kamp om zijn kiezers. Naar wie zij overlopen, kan wellicht beslissend zijn voor de race.

Waarom wordt er zo lang campagne gevoerd, hoe zit dat met die voorverkiezingen en hoe wordt een kandidaat uiteindelijk president? Kortom: hoe werken de Amerikaanse presidentsverkiezingen eigenlijk? Bekijk het in deze grafiek: de route naar het Witte Huis.

Tekst loopt door onder de foto

Een aanhanger van de Republikeinse kandidaat Rand Paul in IowaBeeld afp

Ondanks zijn ongekende overmacht in de peilingen aan Republikeinse kant, maakt Trump zich lichtelijk zorgen over de eerste voorverkiezing vandaag in de staat Iowa. Het is er koud en er wordt flink wat sneeuw voorspeld. Wat als zijn kiezers thuisblijven?

Wat zijn dan de opiniepeilingen nog waard in al die andere staten waar de miljardair nu ook aan kop gaat?

Ook voor de man aan kop bij de Democraten is het spannend. Bernie Sanders is zijn grootste concurrent, Hillary Clinton, nu nog nipt voor. Clinton wordt gezien als grote favoriet bij de Democraten, maar in Iowa gaat Sanders er dus misschien wel met de winst vandoor.

Lees hier het aankondigingsstuk over de voorverkiezing in Iowa.

Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden