Teruglezen Brexit: Opiniepeiler YouGov verwacht 52 procent voor 'remain'

De Britten hebben gestemd: wordt het 'Bremain' of wordt het 'Brexit'? In dit liveblog leest u alles over de referendumdag en de eerste peilingen. Voor de laatste updates verwijzen we u naar ons nieuwe liveblog. 

Beeld getty

23 juni 2016, 21:53

Nieuw liveblog

Na een lange referendumdag sluiten we dit liveblog en gaan we door in een nieuw liveblog waarin we u de hele nacht en dag op de hoogte houden van de laatste ontwikkelingen rondom het Brexit-referendum.

23 juni 2016, 21:47

Ipsos-poll: 54 procent remain

Een Ipsos-MORI-peiling die woensdag en donderdag is uitgevoerd gaat uit van een uitslag van 54 procent voor het pro-EU-kamp. Eerder op de avond stelde peiler YouGov een uitslag van 52 procent voor het Remain-kamp te verwachten.

23 juni 2016, 21:42

Save Dave-brief

De eerste uitslagen moeten nog binnen komen, maar Conservatieve kamerleden hebben massaal een Save Dave-brief getekend, een oproep aan David Cameron om ongeacht het resultaat aan te blijven. Tot de ondertekenaars behoren tachtig Brexiteers, onder wie de bewindslieden Chris Grayling, Priti Patel en John Whittingdale.

23 juni 2016, 21:36

Uitspraak Farage teruggenomen

Een woordvoerder van Leuve.eu, de campagne die het opneemt voor een Brexit, heeft de uitspraak van Nigel Farage dat Remain nipt gaat winnen, genuanceerd.

Volgens de Leave-spreekbuis heeft Farage tegen hem gezegd dat 'hij net als iedereen geen idee heeft over de uitslag van het referendum'.

Eerder op de avond heeft Farage het volgende tegen Sky News gezegd: 'Het is een buitengewone campagne geweest voor het referendum, de opkomst lijkt bijzonder hoog te worden en het lijkt erop dat Remain nipt gaar winnen. UKIP en ik gaan nergens heen en de partij zal alleen maar sterker worden in de toekomst.'

23 juni 2016, 21:25

Newcastle vs. Sunderland

Volgens onze overzeese correspondent Patrick van IJzendoorn woedt in Noordoost-Engeland momenteel een spannende stemmentelstrijd tussen de aartsrivalen Sunderland en Newcastle. Laatstgenoemde stad zag haar voetbalclub, Newcastle United, dit seizoen degraderen, terwijl Sunderland in de Premier League mocht blijven. Sindsdien aast Newcastle op revanche tegen de buren. Lukt dat enigszins door vanavond als eerste alle stemmen geteld te hebben?

Stemmen tellen in Sunderland. Beeld Getty

23 juni 2016, 21:04

YouGov-peiling: remain 52 procent

Opiniepeiler YouGov verwacht dat Groot-Brittannië in de Europese Unie blijft. 52 procent van de Britten wordt verwacht vóór lidmaatschap te hebben gestemd. 48 procent is voor uittreding uit de EU, aldus de voorspelling.

Een kanttekening moet gemaakt worden bij de peiling van YouGov. YouGov had het bijna juist bij het Schotse referendum en bij de Europese verkiezingen van 2014, maar vorig jaar zat het er flink naast bij de parlementsverkiezingen.

Euroscepticus en UKIP-leider Nigel Farage geeft op Sky News toe dat het er naar uit ziet dat het Verenigd Koninkrijk met hakken over de sloot lid zal blijven van de EU. 'Het is een buitengewone campagne geweest voor het referendum, de opkomst lijkt bijzonder hoog te worden en het lijkt erop dat Remain nipt gaar winnen. UKIP en ik gaan nergens heen en de partij zal alleen maar sterker worden in de toekomst.'

Brexit-aanhanger en oud-burgemeester van Londen Boris Johnson bij het stembureau waar hij zijn stem heeft uitgebracht. Peilingen wijzen naar een verlies voor de euroscepticus. Beeld reuters
De voorspellingen van YouGov door de maanden heen. Beeld YouGov

23 juni 2016, 21:00

Stembussen zijn gesloten

Klokslag 22.00 uur in het Verenigd Koninkrijk en dat betekent: stembussen dicht. De campagne strijdbijlen kunnen worden begraven, de stemmen hoeven alleen nog maar geteld te worden en dan weten we het: verlaat Groot-Brittannië de Europese Unie na 43 jaar lid te zijn geweest?

23 juni 2016, 20:52

Volg Brexit de hele nacht

De Britse zender Sky News is de hele nacht live. Verwacht wordt dat rond 23.00 uur op deze zender de eerste prognose van YouGov bekend wordt gemaakt. Volg via onderstaande stream de uitzending van Sky.

23 juni 2016, 20:45

Lost anyway?

Heeft Boris Johnson zich al neergelegd bij een Bremain? Twitterar Lewis Iwu claimt Johnson te zijn tegengekomen in de metro, waar de Brexit-voorman hem vroeg of hij voor een vertrek uit de EU heeft gestemd. Nee, zei Iwu, waarop Johnson gezegd zou hebben dat hij 'toch al verloren heeft'.

23 juni 2016, 20:42

De zon komt op, wat nu?

Als de kruitdampen in Londen zijn opgetrokken, zal Brussel of uitbundig juichen of in rouw verkeren. De scenario's voor een In of Out verschillen nogal. Onze man in Brussel Marc Peeperkorn zet de verschillende scenario's op een rij (+).

Beeld de Volkskrant

23 juni 2016, 20:39

Stembussen Gibraltar gesloten

De stembussen in Gibraltar zijn als eerste gesloten. Van de Britse enclave wordt ook de eerste uitslag verwacht, maar geteld wordt er nu nog niet: pas als de stembussen in het Verenigd Koninkrijk sluiten, mag overal begonnen worden met stemmen tellen.

Gibraltar is extreem Europagezind. Zonder EU vreest Gibraltar uitgeleverd te worden aan Spanje, tekende onze correspondent Maartje Bakker vorige week op. ‘Wij hebben een vijandige buurman.’ (+)

Inwoners van Gibraltar brengen hun stem uit. Beeld epa

23 juni 2016, 20:05

De laatste minuten

De referendumdag loopt op zijn einde. Om 22.00 uur lokale tijd sluiten de stemlokalen in heel Groot-Brittannië. Met het sluiten van de stembussen wordt ook een prognose van peilingbureau YouGov verwacht. Deze wordt op Skynews bekendgemaakt.

Op het nippertje hebben zowel het Bremain- als Brexit-kamp een oproep gedaaan aan hun aanhangers, schrijft The Guardian.

De mail van Boris Johnson namens de Brexiteers:

Polls close in 90 minutes, so obviously we don’t have time for long emails. If you have voted leave, thank you.
If you haven’t yet, please do. And please email, text or phone all your friends to Vote Leave.
Don’t lose this chance to make today our Independence Day!!!
Thank you so much.

En de mail van het EU-gezinde Labour:

It looks like there could be a record number of people at the polls today, showing just how historic an event and how important this decision is to all of us.
If you haven’t voted yet — don’t miss out on being a part of it.
There’s still plenty of time, polls are open until 10pm.

De eerste officiële resultaten worden om 01.00 uur verwacht vanuit Gibraltar, waar iedereen hoogstwaarschijnlijk blijf-stemt. De eerste serieuze aanwijzing voor de einduitslag is er een half uur later wanneer de stad Sunderland zich meldt. De voorspong daar voor de Brexiteers zal maatgevend zijn. Een paar uur later zal er een goed beeld zijn ontstaan. Pas rond achten wordt de officiële uitslag verwacht.

Een kiezer met haar zoon in Glasgow. Beeld ap

23 juni 2016, 19:45

John Oliver over het referendum

De Britse komiek John Oliver heeft in zijn late night show van zondagavond uitgebreid stilgestaan bij het Brexit-referendum vandaag. In Last Week Tonight houdt Oliver wekelijks aan de hand van cijfers, feiten en tv-fragmenten een geestig en inhoudelijke betoog waarin hij de absurditeit of weeffouten in het publieke debat aantoont. Oliver toont zich in onderstaand fragment begripvol naar het Brexit-kamp, maar bepleit uiteindelijk toch in heldere bewoordingen waarom hij stelt dat Groot-Brittannië toch in de EU moet blijven.

De uitzending zorgde nog voor een kleine rel. Waar de show in de Verenigde Staten op zondagavond wordt uitgezonden, zend de Britse televisiezender Sky Atlantic de show doorgaans op maandag uit. De Britse telecomwaakhond Ofcom stelt echter dat de omroep onpartijdig moet blijven, dus is de uitzending uitgesteld tot vanavond wanneer de Britten hun stem al hebben uitgebracht.

Toch zal de echte Oliver-fan zijn weg wel hebben gevonden naar het fragment. Op YouTube is de clip inmiddels al zo'n 6 miljoen keer bekeken.

23 juni 2016, 19:13

Hoge opkomst

Op basis van de bookkeepers lijkt er een opkomst tussen de 70 en 75 procent te verwachten, dat stelt peiler Number Cruncher Politics (NCP). Dat zou hoger zijn dan veel recente parlementsverkiezingen en ligt in lijn met de opkomst in Schotland, waar we eerder over schreven.

Daarnaast concludeert NCP op basis van de financiële markten met enige voorzichtigheid dat het Remain-kamp zal zegevieren.

23 juni 2016, 18:50

Cartoonist Bas van der Schot over Brexit

Cartoonist Bas van der Schot laat zijn licht schijnen op het Brexitreferendum. Hieronder de tekening uit de krant van morgen.

De blik van cartoonist Bas van der Schot op het Brexit-referendum uit de krant van morgen. Beeld Bas van der Schot

23 juni 2016, 18:36

Arie Elshout in Manchester

Verslaggever Arie Elshout sprak vandaag de inwoners van Manchester:

'Luister, love', zegt Sylvia, 'we stonden er eerder alleen voor. We overleefden. En ook de EU zal zonder Britten overeind blijven. Mensen zijn overlevers.' Dat geldt ook voor eurocraten en politici. 'Zij zorgen altijd goed voor zichzelf en elkaar.' Lees de reportage vanuit de Britse arbeidersstad (+).

Beeld getty

23 juni 2016, 18:07

Hoge opkomst in Schotland

De Schotse verkiezingstoezichthoudster Mary Pitcaithly verwacht een hoge opkomst van 70 of 80 procent aan het einde van deze referendumdag. Bij de Schotse BBC Radio deed ze deze verwachting uit de doeken.

De Schotse uitslag wordt pas morgenochtend verwacht. De kans is groot dat Schotland het remain-kamp helpt. Driekwart van de Schotten wil lid blijven, waarmee ze een stuk minder eurosceptisch zijn dan de auld enemy, de Engelsen. Dat weerspiegelt zich in de politiek. Op de hier relatief kleine UKIP na zijn alle partijleiders in Schotland tegen een Brexit, schreef correspondent Patrick van IJzendoorn eerder deze maand (+).

Mocht het tot een Brexit komen, dan bestaat de kans dat Schotse nationalisten weer aansturen op een referendum over de onafhankelijkheid van Schotland. Bij het referendum dat in 2014 over deze vraag werd gehouden, kozen de Schotten na een spannende strijd uiteindelijk om bij het Verenigd Koninkrijk te blijven.

23 juni 2016, 17:02

Erdogan wil ook een referendum

Na Groot-Brittannië wil ook Turkije een referendum over de EU. Waar de Britten zich buigen over de vraag of ze willen vertrekken, stelt de Turkse president Recep Tayyip Erdogan een referendum voor over de vraag of het land überhaupt wel lid moet willen worden.

'Moeten we doorgaan met de onderhandelingen met de EU of moeten we er een punt achter zetten?' Als de mensen willen doorgaan, gaan we door', sprak de Turkse president vandaag.

De relatie tussen Ankara en Brussel verkeert in zwaar weer. Brussel is zeer kritisch over de autocratische neigingen van de Turkse president en de ondermijning van rechten die de EU als fundamenteel beschouwt. Zo is Europa zeer bezorgd over de vervolging van kritische journalisten in Turkije.

23 juni 2016, 16:48

In / uit

Wat gaat er gebeuren bij een in/uit-stem? Onze graphics-redactie maakte dit schema.

Beeld de Volkskrant

23 juni 2016, 16:32

Peiling om 23.00 uur

De Britse peiler YouGov komt met het sluiten van de stembussen om 23.00 uur Nederlandse tijd met een prognose van de uitslag van het Brexit-referendum. Deze wordt op Skynews bekendgemaakt.

Aanvankelijk zouden er vanavond geen voorspellingen worden gemaakt. De eerste officiële resultaten worden om 01.00 uur verwacht vanuit Gibraltar, waar iedereen hoogstwaarschijnlijk blijf-stemt. De eerste serieuze aanwijzing voor de einduitslag is er een half uur later wanneer de stad Sunderland zich meldt. De voorspong daar voor de Brexiteers zal maatgevend zijn. Een paar uur later zal er een goed beeld zijn ontstaan. Pas rond achten wordt de officiële uitslag verwacht.

23 juni 2016, 16:26

Zij mogen stemmen

- Britten, Ieren en ingezetenen van het Gemenebest van Naties die achttien jaar of ouder zijn en wonen in het Verenigd Koninkrijk.
- Britse ingezeten die in het buitenland wonen, maar die zich ergens in de afgelopen vijftien jaar hebben geregistreerd op de kieslijst in het Verenigd Koninkrijk.
- Ierse ingezeten die in het buitenland wonen, zijn geboren in Noord-Ierland en die zich ergens in de afgelopen vijftien jaar hebben geregistreerd op de kieslijst in Ierland.
- Leden van het House of Lords (de Britse Eerste Kamer) en ingezeten van het Gemenebest die in Gibraltar wonen. Zij mogen normaal gesproken niet stemmen bij de parlementsverkiezingen.

Bovenstaande houdt in dat Europeanen die in Groot-Brittannië wonen niet mogen stemmen, terwijl de beslissing juist ook voor deze groep grote gevolgen kan hebben. Ben je echter een Maltees of een Cyprioot, dan mag je wel stemmen, omdat die twee landen onder het Gemenebest van Naties vallen.

Enkele voorbeelden:
- Een persoon met een paspoort van Tuvalu, die sinds een half jaar in Manchester woont, mag stemmen.
- Een Jamaicaan van 21 die twee jaar in Bristol woont, mag stemmen.
- Een Duitser die sinds zijn tweede in Londen woont, maar niet de Britse nationaliteit heeft, mag niet stemmen.
- Een Schot die in Amsterdam woont, maar zich de afgelopen vijftien jaar niet heeft laten registereren als kiezer, mag niet stemmen.

23 juni 2016, 16:21

Wat staat er op het spel?

Waar gaat het referendum van vandaag eigenlijk precies over? Wat staat er op het spel? De Volkskrant legt het uit in onderstaande video.

23 juni 2016, 15:52

Bussen, campers en woonhuizen

De Britse stembureaus zijn op allerlei plaatsen ondergebracht. Vaak in scholen, kerken of op stations, maar bijvoorbeeld ook in woonhuizen, containers of in een camper.

Stembureau in een container in Halesowen. Op de truck staat een generator die voor stroom zorgt voor de verlichting. Beeld ap
Stembureau in een camper in het dorpje Trecwn, Wales. Beeld reuters
Stembureau in een bus in Kingston-Upon-Hull. Beeld afp
Een stembureau in een woonhuis in Rochdale. Beeld afp
Een vrouw verlaat een stembureau in een kapsalon in Kingston-Upon-Hull. Beeld afp

23 juni 2016, 15:13

Britse pond daalt in waarde

De Britse pond was in 2016 flink gestegen ten opzichte van de dollar en de Euro, maar donderdagmiddag viel de munt fors in waarde terug.

23 juni 2016, 14:53

De schaduw van Napoleon

De strijd over het lidmaatschap van de Europese Unie, zo is beweerd, wordt deels uitgevochten op de speelweiden van Eton College, de kostschool waar David Cameron en Boris Johnson hun pubertijd doorbrachten.

Het is een wenk naar het adagium dat op deze cricket- en rugbyvelden de Slag bij Waterloo werd gewonnen door de Hertog van Wellington, een andere Old Etonian. Een nazaat van deze heroische edelman heeft zich ook het debat gemengd, en wel als tegenstander van een Brexit.

‘Ik hoop dat het niet te laat is om kiezers te vragen om een stapje terug te doen van de hyberbolen, de vluchtige statistieken en de barre economische voorspellingen,’ zo schreef de Negende Hertog van Wellington, Arthur Charles Valerian Wellesley, ‘teneinde eens kalm te kijken naar de belangen op de lange termijn van dit land. Het bespottelijke verbond van Nigel Farage, Dennis Skinner en Boris Johnson leidt de kiezers naar een vals isolationistisch utopia.’

De edelman wees erop dat de ‘zogeheten Europese Unie’ gebreken vertoont, maar dat een Brexit onverstandig is. Bovendien is een meerderheid van zowel het Lager- als het Hogerhuis tegen een uittreden. ‘Liever de gebrekkige status quo dan een grote onzekerheid.’

Dat bleek niet de visie te zijn van een andere aristocraat wiens familiegeschiedenis teruggaat gaat de Napoleonistische oorlogen. Nikolai Tolstoy, een nazaat van de schrijver van Oorlog en Vrede, stoorde zich in The Daily Telegraph aan de opmerking van Donald Tusk dat ‘we’ altijd verliezen als we verdeeld zijn. ‘De enige keer dat een verenigd Europa tegen een gemeenschappelijke vijand vocht was, toevallig, op 23 juni 1812. Op die dag viel Napoleon Rusland binnen, met een Europees leger van een half miljoen soldaten.’

De Britse-Rus vervolgde: ‘Zoals een bekend familielid van me schreef, werd het Europese leger dusdanig in de pan gehakt dat er maar 25.000 mannen terugkeerden.’ (Patrick van IJzendoorn)

De binnenplaats van Eton College. Beeld thinkstock
Beeld getty
Gepensioneerde soldaten uit het Royal Hospital Chelsea hebben hun stem uitgebracht. Beeld photo_news

23 juni 2016, 14:37

Laatste 'weg-bij-de-EU'-video

UKIP-leider Nigel Farage heeft een laatste 'weg-bij-de-EU'-video op het internet gezet met veel nostalgische beelden: Britse troepen op de Falklandeilanden, stroomtreinen en grote Britse sporters. 'Dit is onafhankelijkheidsdag', luidt de boodschap. 'We zijn een groot, trots land met een grootse geschiedenis. We zijn groot genoeg om op eigen benen te staan.'

23 juni 2016, 13:59

Geen seks in de City

Er wacht een lange nacht voor brokers en valutahandelaren in de City of Londen. Volgens de Financial Times hebben Citigroup, JP Morgan, Goldman Sachs en Morgan Stanley hun meest ervaren werknemers gevraagd om een nachtdienst te draaien of om vier uur ’s ochtends reeds te beginnen. Ook bij spread betting-bedrijven, waar mensen kunnen gokken op aandelen- en wisselkoersen, zullen overuren worden gemaakt.

Onder meer de gouverneur van de Bank of England Mark Carney en topspeculant George Soros hebben gezegd dat een Brexit voor een chaos gaat zorgen op de financiële markten. Minister van Financiën George Osborne heeft niet uitgesloten dat de beurshandel wordt stilgelegd in het geval van een Brexit. Volgens de Conservatieve bewindsman kan een Britse vertrek leiden tot een verlies van 100.000 banen en een kapitaalvlucht.

Niet iedereen in de City vreest echter een Brexit. In The Daily Telegraph schreef John Napier, voormalig topman van verzekeringsconcern RSA, dat de handel met Europa niet zal lijden onder een Brexit. Naar zijn idee zal de positie van het Verenigd Koninkrijk bij continuering van het lidmaatschap zwakker worden en zullen City-vijandige plannen in de toekomst niet zijn tegen te houden. ‘Elk land heeft maar een stem, onafhankelijk van de grootte of het aantal inwoners. In Brussel is de stem van Slovenië even belangrijk als de Britse.’ (Patrick van IJzendoorn)

De skyline van de City vanaf Waterloo Bridge. Beeld afp

23 juni 2016, 13:42

Erdogan overweegt ook referendum over EU

De Turkse president Erdogan overweegt om in Turkije een referendum te houden over het al dan niet voortzetten van de toetredingsgesprekken met de Europese Unie. Hij leek zich te laten inspireren door het Britse referendum. 'We kunnen opstaan en het volk de vraag voorleggen, net zoals de Britten nu doen', aldus de president, die zich geërgerd toonde over de houding van Brussel in de onderhandelingen. 'We zouden vragen 'Moeten we doorgaan met de onderhandelingen met de EU of moeten we er een punt achter zetten?' Als de mensen willen doorgaan, gaan we door.'

Erdogan overweegt ook een referendum over de EU te houden. Beeld afp

23 juni 2016, 12:41

Geld wordt ingezet op 'bremain'

Volgens de peilingen zal het er om spannen of de Britten donderdag voor een brexit (weg uit de EU) of een bremain (blijven) kiezen, maar bij de wedkantoren wordt in elk geval veel meer geld ingezet op blijven. The Guardian meldt dat het grootste bedrag dat donderdagochtend nog bij gokkantoor Betfair door iemand is ingezet, 28.500 pond is voor ‘blijven’. Het allerhoogste bedrag waarmee de afgelopen tijd bij Betfair op de uitslag is gegokt, bedraagt 315.000 pond – ook voor ‘blijven’.

Ook bij bookmaker Ladbrokes wordt meer ingezet op ‘blijven’: gemiddeld 400 op ‘blijven’ en 70 op ‘weg’. Bij Coral staan de politieke weddenschappen het 1/4 voor bremain en 11/4 voor brexit. (Dat betekent dat je 1 pond kunt winnen als je met 4 pond wedt op blijven, en dat je 11 pond kunt winnen als je er 4 inzet op vertrek.)

23 juni 2016, 12:24

The Remains have the day

Waar zijn de Leavers? Wie door de straten van Zuidoost-Londen wandelt of fietst, ziet vooral eurogezinde Londenaren die ‘In’-stickers uitdelen bij scholen, stations en supermarkten. Achter de ramen van de met name duurdere huizen zijn vooral Remain-posters te zien. De Britse, Engelse en Ierse vlaggen zijn niet zozeer van Brexiteers alswel van voetbalfans. Het is duidelijk dat de hoofdstad een eurogezind bolwerk is, zeker de wijken in of rond de binnenstad.

Het weer past prima bij het referendum: klam en warm, met in de verte dreigende wolken. De hoofdstraten van Greenwich, Lewisham en Blackheath zijn het toneel van lange files, veroorzaakt door de plensbuien eerder vandaag. Bij het station van laatstgenoemde wijk hebben Remainers wachtende automobilisten opgeroepen om te toeteren als ze in de Europese Unie willen blijven. Maar het bleef lang stil in de Tranquil Vale, zoals deze weg heet.

Stilte voor de storm.
(Patrick van IJzendoorn)

Automobilisten worden bij station Blacksmith opgeroepen te toeteren als ze in de EU willen blijven. Beeld Patrick van IJzendoorn
Beeld afp

23 juni 2016, 11:40

Farage mist Brexit-debat voor etentje

UKIP-leider Nigel Farage ligt onder vuur, schrijft het ANP. Hij ontbrak bij het laatste brexit-debat 'om familieredenen', maar nu blijkt dat er helemaal geen sprake was van een noodsituatie: Farage wilde liever eten met zijn zoon. De UKIP-leider had het in het debat moeten opnemen tegen Alan Sked, de oprichter van zijn eigen partij. Die vindt dat Farage de partij heeft verkwanseld en laten radicaliseren.

Nigel Farage Beeld getty

23 juni 2016, 11:14

Wat stemt de bekende Brit?

Veel bekende Britten zijn voorstander van het blijven in de EU. Persbureau ANP heeft er een aantal op een rij gezet:
- zangeres Lilly Allen
- de band Bastille
- zanger Elton John
- voetballer David Beckham
- acteur David Walliams (Little Britain)
- oud-wielrenner David Millar
- comedian Eddie Izzard
- schrijver Salman Rushdie
- schrijfster JK Rowling
- acteur Matthew Lewis, die in de Harry Potter-films speelde
- presentator Graham Norton
- presentator Jeremy Clarkson

Bekende aanhangers van een Brexit zijn er natuurlijk ook:
- actrice Liz Hurley (zie tweet)
- acteur John Cleese
- acteur Duncan Bannatyne
- acteur Sir Michael Caine
- voormalig voetballer Sol Campbell
- acteur Julian Fellowes

23 juni 2016, 10:45

De hond gaat mee

Als je toch de deur uit moet om te stemmen, kun je meteen even de hond uitlaten. Dat is ook wat veel Britten doen. Er worden veel honden gespot die even buiten de stemlokalen zijn 'geparkeerd' terwijl het baasje of vrouwtje zijn stem uitbrengt. De hashtag #DogsAtPollingStations is momenteel trending topic op Twitter.

23 juni 2016, 10:29

Klassensysteem

Politiek econoom en halve Brit Jeroen van Gennep, die zaterdag dit opiniestuk over de Brexit schreef, was de afgelopen dagen in Newcastle. Hij merkt op dat het verschil dat in de Nederlandse media wordt gepresenteerd – jong, hoogopgeleid wil blijven en oudere arbeiders willen vertrekken – niet één op één geldt. 'Newcastle is van origine heel links, maar hoewel iedereen gaat stemmen, zijn niet alle jongeren tegen een Brexit. En als ze dat wel zijn, ook lang niet altijd volmondig. Alleen roepen die mensen vaak niet zo hard.'

'Je merkt dat de lijnen van het klassensysteem eigenlijk helemaal verstoord zijn. Kijk naar Cameron, die eerst riep hoe geweldig Engeland kan zijn zonder de EU, en nu met al die doemscenario’s komt. Of Corbyn, die heel anti-EU was maar nu van Labour 'blijf' moet stemmen.'

Volgens Van Gennep zijn de economische consequenties zo groot en complex dat ze nauwelijks uit te leggen en te voorspellen zijn. Daarom stemmen mensen vooral op hun gevoel. ‘Experts zeggen bijna allemaal dat ze moeten blijven. De tegenstanders kunnen geen instantie noemen die voorspelt dat het economisch beter wordt bij een Brexit. Maar ze hebben er wel een gevoel bij: 'Al die experts zeiden ook dat we de euro moesten invoeren. En we zijn blij dat we dat niet hebben gedaan.'

Toen Van Gennep, die op het vliegveld op zijn vlucht naar Nederland wachtte, een groep Britse dames sprak die op weg waren naar Spanje voor hun vrijgezellenfeest, gaven die aan bijna allemaal voor de Brexit te hebben gestemd. 'Toen ik vroeg waarom, zeiden ze: 'Omdat we 'er' al te veel hebben.' Zonder het woord immigranten te noemen, maar dat bedoelden ze wel.'

De Britse kranten pakken ondertussen groots uit, zag Van Gennep op het vliegveld. 'De Engelse kranten bekennen altijd kleur tijdens verkiezingen. Nu ook weer, en je ziet vooral veel pro-Brexit, bij bijvoorbeel The Sun, The Daily Mail en The Daily Express. The Guardian is tegen een Brexit, en de Times heeft een vrij neutrale voorkant. The Daily Mirror pakt wel groots uit met de blijf-boodschap: een groot zwart gat met 'don’t take a leap into the dark. Vote REMAIN today’.

23 juni 2016, 10:22

Peiling

Ook in de jongste peiling van Ipsos MORI heeft Remain een lichte voorsprong.

23 juni 2016, 10:01

Nigel Farage stemt

Ook UKIP-leider Nigel Farage heeft gestemd.

Beeld reuters

23 juni 2016, 9:47

Tweede lidmaatschapsreferendum

Dit is het tweede lidmaatschapsreferendum der Britten. In 1975 zond Labour-premier Harold Wilson zijn landgenoten naar de stembus om te bepalen of het land lid moest blijven van de EEG. Zijn partij was diep verdeeld, terwijl de Tories eensgezind voor waren.

Oppositieleider Margaret Thatcher voerde zelfs campagne in een trui met daarop alle vlaggen van de lidstaten. Ruim 67 procent van de Britten stemde voor. Alleen de bewoners van de Shetlands en de Westelijke Eilanden waren tegen. Sowieso waren de Schotten toen minder enthousiast over het Europese project dan de Engelsen. De uitslag moet Joseph Luns goed hebben gedaan, de politicus die in de jaren zestig zo hard voor het Britse lidmaatschap had gestreden dat hij een standbeeld in het Londense Madame Tussauds kreeg. (Patrick van IJzendoorn)

Beeld epa

23 juni 2016, 9:41

Wagendorp: 'gelopen race'

Volgens Bert Wagendorp is de wedstrijd al gelopen. Groot-Brittannië blijft gewoon in de EU, schrijft hij vandaag in zijn column. (+) 'Ik vind dat niet per se een gunstige uitkomst; wat mij betreft zwaaien we de Britten vriendelijk goodbye en wensen we ze veel succes in hun splendid isolation.'

23 juni 2016, 9:28

Arbeiderswijk Manchester

Onze verslaggever Arie Elshout is in Manchester, waar hij in de voormalige arbeiderswijk Moss Side de stemming peilde. 'Het is een heel diverse wijk met veel mensen van buitenlandse afkomst en studenten. Eigenlijk waren zij allemaal voor Remain, stuk voor stuk.'

In Manchester worden vannacht de resultaten bekend gemaakt. 'Iedereen denkt dat het close gaat worden. En een historische dag als het een Brexit wordt. Maar als Bremain wint, denken ze, dan praten mensen er nog een paar dagen over en dan is het weer weg. Sommigen van hen vinden het pijnlijk dat het immigratievraagstuk zo aan de orde is geweest de afgelopen tijd, maar over het algemeen wordt gedacht dat die verdeeldheid ook wel weer kan wegebben.'

Gisteren sprak Elshout nog een paar mannen uit Bolton, een voorstad in Greater Manchester. 'Die waren allemaal Labour en erg voor leaving. Ze zeiden, ach, we kunnen makkelijk op eigen benen staan, dat hebben we honderden jaren gedaan.' In de grote steden, zegt Elshout, wil men hoofdzakelijk blijven, maar met name de kleinere steden en het platteland kennen veel meer leavestemmers. Daarnaast kiezen vrouwen en jongeren vaak voor blijven. 'Het probleem zit hem toch bij de oude mannen. Ik ga nu naar een andere arbeiderswijk waarvan een paar jongens me zeiden, daar kom je nog echte arbeiders tegen. Maar die mannen uit Bolton vielen ook echt helemaal in dat oude mannen-patroon. Tegen de EU.'

Een stembureau in de buurt van Manchester. Beeld reuters
David Cameron en zijn vrouw Samantha Beeld ap

23 juni 2016, 9:25

'Gebruik pennen'

Sommige Britse kiezers zijn bang dat hun stem wordt uitgegumd. Met de hashtag #usepens roepen zij via Twitter en Facebook medestemmers op om een eigen pen mee te nemen naar het stemhokje. Want die potloden zijn niet te vertrouwen. Die wat paranoïde instelling wordt door anderen weer geridiculiseerd. 'Doe ook een hoed op om de hersenspoelende straling tegen te houden.'

23 juni 2016, 9:15

Johnson heeft er vertrouwen in

Boris Johnson vindt een Brexit belangrijker dan zijn politieke carrière. Dat zegt hij in een interview met the Telegraph. De oud-burgemeester is hét gezicht van de Leave-campagne. En hij heeft er alle vertrouwen in. 'Onze campagne gaat over zelfvertrouwen, over het vertrouwen van de instincten van de Britten. In democratie en in de instituties die al heel lang voortbestaan. Onze campagne gaat over verantwoording.'

23 juni 2016, 8:59

Uitlegfilmpje

Waar gaat het referendum van vandaag eigenlijk precies over? Wat staat er op het spel? De Volkskrant legt het uit in onderstaande video.

23 juni 2016, 8:45

Cameron stemt

De Britse premier David Cameron, het gezicht van de 'Remain'-campagne, heeft inmiddels in Londen, samen met zijn vrouw Samantha, zijn stem uitgebracht. Ook Labour-leider Corbyn heeft gestemd.

David Cameron en zijn vrouw Samantha Beeld epa
Jeremy Corbyn Beeld getty

23 juni 2016, 8:36

Gimli is boos

Gimli, zoon van Gloin, is boos. De beroemde dwerg uit Tolkien's fantasy-epos The Lord of the Rings mag namelijk niet stemmen. John Rhys-Davies, zoals de acteur die Gimli speelt heet, is geboren in Engeland en zijn ouders komen uit Wales. Maar hij woont al drie decennia op Man, een regenachtig eiland voor de Ierse kust dat geen deel uit maakt van het Verenigd Koninkrijk. Hij is daarmee al te lang geen Britse inwoner meer om deel te mogen nemen aan het Brexit-referendum.

Rhys-Davies is één van de duizenden Britten die net buiten de boot vallen omdat ze langer dan 15 jaar buiten het VK hebben gewoond. Dankzij een speciale wet uit 1949 kunnen Ieren ook meestemmen. Maar het eiland Man wordt daar niet toe gerekend - het geldt als een 'zelfregerend Brits Kroonbezit'. 'Het is niet eerlijk', aldus Rhys-Davies tegenover de Wall Street Journal. 'En ik hou niet van dingen die niet eerlijk zijn.' Wat hij had willen gaan stemmen, zei hij er niet bij. Een BrAxe-it?

Gimli Beeld YouTube

23 juni 2016, 8:07

Politie verwacht geen problemen

Het debat rondom het Brexit-referendum werd de afgelopen weken behoorlijk hevig gevoerd. Maar de politie verwacht niet dat het vandaag bij het stemmen tot problemen zal komen. Politiecommandanten zijn extra getraind in het minimaliseren van de kansen op electorale fraude en politieagenten letten erop dat het electorale proces eerlijk en vreedzaam verloopt, aldus een woordvoerder van de Britse nationale politie tegenover de BBC.

Bloemen bij het stembureau Batley Town Hall ter nagedachtenis aan het vorige week vermoorde parlementslid Jo Cox. Beeld getty
Beeld reuters

23 juni 2016, 7:54

Peiling

Moet er ook in Nederland een referendum komen over een eventueel vertrek uit de EU? De tussenstand in onze - overigens totaal niet representatieve - peiling: 52 procent (1614 stemmen) vindt van wel en 48 procent (1513) is daar tegen.

23 juni 2016, 7:49

Voetnoot

Arnon Grunberg schrijft vandaag in zijn Voetnoot (+) ook over het referendum:

'Mochten de Britten vandaag tegen uittreding stemmen, zal men hopelijk beseffen dat ook de populisten op het continent verslagen kunnen worden. En zelfs een Brexit zal niet meteen het Armageddon betekenen, maar het zal wel een overwinning zijn voor de nationalistische en xenofobe krachten. '

Beeld afp

23 juni 2016, 7:35

Nek-aan-nekrace

Het is nog niet te zeggen wat de uitkomst van het referendum zal zijn, zo blijkt uit de laatste peilingen van marktonderzoekers. De meeste peilingen wijzen een zeer lichte voorsprong (51 procent) aan voor het 'Remain'-kamp. Het grootste verschil dat tot nu toe is gemeten is 48 procent tegen een Brexit en 42 procent voor (marktonderzoeker Comres). Waarschijnlijk zullen we vrijdag in de vroege ochtend pas een beetje een beeld krijgen van de uitslag.

23 juni 2016, 7:28

Hoogste koers Britse pond

Ook op de beurzen is het te merken dat er vandaag in Groot-Brittannië wordt gestemd. De koers van de Britse pond sterling bereikte een waarde van 1,4844 dollar, de hoogste van dit jaar. Ook liep het pond wat op ten opzichte van de euro. Dat resulteerde in een wisselkoers van 76,8 pence per euro.

Als het Verenigd Koninkrijk lid blijft van de EU, zal het pond gaan stijgen tot boven 1,50 dollar, zo verwachten valutahandelaren. Stapt het land eruit, dan zal de munt tot onder 1,30 dollar zakken, denken ze.

In Amsterdam opende de AEX-index in Amsterdam vanmorgen 0,7 procent hoger op 444,13 punten, de MidKap klom 0,2 procent tot 640,36 punten. Ook andere Europese beursgraadmetes stonden vanmorgen tot 0,7 procent hoger.

Beeld epa

23 juni 2016, 7:23

Bookmakers gaan uit van Remain

De Britse wedkantoren zijn er aardig van overtuigd dat Groot-Brittannië in de EU zal blijven. Bookmaker William Hill schat de kans op Remain op 81 procent en bij Ladbrokes wordt uitgegaan van 76 procent. Een vrouw uit Londen heeft 100 duizend pond ingezet op Remain. Als de Britten inderdaad blijven, krijgt ze 140 duizend pond.

Beeld reuters

23 juni 2016, 7:15

Komt er een 'Nexit'?

Ook in Den Haag wacht men gespannen af wat de Britten vandaag besluiten. In de Tweede Kamer groeit de vrees voor het besmettingsgevaar van een Brexit. Op de flanken lopen verschillende partijen zich al warm voor een Nexit-referendum of op z'n minst een Nederlands referendum over een sterk afgeslankte EU.

Beeld anp

23 juni 2016, 6:53

Britse voorpagina's

Voorpagina's met schreeuwerige koppen zijn doodnormaal in het Verenigd Koninkrijk, en dat is op deze verkiezingsdag niet anders. En sommige kranten schuwen een dwingend stemadvies niet. De Daily Express kopt bijvoorbeeld: 'Vote Leave'. De Daily Mail wijst nog eens op 'Vier grote EU-leugens' en The Sun laat weten: 'U kunt het VK vandaag bevrijden uit de klauwen van de EU'. The Mirror heeft een paginagrote afbeelding van een zwart gat op de voorpagina staan, met de tekst: 'Spring niet in het donker, stem vandaag BLIJF'.

23 juni 2016, 6:32

Natte boel in het zuidoosten

In Londen en het zuidoosten van Engeland regent het momenteel flink. Naar verwachting valt er vanmorgen in een paar uur tijd evenveel regen als normaal in een maand.

Of dat echt veel invloed zal hebben op de opkomst valt te bezien. De invloed van het weer op de opkomst bij verkiezingen is niet zo groot als eerder altijd werd gedacht, stelden onderzoekers in 2011. Goed of slecht weer maakt dat er zo'n één tot twee procent meer of minder gestemd wordt.

Beeld reuters

23 juni 2016, 6:19

EU-scenario's liggen klaar

Wat de Britten vandaag ook kiezen, Brussel en de lidstaten zijn er volgens EU-president Tusk op voorbereid. Uit vrees voor lekken zijn de noodscenario's niet op papier gezet. Brussel-correspondent Marc Peeperkorn legt uit wat de EU gaat doen als de Britten 'In' stemmen, en wat de plannen zijn bij een 'Out'. De scenario's verschillen nogal. (+)

Donald Tusk Beeld epa

23 juni 2016, 5:45

Wat gebeurt er vandaag?

De Britse stemgerechtigden kunnen vanaf 8:00 uur (Nederlandse tijd) hun stem uitbrengen. De ongeveer 40 duizend stembureaus zijn open tot 23:00 uur vanavond. De Britten kunnen kiezen uit 'Lid blijven van de Europese Unie' of 'De Europese Unie verlaten'. Elke stemgerechtigde kan één keer stemmen. De keuze die aan het einde van de dag het meest is aangekruist, is de winnaar. Naar schatting zo'n 46.499.537 mensen nemen deel aan het referendum, een record voor de Britten. Het is het derde landelijke referendum uit de Britse geschiedenis.

Er komen geen exitpolls. De eerste uitslagen worden om 01.00 uur verwacht. In de loop van de komende nacht zullen de uitslagen binnen druppelen en in de (vroege) vrijdagochtend zullen we uitsluitsel hebben: Brexit of Bremain.

Dit stembureau in Stockport is er klaar voor. Beeld reuters
Beeld reuters

23 juni 2016, 5:36

Wat doet de kiezer?

De grote vraag van vandaag is natuurlijk: wat gaan de Britse kiezers doen? Stemmen ze voor een Brexit of niet? Voor sommigen is hun keuze duidelijk, anderen twijfelen tot het laatste moment. En allemaal hebben zij hier hun redenen voor, merkte correspondent Patrick van IJzendoorn, die een aantal kiezers profileerde. (+)

Beeld epa

23 juni 2016, 5:35

Ouder nieuws

Al het Brexit-nieuws van gisteren kunt u hier teruglezen.

Beeld Jos Collignon
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden