Live

Teruglezen APB - Tegen welke Nederlanders mag je 'pleur op' zeggen?

De laatste Algemene Beschouwingen van Rutte II werden een verkiezingsdebat met vooral een grote rol voor de vraag: waar liggen de culturele grenzen van Nederland? Opnieuw kwam de uitspraak 'pleur op' veelvuldig langs. De Volkskrant deed live verslag. Lees het hieronder terug.

Beeld anp

De laatste Algemene Politieke Beschouwingen van Rutte II zijn een feit. Het debat ging de afgelopen twee dagen over klassieke thema's als koopkracht, zorg (wel of geen marktwerking) en inkomens(on)gelijkheid. Maar het ging ook over identiteit: is Nederland nog wel Nederland? Wie hoort daar bij en wie juist niet? Zijn Turkse Nederlanders vooral Turks of bovenal Nederlands? En mag een premier tegen mensen met een Nederlands paspoort zeggen: 'pleur op'?

En meer dan ooit in de afgelopen vier jaar zat de kiezer op de schouders van de fractieleiders/lijsttrekkers. Voortdurend werd gerefereerd aan 'de kijker thuis' en 'de mensen in het land' die - zo blijkt uit onderzoek - in absolute meerderheid het standpunt van de ene of de andere spreker zouden delen.

Zelfs de twee mannen die elkaar deze kabinetsperiode door weer en wind vasthielden, zochten vandaag de confrontatie. Het was Diederik Samsom die het 'pleur op'-debat vanmiddag opende door zijn pijlen te richten op Mark Rutte. Een premier moet verbinden, geen mensen van zich afduwen, oreerde de PvdA'er. En na hem sloot de voltallige oppositie zich aan bij de interruptiemicrofoons om elk op eigen wijze gehakt te maken van Ruttes Zomergastenuitspraak.

Het bood de premier de kans uitgebreid zijn stoere taal te herhalen. Al die partijen in de Kamer mochten moeilijk doen over zijn taalgebruik, maar de kern van de zaak is dat hij, de minister-president, normeert en grenzen stelt. Was hij in het begin van zijn premierschap nog zeer spaarzaam met moralistische taal, nu verkondigt hij dat normeren behoort tot de belangrijkste taken van een politicus.

Het debat speelde zich ook goeddeels af ín de Kamer, tussen de partijen en niet zozeer met het kabinet. Op links (PvdA, SP, GroenLinks, 50Plus) ontspon zich een strijd om wie de beste zorgplannen heeft en wie het eerlijkste inkomensbeleid. Zelfs Kuzu van migrantenbeweging Denk verbreedde het profiel van zijn partij door zich te mengen in de discussie over ongelijkheid.

Op rechts (VVD, PVV, CDA, VNL) streden partijen vooral over de sociaal-culturele grenzen van Nederland. Grote woorden als 'goed en kwaad' en 'de vrijheid van Nederland' kwamen voorbij. PVV'er Wilders verklaarde de strijd tegen de islam tot zijn levensdoel en zag opnieuw de hele Kamer tegenover hem staan, precies zoals hij het graag heeft.

D66 profileerde zich met een optimistisch verhaal over samenwerken in tijden van segregatie. ChristenUnie en SGP trokken samen op voor de belangen van de 'eenverdiener'. Marianne Thieme profileerde zich voor het eerst als de enige vrouw tussen al die mannen.

En alles en iedereen dook vol overgave op 'pleur op'. Die twee woorden zijn de afgelopen weken zo vaak herhaald dat ze nu al sleets zijn. Toch is de kans groot dat ze nog vaak zullen langskomen de komende zes maanden. Tot aan 15 maart.

Vrijwel de voltallige oppositie bij de interruptiemicrofoon.Beeld anp

Interessant wordt wel wat Rutte vindt van de door de hele oppositie gesteunde Oekraïne-motie. Die roept het kabinet op om voor november op de uitkomst van het Oekraïne-referendum te reageren. Op 6 april stemden ruim 60 procent van de kiezers tegen een associatieverdrag met Oekraïne bij een opkomst van 32 procent. Rutte gaat er niet op in. Hij ontraadt de motie.

De premier sluit af met een recensie van het afgelopen debat. ‘Ik heb opnieuw vastgesteld dat iedereen hier werkt aan een sterk land en dat het een sterk land blijft. Het kabinet wil dat doen door samen te werken en verschillen te overbruggen.’

Omdat het de laatste keer is dat het kabinet de Kamer in deze samenstelling tegenover zich vindt, spreekt Rutte zijn dank uit voor de brede meerderheden die zijn kabinet wist te smeden, refererend aan een reeks van akkoorden waarmee Rutte II enkele grote hervormingen erdoor wist te krijgen. ‘Wanneer het erop aankomt staan we samen sterk in overleg en doen we wat nodig is. Dat moeten we koesteren.’

Rutte komt aan de moties. Die over verlaging van het eigen risico, wijst hij af. Hij beroept zich op technische problemen, maar SP-voorman Roemer vindt dat belachelijk. ‘De premier wil het gewoon niet.’

De motie van Zijlstra om de opbrengst van verkeersboetes in de schatkist te laten stromen, ‘komt het kabinet sympathiek voor’, zegt Rutte. Een motie om de bevoegdheden van de politie uit te breiden vindt Rutte overbodig. ‘De politie heeft al voldoende instrumenten.’

Zo loopt de minister-president de moties langs en leest voor wat ambtenaren ervan vinden, zonder dat Rutte vertelt waar alle moties over gaan. Daardoor klinkt alles als een technische verhandeling waarbij bijna alle professionals in de Kamerzaal precies weten hoe het werkt, en de direct betrokkenen ook, maar de argeloze kijker uit het oog is geraakt. Typerend voor het einde van elk groot debat.

Premier Rutte tijdens de apb.Beeld anp

Zonder toezeggingen te doen in die richting wijst Rutte erop dat er gemeenten zijn die de eigen bijdrage of het eigen risico in de zorg compenseren. ‘Maar dat is maatwerk.’

Verder zegt de premier toe dat er zal worden gekeken naar geld dat al dan niet ongewenst vanuit het buitenland naar bijvoorbeeld moskeeën of religieuze organisaties gaat.

Wat het milieu betreft zegt het kabinet toe dat als de doelstellingen van het zogenoemde Energieakkoord niet worden gehaald – bijvoorbeeld dat in 2023 minstens 16 procent van de energie uit hernieuwbare bronnen komt – dat dan aanvullende maatregelen worden genomen om die doelstellingen alsnog te halen. Dat kan gevolgen hebben voor de kolencentrales. Sluiting daarvan, ook de nieuwste, kan bijdragen aan het halen van de doelstelling uit het Energieakkoord om in 2050 de CO2-uitstoot 60 procent lager zal zijn dan in 1990.

Mark Rutte gaat beginnen aan zijn tweede termijn. Daarin zal hij alle ingediende moties langslopen en tot slot vermoedelijk even erbij stilstaan dat het de laatste keer is dat hij met het hele kabinet achter zich, in debat is gegaan met alle fractievoorzitters die voor hem aan de zogenoemde pisbak stonden, het rek waarop de interruptiemicrofoons zijn gemonteerd.

Henk Krol, de voorman van 50Plus voorspelt Mark Rutte een glanzende carrière in de reclame. Volgens Krol misleidt de premier de kiezer met wat hij de ouderen voorspiegelt. Met een motie roept Krol op tot een evenwichtiger koopkrachtverdeling tussen ouderen en werkenden.

Tunahan Kuzu van de beweging Denk (ex-PvdA) kritiseert in zijn termijn de woorden van Rutte, zoals ‘pleur op’ en ‘tuig van de richel’. Hij waarschuwt ervoor dat de helft van de Turkse en Marokkaanse Nederlanders zich niet bij de samenleving betrokken voelen. Louis Bontes van VNL (ex-PVV) vindt het juist goed dat Rutte de woorden heeft gesproken, maar twijfelt eraan of de premier ze wel meent. Bontes vermoedt een campagnezet, zegt hij in zijn tweede termijn.

Tunahan Kuzu (Denk) en Jesse Klaver (GroenLinks).Beeld anp

De beurt is aan Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren. Ze trekt een emancipatielijn van slaven via vrouwen door naar dieren. Hun rechten zijn nu aan de beurt. Tegelijk is het volgens Thieme een ernstig democratisch tekort dat zij de enige vrouw is van iedereen die gisteren en vandaag het woord voert. In een razend tempo verbindt ze alle mogelijke problemen die de aarde en Nederland en alles wat er tussen zit bedreigen. ‘We zullen in opstand komen tegen al die politieke partijen die beweren dat geld verdienen het belangrijkste is.’

De leider van de SGP, Kees van der Staaij, baarde gisteren opzien met een eerste termijn waarin hij zijn betoog illustreerde met drie grote foto’s van kunstwerken die in de hal van de Tweede Kamer hangen. Een ervan, een borstbeeld van Bolland, is ooit weggehaald, vertelt Van der Staaij. ‘Wegens zijn standpunten over vrouwen en joden.’

Als je googlet op ‘tocht door de woestijn’, vervolgt Van der Staaij, is de eerste hit Mozes en de tweede Rutte. Dit omdat de premier had gezegd dat hij het door de crisis slepen van Nederland als een tocht door de woestijn had ervaren. ‘Ik wil hem daarvoor complimenteren’, zegt de SGP-leider. ‘Na die tocht van Mozes kwamen de tien geboden. Zou fijn zijn als die meer voor het voetlicht komen.’

Van der Staaij komt met een motie die ondernemers de mogelijkheid moet geven hun winkel op zondag gesloten te houden. Die motie is ook ondertekend door partijen die juist voor de zondagse openstelling zijn. ‘Dat waardeer ik zeer’, zegt Van der Staaij.

Klaver zegt waardering te hebben voor het feit dat de SP plannen heeft gepresenteerd voor een nieuw zorgstelsel. Hij heeft ook kritiek op het zorgfondsplan van de SP, maar zegt te willen meedenken over nieuwe richtingen.

Het debat over de Nederlandse identiteit was bij vlagen 'mooi en inclusief', op andere momenten 'heel lelijk'. Hij refereert aan het moment dat Kamerlid Kuzu door Wilders werd weggezet als zijnde 'geen Nederlander'.

Per motie vraagt Klaver om meer budget voor ontwikkelingssamenwerking nu de financiën van OS onder druk staan door de komst van vluchtelingen.

Ook roept hij met een motie de regering op om het gebruik van kolen, olie en aardgas te stoppen.

GroenLinks-leider Klaver.Beeld anp

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers constateert dat tegenstellingen druk zetten op de samenleving. ‘Het debat ging vooral over de krasse uitspraken van de premier en dat is niet de hoofdzaak.’

Segers wil gememoreerd hebben dat hij kritisch is over de NIP test. ‘We zijn ertegen, maar premier Rutte heeft warme woorden gesproken over kinderen met het syndroom van Down.’

Hij sluit af met een motie die het kabinet oproept tot een verbod op financiering van moskeeën vanuit landen die geen godsdienstvrijheid kennen.

Gert-Jan Segers (ChristenUnie).Beeld anp

Pechtold van D66 dient een motie in over de begroting van onderwijs. 'De bijstelling in de begroting moet niet ten koste gaan van scholen.' Hij heeft een flinke lijst handtekeningen onder zijn motie verzameld, waaronder die van coalitiepartner Samsom van de PvdA.

D66 hamert nogmaals op taalles voor vluchtelingen 'vanaf dag één'. Eerder had de Kamer hier al een motie over aangenomen, maar Pechtold vindt dat het kabinet er geen gehoor aan heeft gegeven. Hij vraagt in een nieuwe motie om de oude motie binnen een maand alsnog uit te voeren.

Dan zit er ook nog een nieuwtje in Pechtolds tweede termijn: hij vertelt dat er volgens burgemeester Van der Laan van Amsterdam geen akkoord meer komt over 'bed, bad en brood'. Oftewel, vraag hij: 'blijft er mogelijkheid voor sobere opvang van illegalen?'

Pechtold verzoekt ook nog per motie dat het kabinet uitvoering geeft aan de uitslag van het Oekraïnereferendum. Ook onder deze motie staat een lange rij handtekeningen.

Hij sluit af met een pleidooi voor samenwerking om 'tegenstellingen te overbruggen'.

PvdA-leider Samsom in gesprek met D66-leider Pechtold.Beeld anp

Wilders is aan de beurt en zegt dat het maar goed ook is dat dit de laatste Algemene Beschouwingen waren van het kabinet Rutte II. Het kabinet zorgt ervoor dat ‘we’ onze vrijheid kwijtraken. ‘Waarom? Omdat niemand de islamisering als probleem durft te benoemen. Maar het is een existentieel (Wilders zegt ‘excescetieel’) probleem.’ Wilders komt met percentages van bepaalde bevolkingsgroepen die bereid zouden zijn geweld te gebruiken. ‘Onze premier zegt ‘pleur op’, dat zijn prachtige maar lege woorden. Want hij zegt: blijf maar.’ En dan in het bekende ritme van Wilders’ zinnen: ‘Zo wordt het. Alleen maar. Erger.’

Wilders heeft een motie. Hij constateert dat de staat volgend jaar ruim een miljard minder kwijt is aan rente op de staatsschuld. De rente staat immers laag. Wilders wil die ‘opbrengst’ aan de ouderenzorg te besteden.

Pechtold constateert dat Wilders - die klaar is met zijn verhaal - een enorm vertrouwen in het kabinet heeft. ‘Dan heeft u niet goed geluisterd’, reageert Wilders aarzelend. U hebt minstens 20 moties van wantrouwen ingediend, zegt Pechtold, maar nu niet. ‘Kennelijk is het wantrouwen in het kabinet er niet meer.’ Wilders heeft inmiddels een reactie klaar: ‘De kiezer zal op 15 maart een motie van wantrouwen indienen.’

Geert Wilders (PVV).Beeld anp

'Dit kabinet is nog niet klaar', zegt Samsom van de PvdA. 'Er liggen nog zes maanden aan regering voor ons.' En er is nog genoeg te doen, stelt hij, bijvoorbeeld in de zorg, in het onderwijs. 'We doen de mensen tekort als we nu een half jaar lang in de koplampen van de verkiezingen gaan staren.'

Het debat over identiteit wat de afgelopen twee dagen ook werd gevoerd, stemde Samsom soms somber. Hij herhaalde zijn kritiek op het 'pleur op' van Rutte. 'De premier duwt een hele groep van zich af.' De treitervloggers zijn irritant, maar ook zij horen bij Nederland, zegt Samsom. 'De boodschap moet zijn: gedraag je hier. Want je toekomst is hier en dit is jouw land.'

Een premier moet verbinden, zegt Samsom. Het is opvallend dat de PvdA'er vandaag zo stellig de aanval heeft geopend op coalitiepartner Rutte.

Kuzu (ex-PvdA'er) vraagt of Samsoms kritiek ook geldt voor PvdA-burgemeester Aboutaleb die zei 'rot toch op' tegen geradicaliseerde jongeren. Volgens Samsom sprak Aboutaleb in een opwelling, terwijl Rutte doelbewust campagne voert met zijn 'pleur op'.

Samsom dient in deze tweede termijn geen moties in.

Halbe Zijlstra (VVD).Beeld anp
PvdA-leider Samsom haalde vandaag uit tegen coalitiepartner Rutte.Beeld anp

CDA-leider Buma herhaalt zijn eerdere woorden over het 'pleur op' van premier Rutte in de richting van Turkse Nederlanders. Buma vindt ze beneden de waardigheid van een minister-president. De CDA'er houdt zijn tweede termijn kort.

Zijlstra heeft 13 minuten. ‘Zo!’ Maar ik heb niet zoveel meer te wensen. We zijn het eens met het kabinet. Het is alleen naar de zin van Zijlstra bij al die zorgdiscussies niet over de patiënt gegaan. We gaan de bureaucratie in de zorg bestrijden met meer overheid, heeft de VVD-fractievoorzitter gedestilleerd uit de bijdragen van andere partijen. ‘Dat gaan we dus niet doen. Dat is vergelijkbaar met dat iemand zegt af te vallen en een Big Mac-diner bestelt.’

Er is geen marktwerking in de zorg, betoogt Zijlstra. ‘Zorgverzekeraars hebben geen winstoogmerk.’ Daarop breekt Roemers klomp, zegt hij. ‘Zij hebben tonnen geld op de plank liggen.’ Die reserves worden gebruikt om de premies te verlagen, zegt Zijlstra.

Hij gaat verder over Europa. Als de PVV aan de beurt is om een rondje te geven, zijn ze nét naar het toilet. Dat is wat Zijlstra betreft de houding van de PVV als het om de EU gaat. Wel de lusten, niet de lasten. De PVV wil uit de EU stappen, maar daarna wel van diezelfde Unie blijven profiteren, is de analyse van de VVD-fractievoorzitter.

De fractievoorzitter van de VVD staat ontspannen achter het sprekersgestoelte. Dat is bij Algemene Beschouwingen wel eens anders geweest. Vorige keren was Zijlstra eerder getergd. Dit jaar is hij volgens het Nederlands Debatinstituut de beste debater van de APB. Hij dient een motie in over iets waarop hij het nog niet gehad heeft. ‘Maar de verkiezingen komen eraan’, licht hij toe. Die komt erop neer dat de opbrengst van verkeersboetes niet naar het ministerie van Veiligheid en Justitie gaan, maar naar de schatkist.

Halbe Zijlstra in debat met Geert Wilders.Beeld anp

We gaan verder met de laatste Algemene Politieke Beschouwingen van Rutte II. Het woord is weer aan de Kamer. Roemer is wederom als eerste aan de beurt. Hij benadert zijn tweede termijn als zijn eerste, maar dan in samengevatte vorm. Het eigen risico moet van tafel, dat is duidelijk. Roemer dient daartoe een motie in samen met 50Plus en de Partij voor de Dieren. De strekking daarvan is het verlagen van het eigen risico en de kosten ervan voor 1 miljard te halen uit de reserves van de zorgverzekeraars. Het volgende kabinet moet tot een blijvende oplossing komen, is de wens van de SP.

Emile Roemer (SP).Beeld anp

Ruttes behandeling van de tegenbegrotingen was het einde van zijn betoog. Nu volgt een pauze voor het avondmaal. Om een uur of zeven gaan alle fractieleiders weer met elkaar in debat voor de tweede termijn.

Rutte loopt alle ingeleverde zogenoemde tegenbegrotingen langs, financiële overzichten van partijen waaruit hun prioriteiten blijken. ‘PvdA en VVD hebben er geen ingeleverd. Foei!’ In een noodtempo loopt de premier alle posten van alle partijbegrotingen langs en complimenteert iedereen dat ze de moeite hebben genomen tenminste een tegenbegroting op te stellen. Die begrotingen laten immers niet alleen zien waaraan partijen meer geld aan uit willen geven, maar ook waar ze dat vandaan willen halen. Een begroting moet per slot sluitend zijn.

Rutte begrijpt dat de ChristenUnie kiest voor meer geld naar de eenverdiener, ‘vanuit het perspectief van die partij’. Zelf zou hij het niet zo doen, zegt de premier. Hetzelfde geldt voor de tegenbegroting van GroenLinks. ‘Daarin zitten veel verschuivingen’, begint Rutte de opsomming van alle posten erop. ‘Als we de belasting op vermogen verhogen zoals Jesse Klaver wil, kan ik mijn aanstaande reis naar Zuid-Korea wel afzeggen.’

Rutte benadrukt dat de plannen van het ‘nieuwe GroenLinks’ hem minder aanstaan dan van het GroenLinks onder het vorige leiderschap. De huidige partijleider Klaver legt Rutte voor dat hij kennelijk de voormalige leider Femke Halsema mist. ‘Ja’, zegt Rutte, ‘ook inhoudelijk.’ De reactie van Klaver is wat ongemakkelijk: ‘Dat zal ik dan maar als een compliment opvatten.’

Voormalig GroenLinks-leider Femke Halsema. Premier Rutte mist haar, bekende hij aan Jesse Klaver. 'Ook inhoudelijk.'Beeld anp
Jesse Klaver (GroenLinks)Beeld anp

Het blokje ‘onderwijs’ was voorbij voor iedereen er erg in had. Inmiddels gaat het over de land- en tuinbouw. Rutte blijft wat hangen in algemeenheden over deze ‘mooie sector’. Wij kunnen als Nederland wereldwijd twee problemen oplossen, zegt hij: water en voedsel.

Factfree politics werpt Thieme (PvdD) tegen. ‘Het Planbureau voor de leefomgeving heeft gehakt gemaakt van uw beleid.’ De landbouw zit volgens haar op een doodlopende weg. Het is dieronvriendelijk en niet duurzaam. ‘We moeten naar een natuur-inclusieve landbouw, is het advies van het Planbureau. De veeteelt aanpakken, bijvoorbeeld. Gaat het kabinet dat advies serieus nemen?’

Het is juist ons beleid om samen met alle partijen beleid te maken, reageert Rutte. Daar hoort duurzaamheid bij én de levensvatbaarheid van deze ‘extreem innovatieve’ sector. Maar het gaat mis in de landbouw, zegt Thieme. Dat kan de premier toch niet wegwuiven? Rutte: ‘Maar als dat de stemming is, dan zetten alle betrokkenen toch de hakken in het zand?’

Marianne Thieme (PvdD) lacht om een grapje van Mark Rutte.Beeld anp

Een herhaling van vanochtend: hoe hebben de inkomens zich ontwikkeld gedurende de kabinetsperiode van Rutte II? Het CPB is het in de loop van de dag gaan uitrekenen en komt tot de conclusie dat de SP en GroenLinks gelijk hebben. Dat vinden SP en GroenLinks tenminste. Want de koopkracht van de laagste inkomens is 4,3 procent gestegen in de afgelopen vier jaar. De hoogste inkomens zijn er in koopkracht 7,2 procent op vooruit gegaan.

Niet waar, zegt Rutte. Althans, dat verschil komt niet door het beleid van zijn kabinet. De algemene economische omstandigheden hebben volgens hem ervoor gezorgd dat de koopkracht meer is gestegen naarmate het inkomen hoger is. De premier ziet dat GroenLinks-leider Klaver zuchtend wegloopt bij de interruptiemicrofoon en zegt: ‘Voorzitter! Dan ga ik het nu hebben over onderwijs!’

Rutte is het eens met Wilders: ‘Onze ouderen verdienen de beste zorg.’ Gelukkig, zegt de premier kan dat nu ook. We hebben in Nederland goede verpleeghuizen. Ik bezoek er veel en ik ben onder de indruk.’

Wilders: ‘Er wordt zeker hard gewerkt door de helden van Nederland, maar u hebt daar 7.500 banen geschrapt.’ Volgens Wilders is er één verpleegkundige op 40 á 50 ouderen. ‘We hebben een chronisch tekort voor aandacht voor onze ouderen. Snij er niet in. Snij ook niet in de thuiszorg.’

Rutte vindt het ook helden, net als politiemensen en onderwijzers. ‘Ik was in een huis voor demente bejaarden. Geweldig. Als het zou gebeuren, dat ik dement word, dan zou je toch in zo’n huis willen, dan wil ik me daar inschrijven.’ Rutte vermeed te zeggen dat hij er bijna dement om zou willen worden. ‘Ook in vergelijking met de rest van de wereld geven we heel veel uit aan ouderenzorg.’

Wilders benadrukt dat het niet goed gaat. ‘Mensen die aan het eind van hun leven gedrogeerd in hun eigen urine liggen omdat er onvoldoende personeel is; er zijn te veel slechte voorbeelden. Dus moeten er meer handen aan het bed.’ Wat Rutte betreft is het andersom: in de meeste gevallen gaat het goed, ‘in sommige gevallen niet’.

Rutte schakelt over op de Niet Invasieve Prenatale Test. Met de NIP test kan DNA van het ongeboren kind worden onderzocht op onder meer het downsyndroom. Die test, zegt Rutte, moet niet het gevoel oproepen dat mensen met het syndroom van Down hier niet welkom zijn, zegt de premier. Mensen met het syndroom van Down… Horen. Er. Gewoon. Bij.

Rutte en Wilders zijn het eens: 'Onze ouderen verdienen de beste zorg.'Beeld anp

Krol (50Plus) merkt op dat het hoge eigen risico ervoor zorgt dat mensen zorg mijden. ‘Dat zorgt voor hogere inkomsten voor de zorg en daar moet u wat aan doen’, zegt hij tegen Rutte. Rutte werpt tegen dat de zorgtoeslag het eigen risico voor lage inkomens grotendeels compenseert. Bovendien bieden volgens hem zorgverzekeraars aan om het eigen risico gespreid te betalen.

Pechtold (D66) wil in kaart brengen hoe dat precies zit met het eigen risico. De politiek wekt volgens hem in het land de indruk dat er iets aan het eigen risico gaat veranderen. Rutte komt op het verzoek terug. Roemer (SP) is ervan overtuigd dat de stelselwijziging in de zorg er sowieso gaat komen. Niemand kiest ervoor om ziek te zijn, zegt hij. Daarom is volgens hem het eigen risico een boete op ziek zijn.

Klaver, Roemer, Pechtold, Segers, Kuzu en Buma.Beeld anp

Het volgende blokje van Rutte: de zorg. Hij begint met het nationaal zorgfonds van de SP. 'Ik denk dat we moeten constateren dat het plan niet af is. Er zitten nog onduidelijkheden in en er is nog een gebrek aan financiële onderbouwing.' Rutte is tegen de grote stelselwijziging die de SP voorstelt. 'Dit gaat de problemen die er nog zijn in de zorg niet oplossen.'

De zorgverzekeraars zijn 'doelmatiger' dan de oude ziekenfondsen, zegt de premier. Hij verwacht dat zo'n overheidsstelsel enorme bureaucratie met zich mee zou brengen. Ook het afschaffen van het eigen risico is het kabinet geen voorstander van.

Roemer verwijt Rutte dat hij doof is 'voor wat in de samenleving speelt als het gaat om de zorg'. Volgens Rutte is de basisverzekering in feite al een publieke verzekering. Roemer: 'Wij zien in de samenleving dat driekwart van de mensen geen marktwerking in de zorg willen.' De premier beweert dat het volledig omgooien van het systeem miljarden kost.

SP-leider Emile Roemer naast 50Plus-leider Krol.Beeld anp

De discussie over 'pleur op' is nog gaande. Rutte zegt dat hij heel bewust het fragment heeft gekozen van de Turks-Nederlandse mannen die demonstreerden op de Erasmusbrug. Hij heeft willen normeren, zegt de premier. Maar ook als het op racisme aankomt legt hij de norm neer. 'Racisme dat is het domste dat je kunt doen.'

Roemer van de SP zegt dat de Kamer bezwaar maakt tegen het feit dat hij zich tot hetzelfde niveau verlaagt als die zich misdragende man.

Buma van het CDA: 'U zegt: als de ander zegt rot op, dan zeg ik pleur op. Zegt u dat ook tegen de artsen, tegen de leraren, tegen de conducteurs?' Rutte stelt: 'Kijk de beelden terug. Dit is wat ik vind. Als je die beelden ziet, kan er eigenlijk geen andere reactie zijn. Er staat een Turkse Nederlander die in de camera tegen heel Nederland roept: oprotten. Dan kan ik maar één reactie geven!'

Buma verwijt Rutte uit te zijn op 'puur effectbejag'. Rutte: 'Dit is het verschil tussen Buma en mij. Buma praat over normen en waarden, ik stel normen en ik handhaaf.'

Wilders complimenteert Rutte met zijn 'pleur op', maar vraagt ook daden bij de stoere woorden. 'Hoe gaat u ervoor zorgen dat ze ook oppleuren?' Rutte stelt dat Wilders zijn woorden ten onrechte letterlijk neemt. 'Het ging mij om normeren, dat je niet kunt shoppen in onze verworvenheden.' Wilders concludeert: 'Dan snap ik het: pleur op betekent blijf hier.'

Samsom (PvdA) tegenover Rutte.Beeld anp
Buma in gesprek met Pechtold.Beeld anp

Nu staan ook de andere fractieleiders bij de interruptiemicrofoon. Iedereen wil een punt maken van het stevige taalgebruik van de premier: uitspraken als 'pleur op' en 'tuig van de richel'.

Pechtold (D66): 'De premier gaat hier af als een gieter. U lijkt ervan te genieten om in een verkiezingsdebat te zeggen: weet je als je naar Syrië gaat, sterf daar. En nu weer zo'n opmerking waarvan mensen aanvoelen: dit is niet de norm.'

Rutte: 'Dit is typisch hoe in Nederland deze discussies altijd lopen. Wij moeten uitdragen dat wij op geen enkele manier accepteren dat mensen onze waarden als een soort cafetariamodel gebruiken. Dat debat vernauwen tot een discussie over de toonhoogte, is precies wat we in Nederland altijd doen.'

Vervolgens mag Kuzu (Denk) zijn pijlen richten op de premier. 'Ik zie dat de minister-president zelf shopt uit de Nederlandse waarden. Artikel 1 van de Grondwet stelt dat mensen in gelijke gevallen gelijk moeten worden behandeld. De premier doet dat niet.' Rutte reageert: 'Ik vind dit een heel warrig betoog.' En in tweede instantie: 'Dat is niet waar. Ik zou tegen ieder ander die zich zo gedraagt dezelfde reactie hebben.'

Kuzu: 'De premier behandelt de ene groep anders dan de andere groep, en kijkt niet naar de oorzaken van waarom mensen gesegregeerd leven.' Rutte: 'Natuurlijk doen we dat wel, maar we moeten ook een norm neerleggen. Als we dat niet doen, gaan we op de verkeerde weg. Dat leidt ertoe dat mensen het gevoel hebben dat Nederland Nederland niet meer is.'

Jesse Klaver van GroenLinks noemt Rutte 'een betere campaigner dan minister-president'. Rutte: 'Deze mensen demonstreren in Rotterdam, vervolgens kijkt er één in de camera en zegt tegen Nederland: oprotten. Dan kan er maar één reactie zijn en die heb ik gegeven.'

Van der Staaij van de SGP begint met complimenten: 'Klasse dat er stevige normen worden gesteld.' Maar hij heeft ook een kritiekpunt: 'Waarom helemaal doorslaan naar straattaal.' Rutte: 'Ik waardeer de bijdrage van Van der Staaij, maar ik vond dat mijn reactie de enige mogelijke was op dat moment.'

Van der Staaij, Segers en Buma in de Kamer.Beeld anp

Coalitiepartner Diederik Samsom van de PvdA maakt nog eens een punt van het 'pleur op' dat Rutte uitsprak bij Zomergasten. 'U had daar goed over nagedacht. Zou een premier niet op een verbindender manier zich moeten opstellen? Had u geen andere woorden kunnen gebruiken.'

Rutte: 'Hier verschillen we echt totaal van mening. Als duizenden mensen met Turkse vlaggen aan het demonstreren zijn op de Erasmusbrug, als vervolgens een journalist het werk onmogelijk wordt gemaakt en iemand in de camera roept tegen Nederland 'oprotten', dan zeg ik 'pleur op'. Dat vind ik en ik weet zeker dat iedereen dat zo vindt.'

Samsom stelt dat een premier een grotere verantwoordelijkheid heeft 'dan dingen zeggen waar iedereen het mee eens is'. 'De campagnevoerder Mark Rutte breekt richting de verkiezingen door het pantser van de premier. U moet verbinden, u moet geen 'pleur op' zeggen.' Hij wil liever de premier zien dan de campagnevoerder Rutte. 'Ik zat daar als premier', zegt Rutte.

Rutte beweert dat hij geen onderscheid maakt tussen een Nederlander en een Turkse Nederlander. 'Het zijn allemaal Nederlanders.' Samsom: 'Kunnen we dan afspreken dat u dat 'pleur op' als premier niet meer herhaalt?'

PvdA-leider Samsom.Beeld anp

Geert Wilders van de PVV valt Rutte aan op het vluchtelingenbeleid van het kabinet. 'U weet niet wie u binnen heeft gehaald. Er kan zomaar een terrorist tussen zitten.' Rutte reageert: 'Op alle mogelijke niveaus wordt er gewerkt aan het veilighouden van dit land.'

Ook Van der Staaij (SGP) maakt hier een punt van. Hoe gaat het kabinet werk maken van paspoortfraude onder vluchtelingen en smokkelaars? Rutte benadrukt het belang van grensbewaking aan de buitengrenzen van Europa. 'Je moet het maximale doen om te voorkomen dat mensen erdoorheen glippen.'

Rutte staat tegenover Wilders tijdens de APB.Beeld anp

Het volgende deel van Ruttes betoog gaat over vluchtelingen. 'Wij staan in de top drie als het aankomt op hervestigen van vluchtelingen.' De instroom is teruggelopen, zegt de premier. Dat heeft tot gevolg dat de procedures een stuk korter zijn geworden. En vanwege de lagere instroom zijn er minder opvangplekken nodig.

Klaver van GroenLinks reageert: 'Als wij vooroplopen met hervestigen, zegt dat meer over de rest van de wereld dan over ons. Hoe gaat het kabinet er werk van maken dat hervestiging in Europa verder op gang komt?' Rutte zegt dat Griekenland meer moet doen om mensen terug te sturen naar Turkije. Ook het registreren van mensen in Griekenland en Italië gaat gebrekkig.

Klaver zegt dat Rutte zijn vraag ontwijkt. Hij wil weten hoe vluchtelingen die geregistreerd zijn in Griekenland naar Nederland komen, zoals was afgesproken. Rutte: 'Dat doen we. We staan in de top drie.'

Premier Rutte tijdens de Algemene Beschouwingen.Beeld anp
GroenLinks-leider Jesse Klaver.Beeld anp

Louis Bontes van VNL (ex-PVV) vraagt bij hervatting van het debat wat de premier in de laatste zes maanden van dit kabinet gaat doen aan het vervolgen van de daders van de MH17-ramp. Rutte zegt dat nu het Openbaar Ministerie nu moet vaststellen wat er gebeurd is en wie het heeft gedaan. Het zal nog enorm complex worden. Eén zaak die meespeelt is dat nog een vervolgingsmechanisme moet worden opgetuigd. De poging van het kabinet om een internationaal tribunaal op te richten is vooralsnog gedwarsboomd door Rusland.

Rutte benadrukt dat het kabinet zich buiten het strafrechtelijk onderzoek houdt om te voorkomen dat er 'politieke vingerafdrukken op het onderzoek komen'. 'Het toestel is neergekomen ten midden van een internationaal conflict tussen Rusland en Oekraïne. Alles wat Nederland nu zou doen om deze landen aan te spreken op hun verantwoordelijkheden, zal worden uitgelegd als een politieke duiding vanwaaruit de oorzaak gezocht moet worden. Dan neemt de kans af om betrokkenen voor het gerecht te krijgen.'

Het kabinet zal wel interveniëren als het OM daarom zou vragen. 'Dan doen wij dat onmiddellijk.'

Kamerlid Louis Bontes.Beeld anp

Het debat gaat om 14.15 uur verder.

Rutte komt aan bij zijn volgende 'blokje': Europa. De verschillen zijn groot tussen landen, zegt hij. 'Het kabinet maakt werk van de Europese Unie die zich richt op hoofdzaken. Wat ons betreft is een beter Europa niet per se meer Europa.'

Hij spreekt over het Oekraïnereferendum. 'Ik denk dat we uiteindelijk niet zullen ratificeren. Maar ik wil een poging doen om met het kabinet en de Kamer een inhoudelijk antwoord te vinden op de nee-stem.' Hij beweert dat als Nederland niet meedoet, het verdrag alsnog doorgaat met alle andere landen.

Pechtold vindt het slecht voor het vertrouwen dat het kabinet de uitslag 'laat slepen'. 'De kiezer heeft gesproken. Nu niet langer dralen. Laat maar zien in Europa: Nederland ratificeert niet en dit zijn de effecten.' Rutte vindt het onverstandig. 'We moeten ons realiseren wat het effect daarvan is: dat de nee-stemmer op geen enkele manier wordt bediend.'

Ook Bontes van VNL is het gedraal zat. 'Kan de premier uitsluitsel geven wanneer wij duidelijkheid krijgen? Graag voor 1 oktober.' Rutte geeft geen concreet antwoord. 'We moeten het zo snel mogelijk doen. Maar het is een complex gesprek in Europa.'

'U bent de kat in de zak', zegt Wilders tegen Rutte. 'Nee is nee. Dus ratificeer niet.' Rutte: 'We kunnen wel steeds harder praten, maar daarmee nemen de argumenten niet toe in kracht.'

Premier Rutte in de Tweede Kamer.Beeld anp
D66-leider Alexander Pechtold.Beeld anp
VNL-politici Jan Roos en Louis Bontes.Beeld anp

Buma van het CDA herinnert Rutte aan zijn uitspraak bij een werkgeversbijeenkomst dat hij zelf niet erg gelukkig was met de Wet werk en zekerheid, maar dat hij er niet meer over kon zeggen want dan zou hij een kabinetscrisis hebben. Rutte reageert dat het normaal is dat je als partijleider soms andere dingen wilt dan als leider van een kabinet. 'Als premier steun ik het compromis.'

De CDA-leider blijft hekelen dat de premier twee gezichten opzet. Dat komt volgens hem de geloofwaardigheid niet ten goede. Rutte: 'Ik kan u verzekeren dat ik van binnen ben veranderd in zes jaar premierschap. Deze functie is zwaar. Ik vervul hele zware verantwoordelijkheden met de grootst mogelijke concentratie. En ik benoem de dingen ook als ze niet goed gaan.'

Ook Pechtold van D66 haakt aan op deze discussie. 'We hebben het over de Wet werk en zekerheid. Werk is het meest essentiële in het leven van mensen. Er is nu veel kritiek op die wet, hij werkt niet. Kunnen we er wat aan doen? Nee, zegt de premier. Maar als hij onder ondernemers is, uit hij er zelf ook kritiek op.' Rutte herhaalt dat het normaal is dat politici in verkiezingstijd aan sommige onderwerpen een eigen kleur geven. Hij blijft met dit kabinet werken aan het succes maken van deze wet.

'De basis van vertrouwen staat elke keer onder druk', zegt Pechtold. De premier zegt het een, maar doet het andere. 'U voerde campagne tegen de PvdA, maar ging meteen met die partij regeren.' Rutte stelt dat hij niet anders kon in 2012. VVD en PvdA waren de grootste partijen geworden. 'Wij hebben verantwoordelijkheid genomen en alle anderen zeiden: jullie moeten het doen.'

Rutte spreekt nu over de nieuwe Wet Werk en zekerheid. Ook het aantal vaste banen neemt toe, zegt Rutte. Norbert Klein (ex-50Plus, VPN) vraagt naar de belangen van seizoenswerkers die soms gebaat zijn bij tijdelijke contracten korter dan een half jaar. Rutte: 'Je maakt zo'n wet, die is veelomvattend. Je stuit in de praktijk op problemen. Werkenderweg lossen we dat op.'

Klein zegt: 'Typisch pappen en nathouden.' Rutte: 'Er was een reden om naar zes maanden te gaan. Maar de wet wordt uiteraard geëvalueerd.'

Pechtold van D66 onderbreekt Rutte in zijn betoog om een vraag te stellen over het zzp-beleid. 'Bij de nieuwe wet blijkt dat de modelcontracten op de plank liggen, dat er boetes dreigen en dat er onduidelijkheid is.' Hij spreekt over de nieuwe wet die de VAR heeft vervangen. 'We moeten niet opeens door die nieuwe wet ervoor zorgen dat het een rem is op werk.'

Rutte: 'Wij trekken aan dezelfde kant van het touw. Er moet eerst duidelijkheid zijn en dan pas handhaven. Er komen geen boetes voor ondernemers die in 2017 nog geen duidelijkheid van de belastingdienst hebben gekregen.'

De christelijke partijen SGP en ChristenUnie maken een punt van de inkomenssituatie van gezinnen, en dan vooral gezinnen met één kostwinner. Deze 'éénverdiener' blijft qua koopkracht achter bij de tweeverdieners, ouders die allebei werken.

Volgens Gert-Jan Segers van de ChristenUnie kiest het kabinet voor het stimuleren van werk door bijvoorbeeld kinderopvang te subsidiëren. Daardoor is er een kloof ontstaan tussen een- en tweeverdieners, zegt hij. Rutte verdedigt het inperken van een overdraagbare heffingskorting (een belastingkorting waar ook de niet-werkende partner in een gezin van profiteerde). De premier wil van die 'prikkel' af. 'Het ondersteunen van mantelzorg hoort niet in het belastingstelsel thuis.'

Gert-Jan Segers van de ChristenUnie.Beeld anp

Nu probeert ook Emile Roemer van de SP het. Hij haalt een rapport aan van McKinsey waarin staat dat de inkomensongelijkheid is gegroeid. Rutte heeft van minister Asscher een iPad aangereikt. Rutte leest voor: het gini-coefficient is al jaren gelijk.

Rutte: 'Wij proberen elk jaar te komen tot een evenwichtig koopkrachtbeeld.' Roemer: 'We komen er eindelijk. De 20 procent rijkste mensen zijn in koopkracht gestegen. De 80 procent daaronder heeft moeten inleveren.' Premier Rutte reageert: 'Dat is onjuist. Ook werkenden met een laag inkomen zijn er flink op vooruit gegaan. Volgend jaar gaat 90 procent van de mensen erop vooruit. Daar ben ik blij om.'

Vandaag beantwoord Mark Rutte de vragen uit de eerste termijn.Beeld Freek van den Bergh
Roemer (SP) en Klaver (GroenLinks) overleggen tijdens de APB.Beeld anp

Rutte is met Jesse Klaver van GroenLinks verwikkeld in een debat over inkomensongelijkheid. De premier beweert dat de ongelijkheid niet is toegenomen. 'Wat de heer Klaver eigenlijk zegt is: ik wil het verschil tussen mensen met een uitkering en mensen die werken zo klein mogelijk houden. Dat heeft enorme gevolgen voor de arbeidsmarkt. Inderdaad uitkeringen zijn niet gedaald en mensen met werk hebben er wat bijgekregen.'

Klaver beweert dat Rutte om zijn eigen beleid heen draait. 'Hoge inkomens zijn er meer op vooruit gegaan dan mensen met minder dan modaal loon. Dat is uw beleid. Ga er voor staan.'

De premier reageert dat Klavers berekeningen niet kloppen. Klaver: 'Laat het maar zien.' Rutte: 'Je kunt geen medianen optellen, dat zei Samsom gisteren al. De berekeningen kloppen gewoon niet. Maar als de heer Klaver dat wil, sturen we de berekeningen door aan het CPB, maar ik vrees dat hij daar niet vrolijk van wordt.' Klaver accepteert schoorvoetend die toezegging.

Klaver en Buma in de Kamer.Beeld anp

Wilders van de PVV valt Rutte aan op het pensioenbeleid van het kabinet. 'De pensioenen dreigen te worden gekort door een lage rente. U profiteert van die lage rente. Mijn vraag is om die winst eenmalig te geven aan de ouderen.' Rutte stelt dat het kabinet 800 miljoen heeft geïnvesteerd in de koopkracht van ouderen. 'Als we doen wat Wilders zegt dan nemen we een groot risico met de toekomstige pensioenen van jongeren. We houden de koopkracht zo goed mogelijk overeind, maar we kunnen niet als overheid de verantwoordelijkheid nemen met de hele pensioenpijler.'

PVV-leider Wilders tegenover premier Rutte.Beeld anp

Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren hekelt de bureaucratie achter het systeem van uitkeringen en toeslagen. Ze pleit voor een experiment met een basisinkomen waardoor het systeem wordt vereenvoudigd. 'Daarmee kunnen we kansen creëren voor iedereen.'

Rutte stelt dat er twee grote nadelen zijn. 'Je maakt iedereen uitkeringsontvanger. Iedereen krijgt geld van de staat. En in de sociale zekerheid is de beperking van de bureaucratie maar heel beperkt.'

Wederom een persoonlijke anekdote van de premier: hij spreekt over zijn vader en diens hond Droef die geen worst wilde eten bij de slager. 'Dat zal mevrouw Thieme bekoren.' Thieme laat zich er niet door afleiden en vraagt nogmaals naar de voordelen van het basisinkomen. Daar gaat ze het niet over eens worden met de Rutte.

Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren.Beeld anp

Emile Roemer van de SP stelt dat mensen met een wajonguitkering geen kans krijgen van Rutte. Volgens de premier is hier sprake van 'botsende wereldbeelden'. 'Roemer is een goed man, hij deugt. Maar zijn ideeën deugen niet.' Rutte zegt dat hij wil dat mensen hun talenten ontdekken en aan de slag gaan.

Ook Henk Krol van 50Plus staat bij de interruptiemicrofoon. Rutte zegt tegen hem dat het cruciaal is voor het pensioenstelsel 'dat de afspraak tussen generaties in stand houden'. Krol: 'Natuurlijk heeft 50Plus ook de belangen van jongeren heel goed voor ogen. Maar het gaat fout als politici de rekenrente gaan bepalen. De werkelijke rendementen zijn veel hoger.' Rutte reageert: 'Die rekenrente bepaalt het kabinet helemaal niet. Als we daaraan gaan rommelen, dan nemen we echt een heel groot risico met het pensioen.'

PVV-leider Geert Wilders noemt de Troonrede nogmaals een 'sprookjestroonrede'. Hij hekelt de 'mooie woorden' van premier Rutte. 'De huren zijn gestegen, verzorgingshuizen zijn gesloten, pensioenen zijn gekort, steeds meer asielzoekers komen naar Nederland. Nu moeten we blij zijn met één puntje koopkracht.'

Rutte reageert: 'Kijk naar de feiten. In 2016 hebben werkenden tussen de 3 en de 6 procent koopkrachtverbetering, voor gepensioneerden rond de 2 procent. We zien na moeilijke jaren een enorm sterk herstel.'

Voor de tweede keer deze ochtend geeft Rutte een persoonlijk voorbeeld. Eerder noemde hij de zoon van een vriend die een keuze in opleiding moet maken. Nu noemt hij een secretaresse op een groot ministerie die er in koopkracht op vooruit gaat. Het is duidelijk dat Rutte zich deze campagne gaat profieleren als een mens met een rijk persoonlijk leven naast de politiek.

Rutte gaat verder: 'Als je zou doen wat Wilders zegt, dan zouden we de pensioenpotten leegeten en blijft er niets over voor volgende generaties. Mensen maken zich terecht zorgen over allerlei zaken, maar ze willen ook vooruit. We moeten dat gezamenlijk doen. Ik wil de stem zijn van die grote stille meerderheid die wel vooruit wil.'

Rutte spreekt wat inleidende woorden. Hij noemt het woord 'zekerheid' als een belangrijke term van het debat van gisteren. Het kabinet heeft de afgelopen jaren veel overhoop gegooid met hervormingen en bezuinigingen. Dat heeft volgens Rutte veel goeds gebracht, maar nu smachten mensen naar zekerheid. 'Die zekerheid moeten we niet opnieuw in gevaar brengen met ondoordachte plannen. We moeten die zekerheid koesteren.' Maar ook op sociaal-cultureel vlak willen mensen zekerheid, hebben ze vragen over normen en waarden.

Rutte herhaalt nog maar eens zijn woorden van Zomergasten: 'Wie hier woont kan niet shoppen in grondwettelijke rechten.'

Premier Rutte in de Tweede Kamer.Beeld anp

Premier Rutte begint aan zijn betoog. Hij noemt het bijzonder dat dit de laatste Algemene Politieke Beschouwingen van dit kabinet zijn. Hij legt eerst uit wat de structuur zal zijn van zijn verhaal vandaag.

'Er is een misverstand ontstaan, dames en heren. Alsof de Kamer nauwelijks vragen zou hebben gesteld, dat is niet waar. Ik ga mijn best doen alle vragen te beantwoorden.'

Hij zal zijn beantwoording in acht blokjes geven, waaronder miljoenennota, zorg, onderwijs, sociaal-culturele vraagstukken.

Gister gemist? Mocht u zin hebben, kunt u hier ons liveverslag van de eerste debatdag teruglezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden