Teruglezen: antiterreuractie Oost-Oekraïne, Rusland waarschuwt Kiev

De spanningen in Oost-Oekraïne liepen vandaag hoog op. In de industriestad Charkov werden vanochtend 70 pro-Russische betogers opgepakt bij een 'antiterreuractie'. Rusland waarschuwde Kiev om zijn militaire voorbereidingen 'die tot een burgeroorlog kunnen leiden' zo snel mogelijk te staken. En NAVO-chef Anders Fogh Rasmussen riep Rusland op om de 'tienduizenden troepen' aan de grens met Oekraïne terug te trekken. Lees de belangrijkste ontwikkelingen terug in dit liveblog.

Voor het regionale overheidsgebouw in Charkov verzamelen zich steeds meer demonstranten. Beeld epa

Nabeschouwing
In Oost-Oekraïne is een kat-en-muis-spel gaande tussen pro-Russische betogers en Oekraïense veiligheidstroepen. Gisteren hield de eerste groep twee regionale overheidsgebouwen en een pand van de veiligheidsdiensten in de plaatsen Charkov, Loehansk en Donetsk bezet. Het regeringsgebouw in Donetsk werd gisteravond al ontruimd door veiligheidstroepen en vanochtend om 7 uur was Charkov aan de beurt.

Zwaar bewapende Oekraïense ordetroepen - sommigen hadden bivakmutsen op - bestormden het overheidsgebouw en veroverden het op de eveneens zwaar bewapende demonstranten. 'Wonderbaarlijk genoeg vielen daarbij geen gewonden', aldus Volkskrant-correspondent Olaf Koens die momenteel in de stad is.

Hij beschrijft de sfeer als 'gespannen'. De demonstranten - het zijn er midden op de dag een stuk of 500 - zijn vooral boos op de regering in Kiev, zegt hij. 'Ze zijn bang dat ze hun baan kwijtraken als de autoriteiten daadwerkelijk de pro-Europese koers inzetten. Er zijn in Charkov en de regio veel zware industrieën met machines die draaien op gas uit Rusland. Nu Rusland haar gasprijs flink heeft verhoogd, lopen de kosten enorm op. Dat kan grote werkloosheid tot gevolg hebben.'

In Loehansk wordt het regionale overheidsgebouw op het moment van schrijven (rond 16 uur 's middags) nog altijd bezet gehouden door pro-Russische betogers die een referendum over afscheiding van Oekraïne eisen. De zeventig demonstranten die in Charkov bij de ontruiming van het gebouw werden opgepakt, hangt een aanklacht wegens separatisme boven het hoofd.

'Moskou stuurt onrust aan'
De Oekraïense regering is ervan overtuigd dat Moskou aanstuurt op een verdere ontmanteling van het land. Volgens de nieuwe Oekraïense premier Arseni Jatsenjoek maakt het uitroepen van de 'Donetsk-republiek' deel uit van een vooropgezet plan van Moskou om troepen de grens over te sturen en een deel van Oekraïne te bezetten. De Russische regering ontkent dit en wijst met beschuldigende vinger naar Kiev. De 'niet-legitieme autoriteiten' moeten ophouden met de 'massale inzet' van militairen om de protesten tegen de regering in het oosten van Oekraïne tegen te gaan, vindt het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken. 'Wij roepen op tot een onmiddellijke stopzetting van militaire voorbereidingen die tot een uitbraak van een burgeroorlog kunnen leiden.'

'Tienduizenden troepen terugtrekken'
NAVO-secretaris-generaal Anders Fogh Rasmussen riep Rusland vervolgens op om de 'tienduizenden militairen' terug te trekken die nabij de Oekraïense grens zijn gelegerd. 'De gebeurtenissen in de oostelijke Oekraïne zijn reden tot grote zorg. Ik doe een beroep op Rusland om een stap terug te doen', aldus Rasmussen.

Correspondent Koens vindt het lastig in te schatten of Russische troepen Oekraïne ook daadwerkelijk zullen binnenvallen. 'Gisteren schreef Lavrov (de Russische minister van Buitenlandse Zaken) in een opiniestuk in the Guardian dat hij met de VS en EU aan de onderhandelingstafel wil zitten om tot een oplossing te komen. Dat is een positief signaal. Anderzijds wordt in Oost-Oekraïne nu wel het bekende boekje gevolgd: er worden gebouwen bezet, demonstranten op de been gebracht, een mini-Maidan gecreëerd, een republiek uitgeroepen en vervolgens wordt de steun van Rusland gevraagd. Dat is precies wat er op de Krim ook is gebeurd.'

Lees alle belangrijkste ontwikkelingen van vandaag hieronder terug.

Pro-Russische activisten in Loehansk bouwen een barricade van hout voor het lokale regeringsgebouw. Beeld afp
Barricades in Donetsk. Beeld ap
Foto genomen vanuit het lokale regeringsgebouw in Charkov. Beeld afp

8 april 2014, 13:24

Economische band Rusland en Oekraïne
De Russische president Vladimir Poetin zal morgen met enkele functionarissen uit zijn regering de economische banden tussen Rusland en Oekraïne bespreken. Ook het energiebeleid zal ter sprake komen. Meer details werden door woordvoerder Dmitri Peskov niet gegeven.

De grootste Russische energieleveraar Gezprom maakte vandaag bekend dat Oekraïne haar gasrekening voor maart niet op tijd betaald heeft. De schuld zou 1,6 miljard euro bedragen.

8 april 2014, 12:48

Middeleeuws kostuum
Met name één pro-Russische betoger heeft vandaag de aandacht getrokken. Op Twitter wordt het middeleeuwse kostuum van deze man in de Oost-Oekraïense stad Donetsk volaan geprezen.

Beeld reuters

8 april 2014, 12:37

Greystone in Oekraïne?
Moskou-correspondent voor ABC News Kirit Radia belde met Greystone's Virginia om te vragen of de Russische beschuldiging dat er Amerikaanse troepen in Oekraïne zijn gelegerd klopt. 'We hebben niemand in Oekraïne gestationeerd', luidde het antwoord.

Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken zei vanochtend in een verklaring met name bezorgd te zijn 'over de operatie met 150 Amerikaanse huurlingen van het bedrijf Greystone Ltd, die zich kleden in het uniform van de Oekraïense Sokol-elitetroepen'.

Greystone Limited (beter bekend als Blackwater) is een privaat Amerikaans militair bedrijf.

8 april 2014, 12:30

Weetje tussendoor (zie tweet van Olaf Koens)
Quiz-vraag: welke pleinen zijn groter?

8 april 2014, 12:18

Regeringsgebouw Loehanks nog altijd bezet
Hoewel de eerder door demonstranten bezette gebouwen in de Oost-Oekraïense steden Charkov en Donetsk inmiddels zijn overgenomen door Oekraïense veiligheidstroepen, wordt het regionale overheidsgebouw in Loehanks (op 70 kilometer van Donetsk) nog altijd bezet door pro-Russische seperatisten.

8 april 2014, 12:06

Filmpje
In Donetsk zijn, net als in Charkov, inmiddels ook heel wat demonstranten op de been, zo laat onderstaande video zien. Tussen het gebouw en de demonstranten zijn barricades in de vorm van autobanden opgetrokken.

8 april 2014, 11:53

'Deel wapens ingeleverd'
Demonstranten die het gebouw van de veiligheidsdiensten in de Oost-Oekraïense stad Donetsk bezet hielden, hebben een deel van hun wapens ingeleverd. Dat meldt het Russische persbureau ITAR-TASS.

De burgemeester van Donetsk, Alexander Lukyanchenko, zei tijdens een persconferentie dat de lokale autoriteiten in gesprek gaan met het personeel van de veiligheidsdiensten.

Oekraïense speciale eenheden heroverden gisteren het gebouw op pro-Russische betogers.

Rokende autobanden voor het regionale regeringsgebouw in Donetsk. Beeld ap
Beeld afp

8 april 2014, 11:43

Groot-Brittannië maakt zich zorgen
Groot-Brittannië heeft zich bezorgd uitgelaten over de bezetting van overheidsgebouwen door pro-Russische betogers in Oost-Oekraïne.

'Er kan geen rechtvaardiging voor deze acties zijn, die alle kenmerken in zich heeft van een Russische strategie om Oekraïne te destabiliseren', zei de Britse minister van Buitenlandse Zaken William Hague in het parlement. Volgens hem is Rusland er alles aan gelegen om de naderende presidentsverkiezingen (25 mei) te dwarsbomen.

William Hague. Beeld reuters

8 april 2014, 11:25

Schade
De pro-Russische betogers die het regionale regeringsgebouw in de Oost-Oekraïense stad Charkov een tijdlang bezet hielden, hebben flink wat schade aangericht, zo getuigen foto's die zijn vrijgegeven. 'De demonstranten hebben ook dingen meegenomen, zoals laptops', weet correspondent Olaf Koens.

Vanochtend om half 7 werd het gebouw bestormd door Oekraïense veiligheidstroepen. Zeventig demonstanten werden opgepakt. Het is niet duidelijk waar zij nu zijn. 'Wel is bekend dat hen een aanklacht wegens separatisme boven het hoofd hangt', aldus Koens.

Beeld epa
Beeld epa
Beeld afp
Beeld afp

8 april 2014, 10:37

Verslag van Koens in Charkov
Vanochtend arriveerde Volkskrant-correspondent Olaf Koens, samen met collega Roland Oliphant, per trein in het Oost-Oekraïense Charkov. Voordat ze de stad konden betreden, werden ze eerst anderhalf uur ondervraagd door de geheime dienst. 'Ze vroegen wat ik kwam doen, wat voor werk ik deed, wat voor materiaal ik bij me had. Ook moest ik mijn laptop openmaken en mijn wachtwoord geven', aldus Koens. Uiteindelijk verliet het tweetal met al hun spullen het verhoorhok. Het liep dus met een sisser af, maar het 'geeft wel aan dat er flink wat spanning in de lucht hangt'.

Dat merkte Koens ook later op de dag, toen hij het lokale regeringsgebouw in Charkov bezocht. Dat was die ochtend door Oekraïense veiligheidstroepen heroverd op pro-Russische demonstranten. 'Er staan nu een stuk of 15 zwaar bewapende Oekraïense gemaskerde mannen voor de deur en daarnaast zijn er nog zo'n 200 ordetroepen binnen en buiten het gebouw.'

De demonstranten die 's ochtends uit het gebouw werden verjaagd, staan inmiddels buiten. 'Het waren er vanochtend nog niet zoveel', vertelt Koens. 'Een stuk of 70, schat ik. Inmiddels komen er steeds meer deze kant op. Het aantal is gegroeid tot 400, 500.'

Hoewel een meerderheid van Charkov tegen aansluiting bij Rusland is, zijn de demonstranten vooral boos op de regering in Kiev. Mocht het scenario van de Europese toenadering namelijk werkelijkheid worden, dan zou dat een ramp betekenen voor Charkov en de regio. 'Die is namelijk heel erg afhankelijk van Rusland', zegt Koens. 'Er zijn hier veel zware industrieën met machines die draaien op gas uit Rusland. Nu Rusland haar gasprijs flink heeft verhoogd, lopen de kosten enorm op. Dat kan grote werkloosheid tot gevolg hebben.'

Koens vindt het lastig in te schatten of de Russische troepen die aan de grens met Oekraïne zijn gestationeerd ook daadwerkelijk zullen binnenvallen. 'Gisteren schreef Lavrov (de Russische minister van Buitenlandse Zaken) in een opiniestuk in the Guardian dat hij met de VS en EU aan de onderhandelingstafel wil zitten om tot een oplossing te komen. Dat is een positief signaal. Anderzijds wordt in Oost-Oekraïne nu wel het bekende boekje gevolgd: er worden gebouwen bezet, demonstranten op de been gebracht, een mini-Maidan gecreëerd, een republiek uitgeroepen en vervolgens wordt de steun van Rusland gevraagd. Dat is precies wat er op de Krim ook is gebeurd.'

8 april 2014, 9:43

Lavrov: Rusland destabiliseert niet
De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov ontkent de Amerikaanse beschuldigingen dat Moskou bezig is om Oekraïne te destabiliseren. De situatie kan volgens hem alleen maar verbeterd worden als er rekening wordt gehouden met de belangen van Russisch sprekende inwoners van Oekraïne.

Lavrov sprak op een persconferentie in Moskou. Hij herhaalde nog eens het belang van grondwettelijke hervormingen in Oekraïne zodat de belangen van etnische Russen in het land gewaarborgd worden.

Sergej Lavrov. Beeld afp

8 april 2014, 9:30

'Ze kussen het asfalt'
In Charkov liggen pro-Russische demonstranten met de handen op de rug op de grond. En dat wordt gevierd, meldt BBC-verslaggever Daniel Sandford op Twitter. 'Ze kussen het asfalt', joelen de Maidan-activisten (die achter de autoriteiten in Kiev staan).

8 april 2014, 9:10

Historische fout
Mocht Rusland Oost-Oekraïne binnenvallen, dan zou het 'een historische fout' maken. Dat zei NAVO-chef Anders Fogh Rasmussen op een persconferentie in Parijs. Rusland zou zichzelf volgens hem alleen maar meer isoleren van de wereld.

Hij zei verder dat Russische stappen inzake Oekraïne 'grote consequenties zullen hebben voor de relatie die het Westen met Rusland onderhoudt'.

Russische troepen doen een militaire training in de Volgograd-regio. Beeld afp

8 april 2014, 9:00

Verkoop technologie langeafstandsraketten
Oekraïne moet afstand doen van haar plannen om technologie voor langeafstandsraketten te verkopen. Die waarschuwing heeft het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken de deur uitgegaan, bericht The Moscow Times. Oekraïne zou, volgens het ministerie, van plan zijn om de technologie aan Turkije te verkopen, maar dit is nooit bevestigd.

'Ondanks de moeilijke binnenlandse politieke situatie in Oekraïne en de afwezigheid van legitiem gezag, moeten de huidige leiders van het land de juiste verantwoordelijkheid tonen en afstand nemen van de stappen die het huidige non-proliferatieverdrag kunnen ondermijnen', staat in de verklaring van het ministerie.

8 april 2014, 8:49

Hoe serieus moeten we Russische expansiedrift nemen?
Die vraag stelden we vorige week aan Marcel de Haas, specialist Russisch veiligheidsbeleid bij Instituut Clingendael en luitenant-kolonel buiten dienst. Zijn antwoord: we moeten die heel serieus nemen. 'Het opeisen van de Krim ging heel makkelijk', aldus de Haas. 'Voor Rusland is toen duidelijk geworden dat landjepik anno 2014 dus gewoon kan, zonder dat daar grote gevolgen tegenover staan.'

Lees het hele artikel hier.

Een Russische soldaat patrouilleert in Volgograd, nabij de grens met Oekraïne. Beeld afp

8 april 2014, 8:33

Rijke presidentskandidaten
Op 25 mei zijn er presidentsverkiezingen in Oekraïne. Daar doen aardig wat rijke oligarchen aan mee, zo blijkt uit een infographic van de Kyiv Post. De rijkste kandidaat is Serhiy Tihipko met een vermogen van 264 miljoen euro. Daarna volgt 'chocoladekoning' Petro Poroshenko met 51,8 miljoen. De derde plek van rijkste kandidaten wordt ingenomen door Mykhailo Dobkin die over 21,1 miljoen euro beschikt.

Benieuwd naar de belangrijkste kandidaten voor de presidentsverkiezingen? Lees dan dit artikel. Eén kleine correctie: de Darth Vader is inmiddels uitgeschakeld.

Tihipko werd rijk met bankieren. Beeld getty
De Darth Vader werd naar voren geschoven als kandidaat voor de Internet Partij, maar de kiescommissie blokkeerde zijn deelname. Beeld reuters

8 april 2014, 8:25

Politiemensen Charkov ontslagen
Volgens NOS-correspondent David Jan Godfried zullen de politiemensen in Charkov die afgelopen dagen de kant van de separatisten kozen ontslagen worden. Dat heeft het Oekraïense ministerie van Binnenlandse Zaken aangekondigd.

8 april 2014, 8:17

Pro-Russisch kamp aangevallen
In de Zuid-Oekraïense stad Nikolaev, op ongeveer 130 kilometer van Odessa, zijn vannacht gevechten uitgebroken tussen pro-Russische betogers en pro-Europese activisten. Daarbij zouden 15 mensen gewond zijn geraakt, meldt de Kyiv Post.

8 april 2014, 7:54

'Oekraïne heeft gasrekening niet betaald'
Ruslands grootste gasleverancier Gazprom beweert dat Oekraïne de gasrekening voor maart niet op tijd heeft betaald. De schuld van het noodlijdende Oekraïne zou, volgens een woordvoerder van het bedrijf, 1,6 miljard euro bedragen.

Rusland verhoogde de gasprijs voor Oekraïne vorige week met tachtig procent. De verhoging zou volgens Gazprom nodig zijn omdat Oekraïne nog onbetaalde gasrekeningen heeft openstaan.

Een gaspijplijn van Gazprom in de Minsk-regio. Beeld epa

8 april 2014, 7:34

'Militaire hulp niet aan de orde'
De Duitse minister van Economie, Wolfgang Schäuble, heeft in een interview met Bild gezegd dat 'militaire hulp niet aan de orde is'.

Oekraïne moet economisch en politiek stabiel zijn, benadrukt hij. 'Wat betreft financiële hulp speelt het Internationale Monetaire Fonds een belangrijke rol. Bovendien heeft ook de EU hulp toegezegd.'

Wolfgang Schäuble Beeld ap

8 april 2014, 7:29

Koens in Charkov
Onze correspondent Olaf Koens is momenteel in de Oost-Oekraïense industriestad Charkov. Zie hieronder zijn laatste updates. We proberen later vandaag telefonisch contact met hem te leggen.

8 april 2014, 7:24

'Rusland moet troepen terugtrekken'
De gebeurtenissen in Oekraïne zijn 'een grote zorg' en dwingen Rusland 'om een stap terug te doen'. Dat heeft de secretaris-generaal van de NAVO, Anders Fogh Rasmussen, gezegd. Hij roept Rusland op om haar troepen aan de Oekraïense grens (het zijn er volgens hem 'tienduizenden') terug te trekken.

'Elke verdere stap richting Oost-Oekraïne vertegenwoordigt een serieuze escalatie in plaats van de-escalatie', aldus Rasmussen.

Anders Fogh Rasmussen. Beeld reuters

8 april 2014, 7:17

'Amerikaanse militanten ingezet'
Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken claimt dat '150 Amerikaanse specialisten van het private militaire bedrijf Greystone (het voormalige Blackwater)' samenwerken met de ordetroepen uit Kiev. Dat meldt BBC-verslaggever Daniel Sandford op Twitter.

8 april 2014, 6:40

Waarschuwing Russisch ministerie
Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken heeft de autoriteiten in Kiev gewaarschuwd voor de massale inzet van militairen om de protesten tegen de regering in het oosten van Oekraïne tegen te gaan. 'Wij roepen op tot een onmiddellijke stopzetting van militaire voorbereidingen die tot een uitbraak van een burgeroorlog kunnen leiden', aldus het ministerie.

8 april 2014, 6:31

Antiterreuractie Charkov
Bij een actie tegen 'terroristen' zijn ongeveer 70 pro-Russische Oekraïeners opgepakt die gisteren een gebouw van de regionale regering in de oostelijke stad Charkov hadden bezet. Dat heeft minister Arsen Avakov van Binnenlandse Zaken vandaag op Facebook laten weten.

Het centrum van de op een na grootste stad van Oekraïne is geblokkeerd en ook de metrostations zijn tot nader order niet te gebruiken. 'Wees niet bezorgd. Wanneer we klaar zijn met de actie, gaan ze weer open', probeerde de premier de bevolking gerust te stellen.

Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken worden de arrestanten onder meer verdacht van 'illegale activiteit in verband met separatisme, het organiseren van wanorde op grote schaal en het toebrengen van schade aan de menselijke gezondheid'.

De Oekraïense oproerpolitie houdt de wacht voor het regionale overheidsgebouw in Charkov. Beeld reuters
Pro-Russische demonstranten steken autobanden in brand in Charkov. Beeld epa

8 april 2014, 6:31

Dreigt het Krim-scenario voor Oost-Oekraïne?
Die vraag werpt redacteur Bert Lanting vandaag op in de Volkskrant.

'Militair gesproken lijkt Rusland er klaar voor', schrijft hij. 'Moskou heeft nog steeds een groot aantal troepen langs de grens met Oekraïne. Volgens Jane's Defense Weekly heeft Rusland zijn troepenmacht bij Belgorod zelfs versterkt met luchtlandingstroepen.'

'Pro-Russische activisten hebben al herhaaldelijk overheidsgebouwen in het oosten van Oekraïne bezet, maar nu zijn ze veel beter georganiseerd. Voor het eerst gebruiken ze ook wapens.'

8 april 2014, 6:31

Overzicht belangrijkste gebeurtenissen
- In Charkov, de tweede stad van Oekraïne, riepen pro-Russische activisten gisteren de onafhankelijkheid uit. Datzelfde gebeurde in de industriestad Donetsk. De activisten, die lokale regeringsgebouwen bezet hielden, willen op 11 mei een referendum houden over aansluiting bij Rusland.

- Speciale eenheden van de Oekraïense veiligheidstroepen wisten de overheidsgebouwen gisteravond laat op de activisten in Donetsk en Charkov te heroveren.

- Volgens de nieuwe Oekraïense premier Arseni Jatsenjoek maakt het uitroepen van de 'Donetsk-republiek' deel uit van een vooropgezet plan van Moskou om troepen de grens over te sturen en een deel van Oekraïne te bezetten.

- De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken heeft gewaarschuwd dat zijn land aan Rusland de oorlog verklaart als Moskou troepen naar het oosten van Oekraïne stuurt.

- Nederland stuurt binnenkort drie waarnemers naar Oekraïne om daar toe te zien op de veiligheidssituatie. Ze maken deel uit van de monitoringsmissie van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) die vooralsnog uit ongeveer 100 man zal bestaan.

Seperatisten hebben barricades opgeworpen voor het lokale overheidsgebouw in Donetsk. Beeld ap
Een gemaskerde man van de Oekraïense oproerpolitie voor het regionale overheidsgebouw in Charkov. Beeld reuters
Een pro-Russische betoger in Donetsk. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.