Terugkerend verschijnsel: 'Meer - kleinere - aanslagen nu IS onder druk staat'

Het is een terugkerend verschijnsel: als de centrale sturing van een terroristische organisatie wegvalt, komen er meer, meest kleinere aanslagen.

Peter Knoope. Beeld Julius Schrank
Peter Knoope.Beeld Julius Schrank

Maandag een mislukte aanslag in Parijs, dinsdag een in Brussel. Volgens terrorisme-expert Peter Knoope is het aantal aanslagen in Europa toegenomen doordat IS nu onder druk staat in Syrië en Irak. 'Je ziet dat ze meer opduiken op andere plekken - als een soort waterbedeffect. Dit is een terugkerend verschijnsel bij terroristische organisaties: als de centrale aansturing onder druk komt te staan, vervalt de sturing. Hierdoor zijn er misschien wel meer incidenten, maar zijn de meeste klein.'

Zegt het iets over de professionaliteit van de beveiliging of de onkunde van de daders dat de aanslagen zijn mislukt?

'Het is een combinatie. Aan de ene kant hebben dit soort daders minder tijd om zich voor te bereiden en minder middelen. Tegelijkertijd zie je dat veel hoofdsteden, waaronder Brussel, permanent militairen inzetten die in het geval van een dreiging snel kunnen optreden. Maar er zitten nadelen aan de aanwezigheid van het leger. Aanslagen mislukken, maar worden niet per se voorkomen. Daarnaast kan de permanente aanwezigheid van militairen in een stad leiden tot escalatie van geweld.'

Wat is het alternatief?

'Je moet investeren in je relatie met gemeenschappen. Politie en overheid moeten weten wat er speelt, zodat ze op de hoogte worden gesteld als iemand radicale ideeën heeft. In Nederland doen we dat al goed met bijvoorbeeld de inzet van wijkagenten. Zo is eerder deze week een jongen gearresteerd op basis van de informatie die de autoriteiten kregen. Je moet dus niet reageren met het leger, maar met meer informatie.'

In Londen reed een man met een busje in op bezoekers van een moskee. Moet je ook informatie vergaren over mensen met andere ideologieën?

'Het is zeker belangrijk om dat soort systemen door te ontwikkelen. Maar je moet bijvoorbeeld ook kijken naar de taal die politici gebruiken. Als zij zeggen dat we harder moeten optreden tegen extremisten, nemen sommige mensen dat te letterlijk en te persoonlijk. In plaats daarvan zouden politici cohesie moeten creëren door op te roepen begrip te tonen voor ieders positie, grieven en lasten. We moeten voorzichtig zijn met onze woorden, want soms hebben ze ongewenste effecten.'

De dader in Brussel is meteen doodgeschoten, wordt dit steeds meer als legitiem gezien?

'Als steden kiezen voor een permanente aanwezigheid van troepen, kan dit leiden tot oorlogachtige situaties, waarin het uitschakelen van de ander als legitiem wordt beschouwd. Maar wil je in die positie zijn? Waar ik me zorgen over maak, is dat beleidsmakers de mislukte aanslag in Brussel als succesverhaal zien en zich laten verleiden nog meer militairen op straat in te zetten. Maar daardoor creëer je juist een gevaarlijke situatie, met alle gevolgen van dien.'

Bestaat er ook een relatie tussen de toename van het aantal aanslagen en de ramadan?

Je ziet soms inderdaad een intensivering van het aantal aanslagen tijdens de ramadan. Het is de heiligste maand voor moslims en door sommigen wordt daar een zekere status aan ontleend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden