Terugblik op het politieke seizoen 14/15

Het is reces, de komende twee maanden is de vergadering van de Tweede Kamer geschorst. Volgende week komt de ministerraad nog één keer samen, maar daarna schakelt ook het landsbestuur een aantal weken een versnelling terug. De Volkskrant grijpt de gelegenheid aan om een aantal memorabele momenten van politiek seizoen 14/15 nog eens in hapklare brokken aan u op te dienen.

D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold (L) en VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra tijdens op de laatste dag voor het zomerreces. Beeld anp

Het mondkapje van Timmermans

Het politiek seizoen begon met 'een rouwrand van verdriet', zoals de koning het verwoordde in de troonrede. Rutte en zijn ploeg kregen in de zomer van 2014 geen moment rust, de ramp met MH17 vroeg alle aandacht van het kabinet. Minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken steeg boven zichzelf uit met een emotionele speech voor de VN Veiligheidsraad. Hardop vroeg hij zich af: 'Keken ze elkaar een laatste keer aan in een woordeloos afscheid? We zullen het nooit weten.'

Dat was daags na de ramp. Tien weken later wist de minister het wel. In oktober bij Pauw onthulde hij dat een slachtoffer was aangetroffen met een mondkapje om. Waren de passagiers van MH17 dus toch bewust geweest van hun lot? Het kwam de minister op harde kritiek te staan.

Onderwijl was hij in de race voor een positie in de nieuwe Europese Commissie van voorzitter Jean-Claude Juncker. Per 1 november werd hij vicepresident en eurocommissaris voor betere regelgeving. PvdA'er Bert Koenders volgde hem op in Den Haag en nam het MH17 dossier over.

Wiebes' belastingdromen

Op Prinsjesdag presenteerde staatssecretaris Eric Wiebes zijn gedachten over de wens van het kabinet om het belastingstelsel te hervormen. Er stond nog weinig concreets in, maar in elk geval zou een echte stelselhervorming pas mogelijk worden als de economie zou aantrekken en er meevallers zouden binnenkomen. 5 miljard was het bedrag waar Wiebes aan dacht. Dat zou genoeg 'smeerolie' zijn om de pijn van zo'n hervorming te verzachten. De Kamer moest nog even geduld hebben, in de loop van 2015 zou hij een 'prototype' presenteren op basis waarvan de oppositie zou mogen deelnemen aan de onderhandelingen.

Staatssecretaris Eric Wiebes van Financiën. Beeld anp

Schippers en de PvdA-dissidenten

De inperking van de vrije artsenkeuze was zo goed als rond(+). Schippers had steun vergaard bij de C3 van ChristenUnie, D66 en SGP. Het moest een hamerstuk worden in de Eerste Kamer, vlak voor het Kerstreces. Groot was de verrassing toen drie PvdA-senatoren tegenstemden en de zorgvuldig opgebouwde meerderheid torpedeerden. Minister Edith Schippers was not amused. Verwoede crisissessies werden belegd in het Torentje van de premier. De top van de VVD, Rutte met Samsom, Schippers met Samsom. Samsom en zijn dwarse Eerste Kamerleden met Schippers. Alle combinaties ontmoetten elkaar dagen, avonden, nachten op rij voor besloten overleg.

Voor de 'dissidenten' was het een principekwestie(+). Adri Duivestein kampte zelf met ziekte en kende het belang van een second opinion. Die vrijheid moest op geen enkele manier worden ingeperkt, vond hij. Schippers, en met haar de VVD, speelden hoog spel om duidelijk te maken dat coalitiepartners zo niet met elkaar omgaan. De boodschap was: het vertrouwen is geschaad.

Uiteindelijk won de wil van Mark Rutte en Diederik Samsom om door te regeren het van de ego's van de minister en de gekrenkte VVD-fractie. Schippers bond voorlopig in en herschreef haar zorgplannen.

Minister Edith Schippers van VWS. Beeld anp

Het bonnetje van Teeven

Plots was daar begin maart toch het bonnetje van de deal tussen officier van justitie Fred Teeven en crimineel Cees H. Nieuwsuur had de hand weten te leggen op het precieze bedrag dat het OM in 2001 aan de drugsbaron had overgemaakt. Dat bedrag was veel hoger dan het bedrag dat minister van Justitie Ivo Opstelten eerder in de Kamer had genoemd: niet 1,25 miljoen maar 4, 7 miljoen gulden. De affaire betekende het einde van het illustere VVD-crimefightersduo op Justitie: Ivo vertrok, Fred volgde.

Teeven keerde niet veel later terug in de VVD-Tweede Kamerfractie. Voor Opstelten betekende het een ongelukkig einde van een tot dan toe indrukwekkende politieke carrière. Al langere tijd werd de vraag gesteld of de natuurlijke bestuurder met de diepe stem niet te oud werd voor het ministerswerk. Hij had steeds meer moeite zich verbaal staande te houden in de Tweede Kamer. Op het dossier Cees H. ging hij onderuit. VVD-Kamerleden Ard van der Steur en Klaas Dijkhoff werden de nieuwe minister en staatssecretaris.

Beeld anp

Bed, bad, brood

Een nieuwe coalitiecrisis barstte los in het voorjaar. Half april kwam de Raad van Europa met een ambigue reactie op het Nederlandse asielbeleid. Is Nederland verplicht immigranten de basisvoorzieningen bed, bad en brood te bieden(+)? De Raad van Europa had de knoop moeten doorhakken in deze splijtende kwestie, maar het advies gaf geen sluitend antwoord. Dus ging de top van de coalitie weer het Torentje in. Want ja, vond de PvdA, illegalen moeten een vorm van noodopvang krijgen. Maar nee, zei de VVD, we gaan illegalen niet faciliteren, ze moeten namelijk weg.

Opnieuw volgde er nachtelijk crisisberaad en liepen de gemoederen hoog op(+). Ook hier won het verlangen om voorlopig samen door te regeren. De kersvers staatssecretaris Klaas Dijkhoff ontwierp een compromis: beperkte noodopvang in de grote steden, voorzieningen elders gaan dicht. De spin van beide coalitiepartners was veelzeggend: gelukt, zei de PvdA, er komt bed, bad en brood; gewonnen, zei de VVD, de voorzieningen gaan dicht.

Het einde van de gedoogcoalitie

In maart koos Nederland nieuwe provinciale besturen en, in het verlengde daarvan, een nieuwe Eerste Kamer. Wat de coalitiepartijen vreesden kwam uit: de kiezer deelde een klap uit. Vooral de PvdA kreeg het zwaar te verduren, werd bijna gehalveerd. In mei werd de nieuwe Eerste Kamer samengesteld. De coalitie slonk van dertig naar 21 zetels. De C3 van D66, ChristenUnie en SGP was niet meer toereikend voor meerderheidssteun. Toen minister Dijsselbloem van Financiën partijleiders Pechtold, Slob en Van der Staaij uitnodigde voor nieuw begrotingsoverleg, sloegen zij die demonstratief af. Het dak van het kaartenhuis van Rutte stortte in elkaar. De rode en blauwe kaarten van de coalitie leunen nog wel tegen elkaar. Het is wachten op de volgende windvlaag.

Wiebes' belastinghervorming die er niet kwam

Het politiek seizoen eindigde met het mislukken van Eric Wiebes' belastingplannen. Hij had een stelselhervorming gewild, maar die komt er niet. De nieuwe verhoudingen in de Eerste Kamer wreekten zich: voor steun zijn gewoonweg te veel oppositiepartijen nodig. De tegenstellingen zijn te groot. Wiebes presenteerde na enig gesteggel tussen de coalitiepartijen (onderling was er al grote onenigheid) een keuzemenu aan de oppositie: het kabinet deelt de lastenverlichting uit, jullie mogen kiezen tussen pakketten 2 en 3, btw-verhoging en meer gemeentelijke belastingen. De bespreekbare pakketten zouden moeten uitmonden in een echte stelselherziening (minder toeslagen en aftrekposten, een simpeler systeem).

Bekijk het maar, zei de oppositie na twee moeizame gesprekken. Te weinig ambitie, te weinig van onze gading. Prima, zei Rutte, 'even goede vrienden'. Na de zomer moet blijken of de lastenverlichting die het kabinet wil uitdelen alsnog een ja krijgt in de Eerste Kamer. Die belastinghervorming komt er onder Rutte II in elk geval niet meer.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden