Nieuws Bevolkingsgroei

Terug op de politieke agenda: met hoeveel willen we zijn in Nederland?

Wat jarenlang een taboe-onderwerp was aan het Binnenhof, staat vrijdag in het vervolg van de Algemene Politieke Beschouwingen plotseling hoog op de agenda. Premier Mark Rutte moet antwoord geven op de vraag of hij bereid is onderzoek te laten doen naar de maximale bevolkingsomvang die voor de Nederlandse samenleving in de komende decennia behapbaar is.

Beeld ANP

Zowel VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff als CDA-voorman Sybrand Buma bracht de kwestie woensdag te berde op de eerste dag van de beschouwingen na Prinsjesdag. Dijkhoff verwees naar hoogleraar en publicist Paul Scheffer, die ‘na veel duwen en trekken’ cijfers kreeg waaruit blijkt dat de bevolkingsomvang in 2060 kan variëren van 16 tot 20 miljoen zielen. Buma haalde demograaf Jan Latten aan, die zich bij zijn afscheid in juni van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) erover verwonderde ‘dat niemand zich buigt over de bevolkingsgroei’.

Het ‘duwen en trekken’ van Scheffer heeft betrekking op een publicatie dit voorjaar van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), waaraan Scheffer een bijdrage leverde. De officiële prognose van het CBS voor de bevolkingsomvang in 2060 is 18,44 miljoen inwoners. Dat is een miljoen meer dan nu en gebaseerd op een migratiesaldo (immigratie minus emigratie) van gemiddeld 31 duizend. Maar omdat het saldo al acht jaar hoger ligt, gemiddeld rond de 50 duizend, vroeg Scheffer om een doorrekening met dat getal. Met alle onzekerheden van dien – vandaar de huiver bij het CBS – heeft Nederland in dat scenario bijna 20 miljoen inwoners.

De vraag van Dijkhoff: willen we dat? Want dat heeft consequenties op allerlei beleidsterreinen, zoals gezondheidszorg, onderwijs, woningbouw en niet in de laatste plaats de arrangementen van de verzorgingsstaat. Het was precies wat Scheffer beoogde, want in zijn essay schreef hij: ‘Ik zie er veel te weinig van terug in de publieke meningsvorming.’ Dijkhoff heeft de handschoen van Scheffer opgepakt en voorafgaand aan de beschouwingen een gesprek met hem gehad, bevestigen beiden.

24 miljoen 

In een betoog afgelopen week in Elsevier Weekblad refereerde Latten aan nog een ander cijfer. Volgens projecties van de Verenigde Naties die tot 2100 reiken, is er ook een (heel kleine) mogelijkheid dat het bevolkingsaantal  stijgt naar 24 miljoen. Maar zelfs bij het meest reële scenario is het volgens Latten geboden na te denken over de consequenties van verdere groei, bijvoorbeeld omdat het aantal eenpersoonshuishoudens sterk zal stijgen. Buma somde woensdag in zijn verwijzing naar Latten nog andere gevolgen op: ‘Meer mobiliteit, meer auto’s, meer asfalt en meer treinen. Maar vooral: hoeveel energieproductie is er dan nodig?’

Complicerende factor in het debat is dat immigratie de hoofdoorzaak is van de bevolkingsgroei. Het deel van de bevolking zonder immigratieachtergrond, zoals de officiële terminologie nu luidt, krimpt juist. Behalve de bevolkingsomvang, is dus ook de samenstelling van de bevolking een factor in de discussie.

Dat heeft ook betekenis voor de arbeidsmarkt. D66-leider Alexander Pechtold wees daarop, toen hij zei de oproep aan het kabinet met ‘een tegenhanger’ te steunen: ‘We hebben dadelijk 70 duizend banen in de verpleeghuizen. Dus wat mij betreft zouden tijdelijke migratie en tijdelijke arbeidscontracten ook in zo’n toekomstverkenning horen.’

Muntendam

De laatste keer dat beleidskeuzen in demografie serieus werden genomen, was in de jaren zeventig. De ‘Staatscommissie Bevolkingsvraagstuk’ onder leiding van arts en PvdA-politicus Piet Muntendam bracht in 1977 het rapport ‘Bevolking en welzijn in Nederland’ uit, met 66 aanbevelingen. Waaronder: een zo spoedig mogelijke beëindiging van de natuurlijke bevolkingsgroei. Met ruim 14 miljoen inwoners had Nederland de grens bereikt.

Koningin Juliana zei in haar laatste troonrede in 1979 nog wel ‘Ons land is vol, ten dele overvol’, maar daarna belandde Muntendam in een la. Geboortepolitiek was onbespreekbaar en het terugsturen van gastarbeiders geen optie. Bevolkingspolitiek werd in de jaren tachtig een onderwerp van Hans Janmaat (‘vol is vol’) en daarna via Pim Fortuyn het domein van de PVV van Geert Wilders en Martin Bosma, die de term ‘massa-immigratie’ muntten.

De club van 10 miljoen

Dat het onderwerp onbespreekbaar was geworden, ervoer de inmiddels gepensioneerde leraar geschiedenis Paul Gerbrands, toen hij in 1994 een stichting oprichtte onder de naam ‘De club van 10 miljoen’. Geïnspireerd door de VN-conferentie van 1992 in Rio de Janeiro over duurzaamheid, formuleerde hij het standpunt dat met een ecologische voetafdruk van 10 miljoen mensen Nederland aan zijn natuurlijke grens zou zitten. ‘Ik ben voor alles uitgemaakt’, zegt Gerbrands nu. ‘Kinderhater, fascist, racist. Maar ik ben heel gelukkig dat dit nu op de politieke agenda staat, sterker, het ontroert me zelfs.’

Scheffer bepleit een nieuwe staatscommissie, ‘die scenario’s van bevolkingsgroei onderzoekt, nu met het oog op immigratie- en asielbeleid’, en ‘regie over migratie’ als einddoel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.