RECONSTRUCTIE

Terug naar Afghanistan wordt mijn dood, dat weet ik zeker

Afghaanse tolk Ahmadzai. Beeld ANP

Regelmatig fietst Abdul Ghafoor Ahmadzai (31) van het asielzoekerscentrum vlak bij de Duitse grens naar de stadsbibliotheek in Venlo, een tochtje van bijna 5 kilometer. Daar kan hij internetten of buitenlandse kranten lezen. Van medewerkers krijgt hij koffie.

'Terug naar Afghanistan wordt mijn dood, dat weet ik zeker', zegt hij in het bibliotheekcafé. 'Ik droeg de Nederlandse vlag op mijn arm, op de mouw van mijn uniform. Ik vocht met jullie soldaten, schouder aan schouder. Dat moet de Nederlandse regering toch respecteren. Kabul is niet veilig voor tolken die voor buitenlandse legers hebben gewerkt.'

Vanavond debatteert de Tweede Kamer met staatssecretaris Teeven van Justitie over de omgang met tolken zoals Abdul Ghafoor. Teeven wilde hem eerst niet toelaten tot de asielprocedure, omdat de Noren hem na 'zorgvuldig' beraad al afwezen. Teeven besloot vorige maand na zware politieke en maatschappelijke druk om de tolk alsnog een kans te geven.

Afghanistan

Abdul Ghafoor komt oorspronkelijk uit het dorp Surkhab in de provincie Logar, 35 kilometer van Kabul, waar ook de nieuwe Afghaanse president Ashraf Ghani is geboren.

In 2007 meldt hij zich als tolk aan bij het Amerikaanse leger. In 2009 stapt hij over naar de Nederlanders, waar hij ongeveer zeven maanden met militairen in Uruzgan werkt. 'Het was een harde tijd. De Nederlanders waren erg aardig, we waren close. Ik tolkte voor een team, vooral als ze de dorpen in gingen. Toen dat team weer naar Nederland vertrok, ben ik gestopt bij de Nederlanders', aldus Abdul Ghafoor. Daarna gaat hij weer voor het Amerikaanse leger werken.

In oktober 2010, datum onbekend, wordt zijn oudere broer Abdul Ghani naar zijn zeggen vermoord door de Taliban. Zijn broer wordt op de weg van Logar naar Kabul klemgereden door twee mannen op motoren. Ze trekken zijn broer en vader uit de auto. Zijn vader, die geblinddoekt is, smeekt voor het leven van zijn zoon. 'Jullie hebben de verkeerde, deze zoon werkt niet voor het leger', zei hij. Toch schieten ze hem dood. 'Mijn vader hoort: boem, boem, boem', aldus Abdul Ghafoor. Kort na de moord wordt hij in paniek gebeld door zijn huilende vader. 'Ga weg uit Afghanistan', is zijn boodschap. Abdul Ghafoor werkt op dat moment voor de Amerikanen.

Na de dood van zijn broer krijgt Abdul Ghafoor meerdere dreigementen per telefoon: 'We weten dat we de verkeerde hebben doodgemaakt, we komen achter je aan.' Hij vlucht in oktober 2010, enkele dagen na de geboorte van zijn zoon, die hij samen met zijn vrouw en dochter moet achterlaten in hoofdstad Kabul. Er zijn geen opnamen of andere bewijzen van de dreigementen. Dat is normaal in dat land, Afghanen doen zelden aangifte van bedreiging.

De burgemeester van Surkhab bevestigt het verhaal dat de broer per ongeluk is gedood. Ze wilden eigenlijk Abdul Ghafoor hebben. 'Zijn broer is vermoord, daarna is Abdul Ghafoor vertrokken', vertellen ook bronnen op een lokale trouwerij eerder deze maand, waar de Volkskrant via een contactpersoon navraag doet. Zijn naam is daar niet bekend, maar hij wordt wel herkend op een foto.

Twijfelachtig is wel dat hij de sterfdatum van zijn broer niet weet. Dat is ook in Afghanistan opmerkelijk. Asieldiensten in Noorwegen twijfelen of Abdul Ghafoor in die tijd echt gevaar liep. In 2010 was het voor tolken relatief veilig om in Kabul te wonen. In de miljoenenstad woonden tienduizenden mensen die op de een of andere manier met buitenlanders werkten. Veel jongemannen vertrokken in die tijd niet naar Europa omdat ze direct bedreigd werden, maar in de hoop op een beter leven.

Volgens de gouverneur van het district Mohammad Agha gebeurt het nu, in 2014, 'elke dag' dat auto's op de weg tussen Kabul en Logar worden aangehouden en gecontroleerd door de Taliban. 'Als je voor leger, politie, overheid of buitenlanders werkt, dan willen ze je ontvoeren of doden', zegt hij. 'Vergeleken met een jaar geleden zitten er veel meer Taliban in dit gebied.' De veiligheid is in een jaar tijd dus ernstig verslechterd.

De vlucht naar Noorwegen

Abdul Ghafoor over zijn vlucht naar Europa in 2010: 'Dat werd een ander gevecht om het leven.' Eerst vliegt hij van Kabul naar Herat, waar hij met mensensmokkelaars in contact komt. 'Ik wilde zo snel mogelijk het land uit, mijn leven was in gevaar.' Hij betaalt naar eigen zeggen 17 duizend euro voor zijn reis naar Noorwegen, via Turkije, Griekenland, Italië, Frankrijk en Duitsland. De hele trip duurt vier maanden. De route en bedragen die hij noemt, komen overeen met die van andere gevluchte Afghanen.

Maar waarom ging hij naar Noorwegen en niet naar Nederland? Abdul Ghafoor: 'Ik was afhankelijk van de mensensmokkelaars. Zij zeiden dat Noorwegen een goed land was. Als je in gevaar bent, heb je de bestemming niet voor het uitkiezen.'

In februari 2011 vraagt hij asiel aan in Noorwegen. Begin dit jaar wordt zijn asielaanvraag definitief afgewezen. Abdul Ghafoor: 'Ze zeiden: 'Je kunt veilig in Kabul leven. En we hebben niet in de politieregisters gevonden dat je broer is overleden.' Maar de administratie in Afghanistan is een chaos, daar staat niet alles keurig geregistreerd.'

Hij zou worden uitgezet naar zijn geboorteland. 'Mijn advocaat zei: de enige kans die je hebt, is in Nederland of Amerika. Want voor die landen heb je gewerkt.'

De Afghaanse tolk Ahmadzai. Beeld Marcel van den Bergh

Naar Nederland

Op reis naar Nederland wordt hij in Duitsland bij een controle door de politie uit de trein gehaald en in de gevangenis gezet. Hij vraagt daar asiel aan, volgens eigen zeggen louter om naar 'een open asielkamp' te kunnen. De Duitsers weigeren zijn asielaanvraag en willen hem terugsturen naar Noorwegen. Abdul Ghafoor vertrekt de andere kant op en komt in juni in Amsterdam aan. Ook hier wordt zijn asielaanvraag al snel afgewezen. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) baseert zich op Europese afspraken: een asielzoeker die in het ene EU-land is afgewezen, mag het niet opnieuw in een ander land proberen.

Staatssecretaris Teeven benadrukt begin september nog dat hij er alle vertrouwen in heeft dat de Noren zijn asielaanvraag 'zorgvuldig' hebben beoordeeld. 'Nederland zou na een inhoudelijke beoordeling tot eenzelfde uitkomst zijn gekomen als Noorwegen.'

Politiek heet hangijzer

Het kritische Nederlandse publiek roert zich ook begin september. Na politiek getouwtrek sluit de PvdA zich uiteindelijk op 25 september aan bij het voorstel van D66 om te debatteren over het lot van legertolken. Een dag later draait ook VVD'er Teeven. Abdul Ghafoor mag voorlopig in Nederland blijven en een asielaanvraag indienen.

De reden is vermoedelijk dat ook het ministerie van Buitenlandse Zaken tot de conclusie is gekomen dat Afghaanse legertolken sinds dit jaar meer gevaar lopen dan voorheen. In een nota van het departement van 17 september worden legertolken ineens expliciet genoemd op de lijst van doelwitten van de Taliban. Daarvoor niet. Het eerdere besluit van Teeven om de Afghaanse tolk niet toe te laten was dus nog gebaseerd op de oude informatie. Hem terugsturen naar Noorwegen zou erin resulteren dat hij wordt uitgezet naar een land dat Nederland niet veilig voor hem acht. Een bron: 'Dat is niet in de geest van het Europees Verdrag van de Rechten van Mens.'

Tolken van de Volkskrant in Afghanistan bevestigen dat mensen die voor buitenlanders hebben gewerkt, steeds vaker worden bedreigd. Een van de tolken moet in Noord-Afghanistan inmiddels met bodyguards rondlopen, een ander heeft het afgelopen jaar in Kabul vier dreigtelefoontjes gekregen. 'Jij bent een spion, je werkt met buitenlanders', krijgen ze te horen. 'Wij zijn Taliban. We zullen je doden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.