Column

Terroristenleiders zijn vaak hooggeschoold

Als oplossing voor het terroristenprobleem sprak Adriaan van Dis in De Wereld Draait Door de mantra uit: 'Onderwijs, onderwijs, onderwijs!' Als dat waar is, zullen eventuele gunstige effecten pas over een jaar of tien merkbaar zijn.

Osama bin Laden in een video uit 2002Beeld MBC

Maar afgezien daarvan kun je je afvragen of het belang van onderwijs als wondermiddel tegen terrorisme niet wordt overschat. Terroristenleiders hebben vaak een uitstekende opleiding genoten. Osama bin Laden zat op een elitaire school en studeerde economie en bedrijfskunde. Zijn opvolger, Ayman al-Zawahiri, is begonnen als arts. Abu Bakr al-Baghdadi, de leider van Islamitische Staat, heeft in Bagdad aan de universiteit gestudeerd.

Onderwijs is beslist geen garantie voor gematigdheid. Integendeel, radicale ideeën worden vaak op universiteiten geboren. En laten wij wel wezen: nergens in Europa woonden destijds zo veel hoger opgeleiden als in Hitler-Duitsland. Meer onderwijs betekent niet automatisch dat onze moraal hoger, edeler en empathischer wordt. Meer onderwijs betekent wel meer kennis over bijvoorbeeld nucleaire energie, maar hoe wij die gaan gebruiken, is weer een andere zaak. Dat geldt ook voor de kalasjnikov, die als ontwerp briljant van eenvoud schijnt te zijn.

Wellicht hebben die jongens uit Molenbeek slechts een geringe opleiding, maar ook dat vraag ik me af. Ze hebben gewoon op school gezeten, ze moeten een rijbewijs hebben gehaald, ze kunnen auto's huren en ze hebben vrijwel zeker een zware militaire training gehad, want anders waren ze niet zo koelbloedig geweest. Bovendien dachten ze vermoedelijk dat het theater, waar zij hun slachtpartij aanrichtten, een Joodse eigenaar had. Dat duidt erop dat ze kranten lezen, al moeten zij het laatste bericht - dat het theater juist was verkocht - hebben gemist.

Dat brengt mij terug bij de gedachte dat er misschien toch iets in de islam moet zijn dat al kamikaze-geweld triggert. Toen ik dat voor het eerst schreef, kreeg ik de volle laag, vooral vanuit linkse hoek - zoals op de site Joop - waar ze meteen begonnen te schelden. Het was dan ook een heimelijke genoegdoening dat ik terreurexpert Beatrice de Graaf bij DWDD hoorde zeggen dat Molenbeek jarenlang bestuurd is geweest door sociaal-democraten. Aan die VARA-tafel werd het toen ineens akelig stil.

Paul Scheffer, die als het World Trade Centre uitrijst boven al die andere immigratieprofessoren, wees in Buitenhof op het volgen-de. De eerste aanslagen in Frankrijk waren op Joden (antisemitisme), de tweede aanslag ging tegen Charlie Hebdo (vrijheid van meningsuiting) en de aanslagen in Parijs waren vooral gericht tegen de westerse levensstijl van uitgaan en plezier. De meeste moslims keuren die aanslagen af, maar bij een groot deel leeft toch een afkeer van wat zij zien als decadentie. Je kunt het dus wel hebben over een kleine groep, maar de voedingsbodem waaruit die terreurcellen ontstaan is aanzienlijk wijder.

En dan viel mij nog iets op. Een paar dagen voor de aanslag publiceerde de universiteit van Chicago een wereldwijd onderzoek naar altruïsme bij kinderen: The Negative Association between Religiousness and Children's Altru-ism across the World. De verrassende uitkomst was, om de kop van The Guardian te citeren: 'Religieuze kinderen zijn gemener dan niet-religieuze kinderen.'

De onderzoekers werkten met stickers die de kinderen konden geven aan andere kinderen die zij niet konden zien. Bijna steeds bleek dat religieuze kinderen egoïstischer waren en minder geneigd hun stickers met anderen te delen dan niet-religieuze kinderen. De onderzoekers hadden het tegenovergestelde verwacht en waren totaal verrast door de uitkomst. Ook sommige ouders van de religieuze kinderen reageerden geschokt. Dat was precies het tegenovergestelde van wat zij met hun opvoeding hadden beoogd, zeiden ze.

In het onderzoek, gehouden onder 1.170 kinderen in Canada, China, Jordanië, Turkije, de VS en Zuid-Afrika, bleken islamitische kinderen het minst empathisch en het minst bereid hun stickers te delen. Ook waren deze islamitische kinderen geneigd om sneller en zwaarder te straffen.

Ongetwijfeld is de steekproef te klein, zijn conclusies voorbarig en bestaan er vast landen waar islamitische kinderen bereid zijn alles weg te geven, maar het is mij ook weleens opgevallen dat charitatieve moslim-instellingen hun charitas voornamelijk richten op moslims. Saoedi-Arabië helpt graag, niet met tenten en eten, maar met elders te bouwen moskeeën. Nog onlangs las ik dat de Rode Halve Maan - de moslimvariant van het Rode Kruis - hulp had geweigerd aan christenen.

Empathie begint niet op school, maar bij de geboorte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden