interview Terrorismeonderzoeker Daan Weggemans

Terrorismeonderzoeker Daan Weggemans sprak een beleefde Hardi N., maar ‘verschool hij zijn ware intenties achter een sluier?’

Terrorismeonderzoeker Daan Weggemans sprak eerder met Hardi N., de vermeende spil van de donderdag verijdelde terreuraanslag. Getuige-deskundige Weggemans vond Hardi beleefd maar ‘verschool hij zijn ware intenties achter een sluier? Het is heel moeilijk om tot in het diepst van iemands ziel door te dringen.’

Politie donderdag tijdens onderzoek in Vlaardingen. Beeld epa

Hardi N. (34), de vermeende spil van de donderdag verijdelde terreuraanslag, zat tijdens zijn arrestatie nog midden in een proeftijd voor een eerdere veroordeling. In 2017 kreeg N. een gevangenisstraf van 24 maanden – waarvan 21 maanden voorwaardelijk – vanwege een poging om naar het jihadistisch strijdgebied in Syrië af te reizen. Daarnaast kreeg hij een proeftijd van drie jaar waarin hij zich aan contactverboden en een meldplicht moest houden en gesprekken diende te voeren met deskundigen over zijn geloof. Volgens reclassering verkeerde N. bij zijn veroordeling in ‘de beginfase van een veranderingsproces, waarin de verdachte in positieve zin stappen aan het zetten is’. De rechtbank dacht daar anders over en vond dat ‘er ernstig rekening mee moet worden gehouden dat verdachte wederom een misdrijf zal begaan dat gericht is tegen of gevaar veroorzaakt voor de onaantastbaarheid van het lichaam van één of meerdere personen’.

 Terrorismeonderzoeker Daan Weggemans, die studie deed naar de reïntegratie van ex-jihadisten, trad op als getuige-deskundige in N.’s zaak en ziet in zijn arrestatie het dilemma van onze omgang met ex-jihadisten pregnant terugkomen: hoe moeten we hun potentieel gevaar voor de samenleving inschatten?

‘Toen ik met N. sprak gaf hij aan dat hij zich zorgen maakte om zijn dochtertje, dat hij goed voor haar wilde zorgen. Hij maakte zich ook zorgen over zijn plek in de samenleving. Hij was bezig met hoe hij het beste kan reïntegreren. Maar dat toont ook meteen het dilemma aan. Want hoe oprecht was hij daarin, als je ziet dat hij nu is gearresteerd als verdachte van een verijdelde aanslag? Ik kende hem als beleefd. Maar was hij echt bezig met zijn reïntegratie? Of verschool hij zijn ware intenties achter een sluier? Het is heel moeilijk om tot in het diepst van iemands ziel door te dringen. Het kan ook zijn dat hij destijds wel oprecht was, maar dat hij na zijn vrijlating een terugslag kreeg.’

Maakte hij op u een oprechte indruk?

‘Dat is moeilijk om te zeggen, want het is, in welke rol ook, lastig om inschattingen te maken van iemands oprechtheid. Ik tekende vooral zijn narratief op. Hij vertelde dat hij wel streng gelovig is, maar niet extremistisch. Hij vertelde ook dat hij uitgekotst wordt door andere extremisten, omdat hij als gevangenisbewaarder werkte voor de ongelovige Nederlandse overheid. Hoe zulke uitspraken op waarde geschat moeten worden, is uiteindelijk aan de rechter.’

Is N. wel scherp genoeg in de gaten gehouden na zijn vrijlating?

‘In principe wel. Hij heeft een proeftijd gekregen en de daarbij behorende voorwaarden zoals een meldplicht bij reclassering, een contactverbod met bepaalde mensen uit zijn omgeving en waarschijnlijk ook mensen waarmee hij vastgezeten heeft.

‘Het zou ook logisch zijn als hij werd gevolgd door de AIVD en de politie. Die maken altijd een inschatting van jihadisten die vrijkomen. Daarbij kijken ze bijvoorbeeld met wie zo iemand gevangen heeft gezeten, hoe hij zich in detentie gedragen heeft. Bij vrijlating proberen AIVD en politie ook informatie te verzamelen over de sociale omgeving van jihadisten. Dat gebeurt soms stiekem. Maar soms is het ook de wijkagent die even een praatje komt maken.

‘Centrale vraag bij dat soort controles: is recidive mogelijk? Dat is bij jihadisten heel interessant. Wij willen uiteraard dat zij helemaal niet recidiveren, gezien de aard van hun ideeën. Maar recidive vindt zeker plaats. Kijk maar bijvoorbeeld naar de Hofstadgroep die in het vorig decennium actief was. Leden daarvan zijn naar Syrië vertrokken om zich aan te sluiten bij Islamitische Staat.’

In uw studie naar de reïntegratie van jihadisten wordt door professionals vaak verzucht dat ze maar tot op zekere hoogte kunnen bijdragen aan een succesvolle reïntegratie.

‘Dat is in de afgelopen jaren wel enigszins veranderd. Er zijn wat meer voorwaarden geschapen voor succesvollere reïntegratie. Tegelijkertijd blijft het moeilijk om iemand volledig te reïntegreren. Dat levert frustratie op bij de professionals. Die zien dat een jihadist vrijkomt en direct in een bepaald extremistisch milieu terugvalt, of zijn huis niet meer uitkomt en alleen maar aan het gamen is. Voor een goede reïntegratie heb je de drie w’s nodig: woning, werk, wederhelft. Dat zijn zaken waar professionals maar beperkte invloed op kunnen uitoefenen. Want wat als iemand niet wil reïntegreren? Dan kun je nog zoveel wortels voorhouden, of stokken uit de kast halen, het schiet dan toch niet op. Het enige wat je dan kunt doen is de schade proberen te beperken.’

Lees ook:

Hardi N.: spil in opgerolde terroristencel
De 34-jarige verdachte die volgens het OM de spil is van de donderdag opgerolde terroristencel, is de in Irak geboren Hardi N. Hij werd in oktober 2017 veroordeeld voor een poging uit te reizen naar Syrië.

Hoe stop je een jihadganger?
Arnhem worstelt met de radicalisering van moslimjongeren. Tussen gemeente en moslims heerst wantrouwen en de moslims zijn onderling verdeeld. 'Jouw zoon heeft die van mij geradicaliseerd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden