Terrorisme Proof

Links terrorisme is een nog te slechten taboe in de Amerikaanse film. In Night Movies wordt gewapend verzet grijs gekleurd, in plaats van zwart of wit. Toch blijft regisseur Reichardt waakzaam.

Kun je ze eigenlijk wel terroristen noemen, de drie Amerikaanse milieuactivisten die in Night Moves het plan opvatten om met een zelfgebouwde kunstmestbom een grote stuwdam op te blazen?


Kijk naar de intenties van het drietal, bestaande uit een jongen die werkt op een zelfvoorzienende groenteboerderij (Jesse Eisenberg), het meisje van een natuursauna (Dakota Fanning) en een ex-militair (Peter Sarsgaard). Zoveel mogelijk slachtoffers maken is niet hun doel. Integendeel, ze willen met dit specifieke plan slechts een eind maken aan de zalmsterfte die de stroomopwekkende dam veroorzaakt - 'zodat je elke seconde van je leven naar je fucking iPod kan luisteren'.


Ergens in die gewelddadige verzetsdaad zit een goede bedoeling verstopt, ben je geneigd te denken.


In interviews over haar nieuwste film rept de Amerikaanse regisseur Kelly Reichardt (1964) in ieder geval duidelijk niet over terrorisme. Met haar thrillerachtige drama onderzoekt ze weliswaar de beweegredenen van hoofdpersonages (hoe komen ze tot hun daad en hoe houden ze zich onder de gevolgen daarvan?), maar ze is niet van plan om hen verder te definiëren.


Reichardt is een observator, een filmer die grijs kleurt wat in veel andere (Hollywood)verhalen helder zwart en wit is. Nauwkeurig brengt ze in beeld hoe het hechte groepje opereert, voor, tijdens en na hun actie. Het vertel-perspectief wijkt geen moment van hun zijde, waardoor je wordt gedwongen om je eigen standpunt ten opzichte van hun handelen te bepalen.


Reichardts terughoudendheid om haar personages te duiden is begrijpelijk. Night Moves past uitstekend in een moderne Amerikaanse traditie van films en televisieseries die in bepaalde mate sympathie kweken voor allerlei criminele, ontsporende, anarchistische of anderszins dubieuze figuren (van Fight Club tot Game of Thrones), maar de terrorist als hoofdpersonage blijft complex en controversieel.


Recente films als Der Baader Meinhof Komplex, over de extremistische Rote Armee Fraktion (RAF) in het Duitsland van de jaren zestig en Hunger, over de Ierse IRA-gevangene en hongerstaker Bobby Sands begin jaren tachtig, vertellen weliswaar verhalen vanuit het perspectief van een of meer terroristen, maar het gaat om gebeurtenissen en groeperingen uit het verleden - en de films zijn Europees.


The Wall Street Journal schreef na het verschijnen van die films een vijf jaar geleden over de 'Nieuwe golf van Europese films over terrorisme' en concludeerde dat de Verenigde Staten niet klaar waren voor het vertelperspectief van de terrorist. 'De films zijn gemaakt in een tijd waarin Europeanen de Amerikaanse reactie op de periode na 9/11 kritisch volgen - vooral de wijze waarop de Irakoorlog wordt gevoerd', schreef de krant.


Meer dan Europeanen waken Amerikaanse makers bij dit type film voor de beschuldiging van sympathie voor de (linkse) terrorist. Strijders voor een goede zaak - milieu, vrijheid - ogen per definitie sympathieker dan de terrorist die slechts uit is op dood en verderf. Wanneer je zo'n iemand tot hoofdpersonage van je film bombardeert, begeef je je vanzelfsprekend op glad ijs.


Hollywoodveteraan Robert Redford overkwam het nog geen twee jaar geleden met zijn thriller The Company You Keep, over een voormalig lid van de radicale Vietnamoorlogprotestgroep The Weather Underground, die dertig jaar na een tragische gebeurtenis noodgedwongen met zijn gewelddadige leven wordt geconfronteerd. De man wordt gespeeld door Redford zelf: tijdens gesprekken met zijn kompanen van vroeger vraagt hij zich af waarom de jonge progressieve, goedwillende idealisten van toen na verloop van tijd als terroristen in de geschiedenisboeken zijn beland. Critici waren duidelijk: Redford zou terroristen afschilderen als Amerikaanse helden. De acteur/regisseur maakt deel uit van de linkse agenda die Hollywood zou hanteren.


Dat laatste lijkt de echo van een oud verhaal. De financiering van de film kostte Redford vier jaar. Daarbij bleven de geldbuidels van de grote studio's dicht.


Vanuit financieel opzicht voorspelden de studio's het goed: Redfords film flopte, evenals een recente film als The East, waarin een FBI-agent undercover gaat bij een eco-terreurgroep en gaandeweg enige sympathie voor hen voelt.


Ook daarom benadrukt Kelly Reichardt dat er bij haar van een politieke agenda geen sprake is. Ze zegt slechts te begrijpen waarom Oregon, de staat waarin haar film zich afspeelt, zoveel aantrekkingskracht uitoefent op milieuactivisten. 'Het kappen van bossen is hier dagelijks zichtbaar, overal langs de weg zie je die afgehakte stompjes', zei ze tegen het filmblog Fandor. 'Er zit een enorm verschil tussen de progressieve opvattingen van de stadsbewoners en mensen die hun geld verdienen met de houtkap. Je kunt het activisme begrijpen wanneer je treinen met tonnen aan hout voorbij ziet rijden - weinig stemt droeviger dan dat.'


Over het nut van geweld als middel tot een betere wereld te komen doet ze begrijpelijkerwijs geen concrete uitspraken. 'Je ziet hoe radicale groepen als The Weather Underground, Earth First of The Earth Liberation Front uiteindelijk uit elkaar vallen wanneer ze naar geweld grijpen.'


Maar een concreet alternatief om als individu een omvangrijk systeem te veranderen? Daarover beschikt ook zij niet. 'Geweld is niet mijn middel. Maar misschien is het schrijven van een brief toch niet de effectiefste manier.'


ONMACHTIG INDIVIDU


De afgelopen decennia worden voortdurend films gemaakt waarin op verschillende wijze de gevolgen van milieuvervuiling en overconsumptie in beeld worden gebracht, van de sciencefictionklassieker Soylent Green tot de hallu-cinante documentaire Koyaanisqatsi, van de onderzoeksthriller Erin Brockovich tot de preek van Al Gore in An Inconvenient Truth, van animatiefilm Wall-E tot spektakelfilm The Day After Tomorrow laten stuk voor stuk de gevolgen van milieuvervuiling en klimaatproblematiek zien. Maar personages die oplossingen aandragen zijn zeldzaam. Het individu is dikwijls onmachtig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden