Terrorisme is 'politieke' aanslag op burgerdoelen

Met het uitbreken van de 'Oorlog tegen het terrorisme' is de oude discussie over het gebruik van beladen begrippen als 'terrorisme' in de media weer opgelaaid....

Reuters wil met de maatregel voorkomen dat de onpartijdigheid van het bureau in het geding komt in conlicten waarin beide partijen elkaar als terrorist betitelen. De voorbeelden liggen voor de hand. Israël noemt de zelfmoordenaars die aanslagen plegen op burgerdoelen terroristen; Palestijnen beschouwen de Israëlische premier Sharon als dé staatsterrorist. President Bush vecht zijn oorlog tegen terrorist Bin Laden, maar die noemt de aanvallen van de VS op zijn beurt 'een daad van terrorisme'.

Volgens de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) bestaan er niet minder dan 109 definities van het begrip terrorisme. Uit deze grabbelton kan iedereen de omschrijving vissen die hem goed dunkt. Wat je onder een terrorist verstaat en wie je ertoe wilt rekenen is volledig afhankelijk van de (politieke) opvatting van degene die de term gebruikt. Wat voor de één een terrorist is, is voor de ander een vrijheidsstrijder.

Het is bovendien een dynamisch begrip, dat in de tijd van kleur kan verschieten. Het is nog niet zo lang geleden dat Arafat, nu hoofd van de Palestijnse Autoriteit, doorging voor terrorist. Oud-premier Begin van Israël begon zijn carrière als terrorist in de strijd voor een zelfstandige joodse staat. Op welk moment transformeerden ANC'ers van terroristen in respectabele burgers? En wanneer zal dat gebeuren met militante leden van de IRA? In politiek opzicht bij het bereiken van vrede. Maar valt die altijd samen met het moment waarop de krant haar terminologie moet aanpassen?

Een gevoelige term als terrorist kan bepalend zijn voor de beeldvorming in een krantenartikel. In Het nieuwe stijlboek van de Volkskrant wordt aangedrongen op behoedzaam gebruik van het woord. 'Het gebruik van woorden als terroristen en terreur wordt vaak ingegeven door politieke motieven. (...) Beter zijn omschrijvingen, al naargelang de context: verzetsstrijders, vrijheidsstrijders, guerrillastrijders of activisten.'

Een steekproef onder de ruim zeshonderd artikelen over of in relatie tot terrorisme, die in drie maanden in de Volkskrant verschenen, wijst uit dat terrorisme in het algemeen gebruikt wordt voor politiek gemotiveerde aanslagen op burgerdoelen. Bij twijfel, bijvoorbeeld in het Palestijns-Israëlische conflict, wordt het meer neutrale woord 'activisten' gehanteerd. De acties van de VS en bondgenoten in Afghanistan vallen volgens de krant onder zelfverdediging.

Toen Ferry Biedermann, Volkskrant-correspondent in Israël, vertegenwoordigers van Hamas onlangs activisten noemde, leverde dat boze reacties van lezers op. Leden van deze organisatie moesten volgens hen altijd terroristen genoemd worden, ook al hadden zij zelf geen aanslagen op burgers op hun geweten. Dezelfde lezers maakten bezwaar tegen de aanduiding 'kolonisten' voor bewoners in de joodse nederzettingen op de Westbank. Dat was suggestief, het waren Israëli's zoals alle anderen, nadere aanduiding was overbodig.

De druk op de media is vaak groot. In het Volkskrant Magazine van zaterdag maakte de bekende Britse journalist Robert Fisk zich boos over de BBC, die volgens hem onder druk van Israël murder van Palestijnen verving door targeted killing. In de VS ontstond een debat over de vraag of het spionagetoestel EP-3E spyplane genoemd mag worden.

Het worden verwarrende tijden voor de media. De verhoudingen op het wereldtoneel zijn aan het schuiven, inclusief de ingeburgerde begrippen. Landen die tot voor kort verdacht werden van steun aan het internationale terrorisme, zoals Pakistan, Oezbekistan, Iran, Syrië en Sudan, zijn toegetreden tot het door de VS geleide bondgenootschap tegen het terrorisme. In ruil voor steun van Rusland en India lijken de vrijheidsstrijders in Tsjetsjenië en Kashmir in het terroristische kamp terecht te komen.

Het (propagandistisch) taalgebruik van de autoriteiten wordt aangepast aan nieuwe politieke doelen. Journalisten mogen die wijzigingen niet klakkeloos volgen, maar moeten kritisch blijven, ook op de westerse geallieerden. De definitie die de Volkskrant hanteert voor terrorisme (politiek gemotiveerde aanslagen op burgers), is goed hanteerbaar en heeft universele waarde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden