TERRORISME Bin Laden ontstijgt de B-film-clichés

DE Saudische godfather van het terrorisme, Osama bin Laden, mag zich 'De Man van Vijf Miljoen Dollar' noemen. Dat is het bedrag dat de Verenigde Staten hebben uitgeloofd voor de arrestatie van hem en vier van zijn kompanen....

Een Amerikaanse federale rechtbank heeft het vijftal woensdag officieel in staat van beschuldiging gesteld omdat zij verantwoordelijk zouden zijn voor de bomaanslagen op de Amerikaanse ambassades in Kenia en Tanzania.

Bin Laden verblijft momenteel als statenloos (de Saudische nationaliteit is hem afgenomen) balling in Afghanistan. De Taliban hebben al laten weten er niet over te peinzen 'hun gast' zonder meer uit te leveren. Wel hebben ze een justitieel onderzoek in gang gezet, en ontvangen gaarne bewijsmateriaal over Bin Ladens rol bij de explosies in Oost-Afrika. Als er voldoende bewijzen zijn, verzekeren ze, zal Bin Laden zeker worden vervolgd.

Bin Laden steekt Saddam Hussein inmiddels naar de kroon als het gaat om de titel 'Vijand Nummer Een'. Net als Saddam wordt de in 1957 in Riyad geboren multimiljonair (zijn vermogen wordt geschat op 300 miljoen dollar) in de westerse pers doorgaans geportretteerd als de meedogenloze schurk, een personage uit een James Bond-film.

Het scenario van de Koude Oorlog is daarbij vervangen door de oorlog tussen het vrije Westen en mannen met baarden. Compleet met overgelopen spionnen, dubbelagenten en verhalen dat Bin Ladens organisatie op het punt stond verrijkt uranium te kopen, de basis voor de fabricage van een atoombom. Ian Fleming had het zelf niet kunnen bedenken.

Bin Laden is waarschijnlijk gevaarlijker dan Saddam. In de eerste plaats omdat hij een wijd vertakt terroristisch netwerk leidt en financiert. Zijn naam wordt behalve met de autobommen in Afrika ook in verband gebracht met de aanslag van 1996 in Riyad op de daar gestationeerde Amerikaanse soldaten.

Verder zou hij betrokken zijn bij het islamitisch terrorisme in Egypte en Algerije. Hij heeft nauwe banden met een van de plegers van de aanslag op het World Trade Center in New York. Zijn groepering Al Qaïda, het commando, heeft volgens het weekblad Jeune Afrique onder de dekmantel van humanitaire organisaties 'filialen' in Albanië, Zweden, Groot-Brittannië en zelfs Nederland. In Sudan zouden door Bin Laden gefinancierde kampen zijn opgezet, waar islamisten uit Algerije, Somalië, Eritrea en Egypte worden opgeleid tot terrorist.

Het zijn gegevens die het gemiddelde James Bond-verhaal al ruimschoots ontstijgen.

Maar er is meer. Bin Laden is geen eendimensionale personage uit een B-film. In tegenstelling tot Saddam Hussein heeft hij een roeping: de Islamistische Internationale. Hij is niet uit op persoonlijk gewin of macht, hij is een man met een missie. Dat spreekt jeugdige, gemarginaliseerde moslims aan. Zo gaven vier jonge Saudi's, kort voor ze werden onthoofd voor hun aandeel in de bomaanslag in Riyad, voor de televisie toe dat zij waren beïnvloed door de ideeën van Bin Laden.

Zijn heilige oorlog is vooral gericht tegen de Amerikanen, die hij ervan beschuldigt Israël te steunen en Saudi-Arabië met zijn heilige plaatsen Mekka en Medina te 'bezetten'. De vijfduizend in het koninkrijk gelegerde Amerikaanse soldaten noemt hij 'kruisvaarders'.

En waar Saddam vooral hard roept, dwong Bin Laden respect af door begin jaren tachtig met de Afghaanse mujahedin mee te vechten tegen het Sovjet-leger. 'Wat ik daar in twee jaar heb doorgemaakt', zei hij, 'zou ik elders nog niet in honderd jaar meemaken.' Hij beïnvloedde het verloop van die oorlog door duizenden recruten uit Egypte, Algerije, Libanon, Koeweit, Turkije en Tunesië te laten aanrukken.

De Britse journalist Robert Fisk was danig onder de indruk van Bin Laden, toen hij hem in 1993 ontmoette in Sudan.

'Met zijn hoge jukbeenderen, smalle ogen en lange bruine mantel voldoet hij geheel aan het beeld van een bergstrijder van de mujahedin', schreef Fisk in The Independent toen hij als eerste westerse journalist Bin Laden mocht interviewen. Hij kon toen niet bevroeden dat deze 'enigszins verlegen' man vijf jaar later 's werelds meest gezochte terrorist zou zijn.

Maar de Amerikanen die nu moord en brand roepen, hebben veel aan zichzelf te wijten. Ze hebben Bin Laden eerst alle ruimte gegeven. Het was de CIA die in 1983 besloot steun te geven aan de Afghaanse mujahedin, die in Bin Laden hun andere grote geldschieter hadden.

Het idee was om het Sovjet-invasieleger een zo groot mogelijke klap toe te brengen door de radicale sunni-moslims tegen het communisme te laten strijden. En, twee vliegen in een klap, daarmee zou meteen een tegenkracht ontstaan voor het shi'itische Iran.

Maar de mujahedin keerden zich later tegen de VS. En de Taliban eveneens. De kampen waar de anti-Sovjet mujahedin werden opgeleid zijn nooit gesloten. Onder de Taliban is het hier een komen en gaan van vrijheidsstrijders en terroristen uit alle hoeken van de wereld: Jemen, Kasjmir, Bosnië, Algerije, Egypte en uiteindelijk ook de Verenigde Staten. Alle verdachten die zijn opgepakt in verband met de aanslag op het World Trade Center hebben in de Afghaanse kampen verbleven.

Bin Laden, schrijft Le Monde Diplomatique, is niet zozeer de dirigent van de radicale islamistische bewegingen, maar veel eerder de 'onderwijzer' van de militanten, die vervolgens zelf hun werkterrein uitkiezen. En dat allemaal voor de Islamistische Internationale.

Je hoort Bin Laden denken: 'Vijf miljoen dollar slechts, hoe durven ze.'

Fred de Vries

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden