REPORTAGE

'Terrible is nog altijd beter dan terrorisme'

Doorreizen naar Noord-Europa kan niet meer. Maar wie gelooft dat echt?

Shaharzad Hassan (8) uit het Syrische Aleppo tekende de reis van haar familie vanuit oorlogsgebied tot in vluchtelingenkamp Idomeni aan de Grieks-Macedonische grens.Beeld Getty Images

Het A4'tje dat de Griekse politie uitdeelt, is duidelijk. De grens is dicht. Het staat in drie talen op het papier dat de vluchtelingen aan de grens met Macedonië aanpakken. Ze kunnen naar een opvangkamp in Griekenland en moeten vooral niemand geloven die zegt dat er manieren zijn om het land uit te komen. Maar wie zegt dat ze de Griekse politie wel kunnen geloven? In Idomeni doet niemand dat.

'We blijven hier net zolang wachten tot de grens opengaat', zegt veertiger Meryam. In een klein teiltje op de grond wast de Syrische wiskundelerares de kleren van haar vier kinderen. Haar handen zijn rood en een van haar vingers bloedt. Ze heeft zich sinds ze in Idomeni aankwam niet echt kunnen wassen, klaagt ze, en dat is nu al een maand geleden.

Iedere dag belt ze met haar man, die anderhalf jaar geleden naar Bremen reisde. Geld voor de rest van het gezin hadden ze niet. Meryam zou hem met de kinderen achternareizen zodra het huis in Aleppo was verkocht.

'Europa scheurt op deze manier families uit elkaar'

Het merendeel van de vluchtelingen die de afgelopen maanden naar Griekenland kwamen, bestaat uit vrouwen en kinderen. Ze wilden zich herenigen met hun familieleden, maar arriveerden net op het moment dat de EU besloot de vluchtroute af te sluiten. Terwijl de zeeroute vanuit Turkije sinds zondagnacht is afgesloten en asiel aanvragen in Europa alleen nog vanuit Turkije mag, staan ruim tienduizend migranten vast aan de Griekse noordgrens. De Duitse bondskanselier Merkel riep hen op het kamp te verlaten, maar de vluchtelingen willen juist naar hun familie in Duitsland toe.

'Europa scheurt op deze manier families uit elkaar', zegt Anna Tascha Larsson van de Zweedse vrijwilligersorganisatie Lighthouse Relief. 'Het is juist de kwetsbaarste groep vluchtelingen die hier nu vastzit.'

Gesluierde vrouwen slenteren met jonge baby's tegen hun buik tussen de koepeltenten van het provisorische vluchtelingendorp in de modder. Op de grond liggen te koop aangeboden gasbranders, schoenen, uien en aubergines uitgestald. Wie geen geld heeft kan aansluiten in de rij voor gratis soep. Een fotograaf richt zijn camera op een rode kat die door een familie uit Syrie is meegenomen en ook niet verder kan.

Shaharzad Hassan.Beeld Getty Images

Zelfbescherming

Vrouwelijke vluchtelingen lopen tijdens hun reis naar en in Europa voortdurend het risico slachtoffer te worden van diefstal, uitbuiting en geweld, waarschuwen onder andere de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR en Amnesty International in onlangs uitgebrachte rapporten. Vaak zijn er geen gescheiden slaapruimten of wc's.

Uit zelfbescherming durven vrouwen nauwelijks te slapen en drinken ze soms dagenlang niet om maar niet naar de wc te hoeven, vertelden vluchtelingen aan Amnesty International. Ook proberen smokkelaars ze tot seksuele handelingen te dwingen in ruil voor lagere prijzen of kortere wachttijden.

De Koerdische Virjenya (17) helpt overdag mee met vrijwilligers in het kamp, maar durft 's avonds niet bij haar tent weg, vertelt ze. 'Twee dagen geleden hebben Afghaanse mannen geprobeerd een meisje te verkrachten. Mannen roepen vieze woorden naar me.'

Studeren

Onder haar glitternagels zit een randje modder. Ze slaapt al 25 dagen in Idomeni met haar moeder en twee zusjes. Haar vader overleed vier jaar geleden door de oorlog in Syrie. Haar broer is al in Duitsland. Als oudste dochter werkte Virjenya een jaar lang in een Turkse supermarkt om geld te verzamelen voor de overtocht naar Europa.

'Ik wil studeren en dat kan niet in Turkije.' Het Koerdische meisje spreekt Arabisch, Koerdisch, Farsi en Turks en gebruikt de vertaalmachine van haar telefoon om in het Engels te vertalen. Met een ernstig gezicht laat ze de woorden zien, die in een meisjesachtig lettertype op het beeldscherm verschijnen. 'Ik houd van school en ik heb een droom die ik wil waarmaken', staat er. 'Ik wil journalist worden.' Asiel aanvragen in Griekenland wil ze niet.

Wachten

Niemand in het kamp gelooft de A4'tjes van de politie. Als je vraagt wat ze gaan doen, zeggen ze dat ze blijven wachten totdat de grens opengaat. Ze weten dat de kampen in de rest van het land volzitten met de andere 40 duizend vluchtelingen en migranten die het land uit willen en vertrouwen niet op het Europese relocatieprogramma. Meryam is bang dat ze daarmee niet in Duitsland terechtkomt. Fahroug (37) dat hij er nooit mee uit Griekenland komt. 'Ik ken mensen die zich hebben aangemeld en die zitten nog steeds in Athene', zegt de Syriër.

Toen vorige week een groep vluchtelingen vanuit Idomeni dwars door een rivier naar Macedonië trok, bracht de Macedonische politie ze weer terug. Drie personen verdronken in de rivier. Een van hen was een zwangere vrouw.

Na dagen regen droogt de zon de modder op. Een vrouw zit in een rolstoel in de zon. Kinderen gooien lachend stenen in de plassen. De sfeer is gemoedelijk. Maar hun kinderhoestjes zijn voor de ouders in het kamp een zorgwekkende herinnering aan de regenbuien van de afgelopen dagen.

'Mijn kinderen hebben koorts', zegt Ishmael (36). 'En er wordt gestolen.' De meeste mensen in het kamp zijn goed, zegt hij. Maar ze hebben honger en hun geld raakt op. 'Het is hier terrible', zegt de leraar Frans uit de door IS-bezette stad Raqqa. 'Maar terrible is altijd nog beter dan terrorisme.' Zijn vriend Fahroug knikt. 'Het is hier vrede', zegt hij. 'We kunnen hier nog wel even blijven wachten. De zomer komt er immers aan.'

Migranten in het vluchtelingenkamp Idomeni.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden