‘Terminator’ van Angola spaart niemand bij bestrijden corruptie

In Angola is de zoon van oud-president José Eduardo Dos Santos aangeklaagd wegens fraude. Het is de tweede telg die wordt aangepakt van de familie Dos Santos die 38 jaar lang over het land heerste en met wijdverbreid nepotisme een onvoorstelbare rijkdom wist te vergaren.

President Joao Lourenco op staatsbezoek in Pretoria, Zuid-Afrika. Beeld AFP

Eerder kwam dochter Isabel - volgens het zakenblad Forbes met een vermogen van 3 miljard euro de rijkste vrouw van Afrika - in opspraak over een miljoenencheque die zij uitschreef in naam van het staatsoliebedrijf Sonangol, waarvan zij tot het vertrek van haar vader bestuursvoorzitter was.

De snelheid waarmee de kersverse president Joao Lourenco schoon schip probeert te maken in het door endemische corruptie geplaagde Afrikaanse land, komt als een verrassing. Alom werd verwacht dat Lourenco, die vorig jaar augustus op verzoek van Dos Santos zelf het stokje overnam, de familie zou sparen.

De zaak tegen zoon José Filomeno Dos Santos kon echter niet genegeerd worden. Vorige week werd bekend dat de Britse autoriteiten een onderzoek zouden instellen naar een verdachte overboeking van 500 miljoen euro door Dos Santos en Valter Filipe, de voormalige gouverneur van de Angolese centrale bank. Het geld wordt teruggestort in de Angolese staatskas.

Witwassen

Maandag maakte openbaar aanklager Luis Benza Zanga van Angola bekend dat Dos Santos - die tot vorig jaar aan het hoofd stond van het staatsinvesteringsfonds Fundo Soberano de Angola - dat 5 miljard euro aan kapitaal beheerde, wordt aangeklaagd wegens ‘fraude, wanbeheer van fondsen, witwassen en criminele banden’. Zijn paspoort is ingenomen.

Volgens Alex Vines, Angola-kenner bij de gerenommeerde denktank Chatham House in Londen, is er geen sprake van een gerichte actie tegen de Dos Santos-clan. ‘Lourenco staat onder grote druk om de economie te hervormen en de corruptie aan te pakken. Deze affaire dwingt hem de al geplande hervormingen sneller door te voeren’, denkt Vines.

Angola beleeft de grootste economische crisis sinds het einde van de decennia durende burgeroorlog in 2002. Dankzij ruim voorradige olie groeide de economie jarenlang met meer dan 10 procent per jaar en transformeerde de hoofdstad Luanda tot een van de modernste steden van Afrika - en op Tokio na ook de duurste stad ter wereld. Toen de olieprijs in 2015 halveerde stortte de economie in - die vooral op olie dreef. De regering staat sindsdien voor de grote uitdaging om van de ‘verslaving’ aan olie af te komen en nieuwe inkomstenbronnen aan te boren, zoals landbouw en toerisme.

In die context van economische malaise en noodzaak tot hervorming pikt de bevolking de grootschalige corruptie en zelfverrijking door de politieke elite niet langer, zegt Vines. ‘De regering moet wel optreden. Bovendien komen er verkiezingen in 2022. Dan moeten resultaten zijn geboekt, anders verliest de regeringspartij MPLA (Popular Movement for the Liberation of Angola) voor het eerst sinds 40 jaar zijn meerderheid.’

Terminator

President Lourenco zou in de eerste zes maanden van zijn termijn al voortvarend zijn opgetreden, hetgeen hem de bijnaam ‘Terminator’ heeft opgeleverd naar de speelfilm van bodybuilder Arnold Schwarzenegger. Hij verving ministers en gouverneurs en de top van staatsbedrijven met banden met de Dos Santos-familie. Als klap op de vuurpijl ontsloeg hij de kinderen van Dos Santos bij het oliebedrijf en het staatsfonds en stopte hij een miljoeneninvestering in het mediabedrijf waar twee andere kinderen van Dos Santos de scepter zwaaien.

Lourenco ontkent dat hij het op de familie van de president heeft gemunt. ‘Dit gaat niet om het opjagen van mensen’, zo zei hij in januari bij de markering van zijn 100ste dag als president. ‘Dit gaat om het repareren van situaties die niet in het belang van de bevolking zijn.’ Zo heeft Lourenco vooral maatregelen getroffen om buitenlandse investeerders aan te trekken. De olieproductie in Angola bereikt dit jaar zijn piek, daarna zullen de reserves afnemen.

Oud-president Dos Santos zei eerder dat hij Lourenco zijn zegen geeft voor hervormingen en beloofde ook als partijvoorzitter van MPLA terug te treden. Onlangs leek hij terug te krabbelen en de machtsoverdracht te willen uitstellen. De verhoudingen tussen Lourenca en Dos Santos zijn behoorlijk bekoeld na de aanvallen op zijn familie. ‘Ik hoor dat ze niet meer met elkaar spreken’, aldus Vines. Een terugkeer van Dos Santos valt echter niet te verwachten. ‘Het is een oude, zieke man. Met zijn nepotisme en autocratische stijl van leidinggeven kan hij de verkiezingen nooit meer winnen. Dat weet hij ook.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden