Commentaar

Terechte zorgen over ruimte voor vrij onderzoek

Behalve een goede wetenschapsagenda zijn ook harde afspraken over vrij onderzoek nodig.

Koning Willem-Alexander en Staatssecretaris Sander Dekker (L) poseren in de Nieuwe Kerk tijdens de uitreiking van de NWO-Spinozapremies samen met de winnaars Dirk Bouwmeester (R) experimenteel natuurkundige, archeoloog Corinne Hofman (2e R), milieutechnoloog Mark van Loosdrecht (3e L) en trekvogelecoloog Theunis Piersma(2e L). Beeld ANP

Vrijdag schreven 69 winnaars van een Spinozaprijs, de Nederlandse equivalent van een Nobelprijs, een brandbrief waarin ze hun zorg uiten over de herinrichting van het Nederlandse wetenschapsbestel. Drie weken geleden formuleerde het kabinet de Wetenschapsvisie 2025, een stuk waarin zwaar de nadruk ligt op de maatschappelijke inbedding en verantwoordelijkheid van de wetenschap.

Het idee van wetenschap die zich gedraagt als onderdeel van de samenleving, is niet waar de topwetenschappers zich tegen verzetten, al wijzen ze er terecht op dat de tijden van de Ivoren Toren al ver achter ons liggen. De zorgen gaan over de manier waarop de wetenschapsvisie die maatschappelijke inbedding wil bewerkstellingen.

Die zorgen lijken terecht. De plannen kunnen er gemakkelijk op uitdraaien dat er in het Nederlandse wetenschapsbestel geen eigen domein meer zal bestaat voor vrij, nieuwsgierigheidsgedreven onderzoek. Terwijl daar het werkkapitaal voor de wetenschappelijke toepassingen en oplossingen van de toekomst wordt gemunt.

Centraal hierbij staat de positie van de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek. Nu verdeelt dit NWO een half miljard euro per jaar voor onderzoek. Wetenschappers zelf maken er de dienst uit, en vooral kwaliteit telt. In de kabinetsvisie wordt NWO uitvoerder van 'een Nationale Wetenschapsagenda' op te stellen door wetenschappers, bedrijfsleven en universiteiten.

Het opstellen van die agenda is zinnig maar de prijswinnaars maken zich terechte zorgen over de ruimte voor het vrije onderzoek, gedreven door wetenschappelijke vragen en nieuwsgierigheid. Want maatschappelijke thema's, van duurzaamheid tot gezond oud worden, krijgen dan prioriteit bij onderzoeksfinanciering. Zulke thema's zijn belangrijk, net als de potentiële oplossingen vanuit de wetenschap. Probleem is vooral dat één samenleving meer kan vragen dan duizend geleerden kunnen beantwoorden. Zonder afbakening vooraf, blijft er vermoedelijk bitter weinig vrije ruimte binnen het nieuwe NWO over voor echt fundamenteel onderzoek. Behalve een goede wetenschapsagenda, zijn daarom ook harde afspraken over vrij onderzoek onontbeerlijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden