Ter plekke

Een soort van graf moet het eigenlijk worden, een graf voor de verloren oermens van Maastricht. Uit de Oude Steentijd....

Een grindperk voor een gedenksteen van anderhalf bij drie, vlak op de grond, met rondom een kniehoge heg en wat bankjes. Pal aan de drukke Brusselseweg benoorden Maastricht, aan de rand van de voormalige vuilstort van de stad.

Onder deze gedenksteen, gaat de tekst ongeveer luiden, ligt een ongeschonden pakket aarde waarin in principe hetzelfde te vinden zou kunnen zijn als in de jaren tachtig en negentig hier iets verderop werd aangetroffen. In de kalk- en zandgroeve van Belvedère, tien tot vijftien meter diep: glasheldere en ongeschonden sporen van menselijke aanwezigheid. Pakweg 250 duizend jaar oud, verreweg de oudste van Nederland en omstreken. De grot van Spy in de Ardennen volgt met 120 duizend jaar op ruime achterstand. Al hebben die wel weer heuse schedels van Neandertalers van veertigduizend jaar oud.

In de groeve zelf is niks meer. Sinds rijksgeoloog Werner Felder in 1980 in de vroegere leem-afgraving van baksteenfabriek Blom een fraaie vuurstenen vuistbijl vond, is er gewoon door-geëxploiteerd: eerst leem opgedolven en daarna grind, zij het nu en dan onderbroken door een haastige archeologische noodopgraving van de universiteit van Leiden en de stadsarcheoloog. In totaal zal een paar honderd vierkante meter zijn uitgekamd.

Nadien hebben huisvuil en bouwpuin het enorme gat alweer gevuld en is een frisse deklaag in voorbereiding.

Behalve vuurstenen vuistbijlen, schrapers en punten vonden de archeologen onder leiding van de Leidse steentijdexpert Wil Roebroeks de verbrijzelde vuursteenknollen waaruit die gemaakt waren. Er werden tanden aangetroffen, botten, allemaal dierlijk. Een vrijwel complete babyrhinoceros, ter plekke gevild met vuurstenen gereedschap, dat er ook nog lag. Pas zeventigduizend jaar geleden werd het stil in de grond.

De gemeenteraad dubt nog over de latere bestemming van de begrasde en omheinde kunstheuvel in de verte. De plaatselijke industrie wil wel uitbreiden. Maar een glooiend park zou ook niet gek zijn.

Het graf is bestemd voor de bezitter van die allereerste vuistbijl en al wat daarna nog kwam, Homo erectus, nemen de deskundigen aan. Omdat zijn botten nooit gevonden zijn, in de groeve. Die liggen elders. Of misschien ook wel pal hieronder, dat is zonder graven niet uit te sluiten.

Belvedère is een unieke vindplaats, omdat het een vuursteen-atelier betreft en een slachtplaats die bij het intreden van een ijstijd abrupt onder een dikke stuiflaag zijn geraakt en in al die honderdduizenden jaren nooit verstoord. Limburg zelf, België en Duitsland bevatten zonder twijfel honderden van dit soort locaties. Maar hier groef de leemwinning het benodigde gat.

Het monument is een plan, al jaren. Een fantasie, zonder dat duidelijk is wie die betalen zal. Gras is alles wat er nu is, op de beoogde plek, met een paar peuken en een platgetrapt pak Chocomel.

Maar na al die stilte stond de stadsarcheoloog toevallig opeens, de week vóór de krant zou komen, hier samen met de directeur van de stort. Volgend jaar is de afwerking klaar, een Memorabel Moment dat wel wat opluistering gebruiken kan. Een onthulling bijvoorbeeld. En dus financiert de stortbaas het monument voor de verloren oermens van Belvedère, dat is zojuist afgesproken.

De stadsarcheoloog staat soms op zijn grasveldje tegenover de jonge bedrijfjes die in isolatie doen en taxidiensten. Dan staart hij richting België, naar het plaatsje Smeermaas aan het Albert-kanaal. Op het Lanakerveld, nog in Nederland, gaat Maastricht de komende tien jaar Vinex-gewijs uitbreiden en dan zal hij de grondwerkzaamheden dus beroepshalve en nauwgezet gaan volgen.

Zijn vermoedens van wat er komen gaat, klinken haast als een bestellijst. Wat bandkeramiek, een IJzertijd-nederzetting, en twee Romeinse villa's.

Geen oermens meer. Die zit veel dieper dan huizenbouwers gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden