Reportage

Ten onder aan designerdrug 'spice' in Siberië

Nieuwe synthetische drugs zijn met een enorme opmars bezig in Rusland. In delen van Siberië is het een ware plaag. De dealers zijn niet te traceren, de overheid kijkt de andere kant op. 'Iedere tweede schooljongen zit aan de spice.'

De 17-jarige Dimitri probeert af te kicken in de Volna-kliniek aan de Irkoetrivier. Aan de oever gooit hij een emmer ijskoud water over zich heen. Beeld Yuri Kozyrev

'Ik doe al twintig jaar drugs', vertelt Dimitri, een junk op leeftijd. 'Ik gebruik alles waar je hoofd van gaat draaien. Of je het nu moet roken, slikken, spuiten, whatever.' We rijden door Angarsk, een industriestad midden in Siberië. Op de muren van scholen, sportcomplexen en flatgebouwen is de graffiti te zien: 'Spice: 8964125471', staat er. Het product en een telefoonnummer, simpeler kan het niet.

'Ik heb het anderhalf jaar gebruikt', zegt Dimitri. 'Zowel sol als spice. Shit man, je raakt echt de weg kwijt. Ik heb eens een halve nacht met een sabel op mijn balkon gestaan. Anders dan bij heroïne zit er aan die nieuwe chemische rotzooi geen grens. Je blijft het maar spuiten, drinken of roken. Maar het is verschrikkelijk. Niks geen rush of een prettig high gevoel. Je wordt er stervensbang van', vertelt hij eerlijk. 'Nee, die shit blaast je hersenen op. Ik ben gewoon terug op de heroïne. Stukken beter.'

Van een afstandje kijkt Aleksander Sjoemilov (37) toe. Hij runt een kleine organisatie in de stad die met harde hand de strijd aanbindt met drugsdealers, verslaafden, corrupte politieagenten en bestuurders. De eerlijke junk Dimitri is een van zijn informanten. 'Het was in 2013 dat ik voor het eerst over spice hoorde. Voor die tijd was het altijd heroïne wat hier de klok sloeg. Maar ineens deden er allerlei vreemde verhalen de ronde. Kinderen waren van balkons, uit ramen gesprongen. Op een gymnasium waren in een paar maanden tijd drie zelfmoorden. Een amper volwassen jongen heeft zijn jongere zusje vermoord, in stukjes gehakt. Tot we het begrepen: dit is een nieuwe, synthetische drug', legt hij uit.

'Het begint met spice. Dat was aanvankelijk gewoon legaal, je kon het bij de sigarettenboer kopen. Het komt feitelijk neer op een hele simpele substantie, zeg kamille, en daar wordt een chemisch goedje over gespoten. Dat moet je roken. Je gaat hallucineren, het heeft een enorm schadelijk effect op je zenuwstelsel. Sol (Russisch voor zout) is nog erger. Dat is de substantie zelf, al noemen ze het dan chemische amfetamine. Je kunt de ingrediënten tot op de dag van vandaag legaal in China bestellen. Soms ziet het er uit als badzout, soms wordt het over badzout gespoten.'

Dimitri gebruikt al twintig jaar drugs. Met sol en spice is hij gestopt. 'Die shit blaast je hersenen op.' Beeld Yuri Kozyrev

Schizofrenie

Je hoeft in Angarsk niet lang te zoeken naar de reclame. Een ritje door de stad en je ziet vijf telefoonnummers op muren gespoten, dat terwijl Sjoemilov en zijn organisatie de nummers steeds met verf weghalen. Ook de gebruikers zijn niet moeilijk te vinden.

De kleine, gezette Semjon (22) werkt bij een wasstraat. Hij zit in een rehabilitatiecentrum. 'De meeste van mijn vrienden zijn dood of in een inrichting opgenomen', zegt hij over zijn sol- en spicegebruik. 'De schizofrenie is het ergste. Je bent overal bang. Thuis of op straat, het maakt niet uit. Je durft zelfs de telefoon niet op te nemen.'

Semjon spreekt op fluistertoon. 'Wanneer je hasj rookt, duurt het een tijdje voor je er iets van merkt. Bij spice niet. Je merkt het gelijk, in nog geen dertig seconden. Het is gelijk pats! Het is euforisch, maar je raakt al snel de weg kwijt. Wanneer je geen sterk karakter hebt, kom je in de problemen. Voor je het weet ga je door de stad rennen, gekke dingen doen. Je hoofd slaat op hol. Ik had een vriend, Jegor - die viel voor mijn ogen neer. Coma.'

Duidelijke cijfers ontbreken. De overheid aarzelt de cijfers prijs te geven. Sjoemilov heeft alleen de ambulancegegevens uit de stad Angarsk. Sinds 2012 trekt die er ieder jaar 30 procent meer op uit voor vergiftiging onder minderjarigen. Vaak kan ambulancepersoneel de symptomen niet herkennen.

'En dus doen we het zelf maar', zegt Sjoemilov. Op het kleine kantoor van zijn stichting zet hij een koffer op tafel. Het lijkt op een boor, maar het is een apparaat met teststrips, voor drugsanalyse. 'Een Duits ding, we hebben het gekregen - anders is het nogal duur. Het is de enige manier waarop je op sol en spice kunt testen. Er zit in Irkoetsk een toxicologisch centrum, maar het duurt weken voor je daar een antwoord krijgt. Ouders brengen hun kinderen hier, we doen de tests gewoon op kantoor.'

SMS

Het is bijna onmogelijk de dealers te traceren. De inkoop van de chemische elementen is grotendeels legaal. Badkuipen worden laboratoria. De grote dealers werken via internet, door middel van versleutelde, geheime netwerken. De distributie gaat via sms. Wanneer het contact is gelegd krijgt de koper een Qiwi-rekeningnummer, een populair onlinebetalingssysteem. Voor bedragen vanaf 2, 3 euro krijg je later een systeem met een adres.

De porties sol en spice worden achtergelaten in brievenbussen, op parkeerplaatsen of in prullenbakken. De autoriteiten doen bovendien hard mee. Vorig jaar is het onderhoofd van de federale drugsbestrijding opgepakt wegens drugshandel. Sjoemilov lacht. 'Er is een Russisch gezegde: Het is lastig niet te drinken wanneer je dorstig naast de waterput staat.'

Zijn werk brengt Sjoemilov zelf in de problemen. Een boek dat hij schreef en zelf publiceerde over zijn gevecht tegen drugs werd door de rechtbank verboden. De stichting kost hem geld. Toch blijft hij doorgaan. 'Er is maar een manier in Rusland, de harde manier', legt hij uit. 'Zal ik het gewoon maar zeggen? We hebben huizen in brand gestoken, we hebben de zigeuners die aan het dealen waren zo hard in elkaar geslagen dat ze het misschien niet eens meer na kunnen vertellen. Helpt dat? Ik denk van wel.'

Aleksander Sjoemilov (37) bestrijdt de (dealers van de) designerdrugs 'op de harde manier' Beeld Yuri Kozyrev

Wodka

Vlak buiten Irkoetsk staat een grote spoorbrug als een blokkendoos midden in het landschap. Er onder trekt de Irkoet voorbij, de meanderende rivier die het water van het Baikalmeer via de Angara en de Jenisei richting de Noordpool doet stromen. De Volna-afkickkliniek is gevestigd in wat ooit de barakken voor de spoorbrugwachters waren.


Dimitri (17) stapt in een handoek naar buiten. Hij draagt twee emmers ijskoud water. Hij ademt diep in en gooit de emmers een voor een over zich heen. Hij schreeuwt over de oevers van de rivier, langs de spoorbrug, voorbij de Irkoet richting de aluminiumfabriek die zware rook uitstoot. Het lucht op.


'Ik moet me snel inschrijven bij de universiteit, anders moet ik het leger in', zegt hij. 'Veel opties zijn er niet. De meeste van mijn vrienden zijn wat ouder, veel zijn al dood. Dat zijn zo ongeveer de opties: naar de universiteit, naar het leger, of me kapotspuiten met sol.' Vijf dagen eerder heeft zijn moeder hem afgezet bij de kliniek. Een paar keer per dag zitten de verslaafden in een kring. Meestal zijn het jongeren. Kale, gespierde kerels, leuke meisjes, oude junks, vrouwen met opgeblazen gezichten van de alcohol, jonge jongens. Buiten op een kleine veranda roken de alcoholverslaafden een sigaretje. Dat mag. 'Wat maakt het uit, als je daar in de buurt van de aluminiumfabriek woont adem je dag-in dag-uit giftige lucht in, dan kan een beetje tabak er wel bij.'


Ze hebben de rillingen over het lijf lopen van alle verhalen over synthetische drugs. 'Je kan maar beter een fles wodka zuipen, had ik dat al gezegd?' Terwijl de alcoholisten napraten over de fabriek stappen de jongeren het washok in. Wie zich na een lang gesprek over drugs vies voelt, spoelt zich schoon met een emmer koud water.


'Een beproefde methode', zegt Fadi, de 27-jarige psycholoog die de gesprekken begeleidt. Zijn naam verraadt zijn afkomst, zoon van een Syrische vader en Russische moeder. 'De overheid wil er niets van weten, die verbieden simpelweg alles en denken dat het goed komt.Vrijwilligers als Sjoemilov geloven alleen in de harde hand. Dat werkt niet, zeker niet nu de verslaafden zo jong zijn. Ik heb jaren nodig om ze weer op de rails te krijgen. Het is pompen of verzuipen', zegt de psycholoog. 'Iedere tweede schooljongen zit aan de spice. Het is een nachtmerrie.'

g

'Ook in Nederland op de markt, maar weinig gebruikt'

Bij het Trimbos-instituut zijn de twee middelen bekend. Vanuit Colombia geeft drugsexpert Daan van der Gouwe van het instituut een toelichting. 'Spice is een synthetische cannabinoïde, en met badzout wordt meestal MDPV bedoeld, een synthetische cathinone. En beide stoffen zijn in Nederland ook wel op de markt, het is allemaal gewoon online te koop, maar wordt weinig gebruikt.' Van der Gouwe herkent de typische Russische drugsgebruiker in de omgang met de middelen. 'Hardcore, veelal spuiten, geen maat weten en doorgaan tot je erbij neervalt, de stijl die we al kennen van de wodka.' Zowel sol als spice wordt door onderzoekers ondergebracht onder de Nieuwe Psychoactive Stoffen (NPS). Ze worden ook wel designerdrugs of research chemicals genoemd. 'We zien de laatste jaren steeds meer van deze stoffen op de markt komen en ze hebben met elkaar gemeen dat ze veelal de effecten van bestaande klassieke drugs als ecstasy, cocaïne of speed (amfetamine) trachten na te bootsen. Voor zover bekend is de stof mogelijk vijf keer zo potent als cocaïne en ligt paranoia en dergelijke al snel op de loer, zeker als er frequent en intensief gebruikt wordt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden