Televisieportret Hein Donner stokt niet bij anekdotes

Hein Donner - Ein Heldenleben. Woensdag, Nederland 3, 20.00 uur...

Nog tijdens Hein Donners leven verscheen het boek De Koning, met zijn beste schaakverhalen. Twee jaar geleden publiceerde Alexander Münninghoff zijn biografie en nu, ter gelegenheid van het derde aan zijn nagedachtenis gewijde toernooi, kan ook de televisiekijker opnieuw kennismaken met de in 1988 overleden schakende schrijver.

Volgens Max Pam, een van de makers van Hein Donner - Ein Heldenleben, is Donner nu 'af'.

Of dat waar is, moet worden afgewacht. Misschien zet iemand zich ooit aan de compilatie van de complete werken en ook is het denkbaar dat een filmmaker zich nog eens laat inspireren door deze man, die over alles een mening had.

Zoals over televisie, een medium dat Donner eens de grote omkeerder van alle waarden noemde: 'Wat echt goed is, komt niet over en alleen het triviale heeft een kans.'

De documentaire van Max Pam en Jan Bosdriesz levert gelukkig niet het bewijs van de juistheid van deze stelling. Er valt veel te lachen uiteraard, want over geen schaker zijn zo veel leuke anekdotes te vertellen als over hem. Wie wist bijvoorbeeld dat Donner, niet lang trouwens, als computerprogrammeur heeft gewerkt bij IBM?

Het zou niet moeilijk zijn geweest een programma te maken dat uitsluitend hilarisch was geweest. Zo'n beperkt eerbetoon is Donner niet gebracht. Vrienden en geliefden vertellen het verhaal van zijn leven. En niet alleen zijn schakersleven.

Ontroerend is het fragment waarin Marian Coeterier, zijn tweede echtgenote, vertelt dat Donner wel eens droomde dat hij een hotel kon kopen om daar de rest van zijn leven, omringd door zorgzaam personeel, te wonen. Het is wrang, stelt zij vast, dat die droom is uitgekomen, zij het niet op de wijze die hem voor ogen stond. Na een hersenbloeding bracht hij de laatste jaren van zijn leven door in verpleeghuis De Vreugdehof.

De schaker Donner komt weinig in beeld. Het beschikbare materiaal was beperkt, om de simpele reden dat televisiemakers nooit veel interesse hebben getoond voor het schaakspel. 'Zij hebben vaak te veel de neiging zich op het laagste IQ te richten, omdat ze er abusievelijk van uitgaan dat de kijker ook zou willen begrijpen wat hij ziet', schreef Donner eens.

Maar een paar bewaard gebleven fragmenten uit het NOS-archief zijn de moeite waard. Vooral de beelden van de befaamde tweekamp met Hans Ree, waarbij Donner zich vooraf 99 procent kans had gegeven te winnen. Nadat hij de match had verloren, werd hij aan zijn voorspelling herinnerd: 'Ik ben blij dat ik enig voorbehoud heb gemaakt.'

Een heikel onderwerp komt niet aan de orde. Zijn leven lang voerde Donner strijd tegen collega-grootmeester Lodewijk Prins, die hij ervan beschuldigde nog geen paard van een loper te kunnen onderscheiden. Het zou interessant zijn geweest de mening van het slachtoffer eens te horen. Misschien zou Prins zijn medewerking aan het programma hebben geweigerd. Maar het had hem wel gevraagd moeten worden.

Gert Ligterink

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden