Televisiedrama als sluitpost

Het Nederlandse televisiedrama lijkt het slachtoffer te worden van tendensen die in heel Hilversum te zien zijn: de nadruk ligt op kijkcijfers en wat een programma kost....

Het gaat niet goed met het Nederlands drama op de tv. Dat bleek weer tijdens het Nederlands Filmfestival, waar in tegenstelling tot andere jaren niet meer dan twee nieuwe dramaproducties werden gepresenteerd. In Nederland besteden we aanmerkelijk veel minder geld en aandacht aan eigengemaakt drama dan in de landen om ons heen, en elk jaar neemt dat met 6,5 uur af. Gezien hun financiële situatie besluiten steeds meer omroepen vooral te schrappen in het maken van kwaliteitsdrama. Drieënhalf procent van het budget gaat daar naartoe.

Drieënhalf procent overigens van steeds minder geld, want bij de publieke omroepen is door de bevriezing van de omroepgelden minder in kas, terwijl de commerciëlen lijden onder tegenvallende reclame-inkomsten.

De Raad van Bestuur van de NOS maakt zich zoveel zorgen, dat ze Bart Römer, voormalig hoofd amusement van de KRO, verzocht voor 1 januari 2003 een beleidsplan te schrijven over de toekomst van het Nederlandse drama. In dat plan, dat onvermijdelijk en dwingend moet gaan worden, zal worden vastgelegd hoeveel drama de omroepen verplicht zijn te maken, voor hoeveel geld en hoe. 'Want zonder integraal dramabeleid', zei NOS-bestuurslid Hans van Beers tijdens het Filmfestival, 'valt te vrezen dat drama de sluitpost wordt, terwijl het speerpunt zou moeten zijn.'

En hoe leuk is het dan nog voor de scenarioschrijvers? Van de drieënhalf procent die aan kwaliteitsdrama wordt uitgegeven, krijgen zij niet meer dan drie procent. En nu het zo slecht gaat in Hilversum, is eigenlijk hun hele bestaan onzeker geworden.

Zo houdt gerenommeerd scenarioschrijver Willem Capteyn zich even verre van de televisie. Terwijl hij toch net met De negen dagen van de gier een Gouden Kalf voor het beste televisiedrama gewonnen heeft. 'Ik ben bezig met een film. Dat is ook onzeker werk, maar lang niet zo erg als televisie op het moment. Overal wordt bezuinigd.'

Ook Pieter van de Waterbeemd, onder meer bekend van Pleidooi en Wet en waan, heeft zich even teruggetrokken en werkt aan een film. 'Het lijkt in Hilversum eigenlijk alleen nog maar te gaan over kijkcijfers. Niks kwaliteit.'

Nederlands televisiedrama lijkt het slachtoffer te worden van tendensen die in heel Hilversum te zien zijn. Zoals de strijd met de commerciële omroepen, die in de praktijk vooral betekent dat meer dan vroeger de nadruk ligt op kijkcijfers en wat een programma kost. Vorig seizoen maakten de commerciëlen 647 uur drama, tegen 348 uur bij de publieken. Maar bij de commerciële omroepen was daar geen seconde kwaliteitsdrama bij. Ook het vorige week begonnen Meiden van De Wit valt daar niet onder.

Wel veel soap: zo'n dertig procent, tegen nul bij de publieke omroep. Comedy ook, 45 procent, tegen 17 procent bij de publieke zenders. Dat wordt nu eenmaal twee tot vijf keer beter bekeken en dat vinden de voorzitters van de publieke omroepen niet leuk. Want hoe meer de kijker zapt, hoe lager de kijkcijfers uitkomen, hoe minder omroep- en reclamegelden er binnenkomen.

En dus wordt gekozen voor drama dat de concurrentie aankan met de commerciëlen. Ziekenhuis- en politieseries met name, die goedkoper zijn en meer kijkers trekken.

Pieter van de Waterbeemd: 'De publieke omroep lijkt vergeten te zijn dat zij een andere taak heeft. Het zou om cultuur moeten gaan, niet om scoren. En al helemaal niet om geld. Mooi drama is nu eenmaal duur. Als een serie nu niet snel scoort, wordt hij de nek omgedraaid. Dat is jammer en zonde. Wat ik nu nieuw op de televisie zie, lijkt te veel op elkaar. Niet te ingewikkeld, lekker vet, gericht op amuseren. Terwijl drama toch ook zou moeten gaan om iets meer dan dat. Of willen we mensen niet meer aan het denken zetten, een wérkelijk verhaal vertellen?'

'Vooral eigenzinnig drama verdwijnt', constateert Willem Capteyn. Met co-auteur Carel Donck schreef hij onder meer De zomer van 45 en Zwarte sneeuw, en daarnaast is hij hoofd van de scenarioafdeling van de Film- en Televisieacademie in Amsterdam. 'Het schrijven van een goed scenario heeft te maken met kunst, met het laten horen van je eigen stem. Maar daar is bijna geen ruimte meer voor, nu Hilversum gekozen lijkt te hebben voor format-drama. Een clubje schrijvers die samen een serie als Goede Tijden Slechte Tijden maken. Dat is goedkoper, en schrijvers zijn zo beter kneedbaar. Maar kwaliteit is zo moeilijker te bereiken.

'Het resultaat is een meubelboulevard, gemaakt met publieksgeld. Ergerlijk vind ik dat, en gevaarlijk ook. Want als je mensen geen ruimte geeft om zich te ontwikkelen, hou je straks helemaal geen goede schrijvers meer over.'

Zeker, meestal komen ze best aan de bak, de zes studenten die Capteyn elk jaar van zijn Film- en Televisieacademie ziet komen. 'Maar het is een weg die geplaveid is met teleurstellingen.'

'Je moet gewoon niet luxe willen leven', vindt Simone van Dusseldorp, maakster van vooral veel korte films en series voor kinderen, waaronder Geheime gedachten, waarvoor ze dit jaar de Prix de Jeunesse kreeg. Ondanks de prijzen die zij voor drie van haar films kreeg, is het in huize Van Dusseldorp geen vetpot. 'Maar dat heb ik er graag voor over als ik maar aan het werk kan blijven. En ik heb geluk, omdat ik veel dingen voor de NPS en de VPRO doe, en dat zijn eilandjes binnen Hilversum, paradijsjes waar je nog je eigen stem kunt laten horen. Ik ken veel mensen die nauwelijks of helemaal niet werken en constant met hun ideeën op pad zijn zonder dat dat resultaat heeft. Vooral jonge schrijvers krijgen zo weinig kans iets op te bouwen. Of je moet je aansluiten bij een soapfabriek.'

Daar is werk genoeg. Zoveel zelfs dat de dames en heren van Scriptstudio, een commercieel bedrijf dat vijftig schrijvers in dienst heeft die werken aan langlopende series, een opleiding hebben opgezet, die deze maand begint. De Scriptschool, een tweejarige vakopleiding voor scenarioschrijvers, waarbij, zegt de brochure, de nadruk ligt op vakmanschap en ambacht, niet zozeer op expressie van individueel talent.

Het wordt er allemaal dus niet vrolijker op, zo lijkt het. Maar daar wil het Netwerk Scenarioschrijvers het niet bij laten zitten. Als een voorschotje op het beleidsplan van de NOS presenteerden zij tijdens de Filmdagen hun voorstellen voor een verbetering van de situatie. Een verdubbeling van het budget voor kwaliteitsdrama, liefst gekoppeld aan een vast, geoormerkt bedrag. Ook zou het fijn zijn als de politiek de omroepen nog eens voorzichtig zou wijzen op hun taak en opdracht op cultureel gebied. En heel graag ook vaste uitzendtijden voor Nederlands drama, zodat meer kijkers de kans krijgen het te zien.

Want ook dat is een probleem. Vaak komt drama, regelmatig tegen de zin van de omroepen, terecht op Nederland 3, vanaf elf uur 's avonds. Met lage kijkcijfers tot gevolg. Of er wordt een ander vreemdsoortig moment uitgekozen. Dan kun je het net zo goed direct door de wc spoelen. Krankzinnig vind ik dat. Daar is het toch veel te duur voor? Maar niemand windt zich daar nog over op.'

Dat is dan ook de reden waarom Capteyn weinig vertrouwen heeft in een goede afloop. 'De Raad van Bestuur van de NOS doet zorgelijk, maar papier is geduldig en de omroepen hebben weinig op met de gezamenlijkheid. Iedereen wil liever doen waar hij zelf zin in heeft. Ook als dat betekent dat er over vijf jaar helemaal geen prestigieus drama meer is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden