Televisie lezen

Het 60-jarig jubileum van de televisie levert een berg aan boeken op. Media-redacteur Paul Onkenhout bespreekt de opmerkelijkste.

1. De beste tv-interviews samengesteld door Sonja Barend * * *

De vraag is of het werkt, uitgeschreven tv-interviews, en het antwoord is ja.


Uit Hier is... Adriaan van Dis, 30 juni 1985:


Willem Oltmans: 'Zit je hier nou stoer te doen voor een televisiepubliek...?'


Adriaan van Dis: 'Nee, ik zit hier niet stoer te doen.'


Oltmans: 'Jaaa, kom zeg. Maak dat je grootje wijs.'


Van Dis: 'Ik ben zeer geïnteresseerd...'


Oltmans: 'Nee, je bent helemaal niet geïnteresseerd. Je zit hier rotzooi te maken. Dat moet je met mij niet doen. Ik heb twee dagen geleden een uitstekend gesprek met je gehad, en nou zit je gewoon blijkbaar stoer te doen tegen de redacteuren van je club.'


Van Dis: 'Ik heb... Nee, ik heb niks, meneer Oltmans...'


Oltmans: 'Hè, om mij eens even lekker hier in de maling te nemen voor een televisiecamera. Je kan opdonderen, ik denk er niet over.'


Van Dis: 'U blijft hier zitten. We gaan door...'


Oltmans: 'Dat zullen we nog zien. Als je zo doorgaat, ben ik zo vertrokken. Want ik heb je niet nodig. Ik ben ook niet geïnteresseerd in je gelul.'


Barend selecteerde 30 interviews. Afgaande op de hoeveelheid in het boek opgenomen interviews zijn Ischa Meijer, Paul Witteman en Sonja Barend (ieder drie) de meesters in het genre. Dat zou kunnen, maar waar in hemelsnaam is Theo van Gogh, goed voor 328 interviews in het tv-programma Een Prettig Gesprek?


Bertram + de Leeuw/VARAgids € 24,95

-------------------------------------------------------------------------


2. Goedenavond dames en heren - Gezichten van de Nederlandse omroep * *

De meeste gezichten van Nederlandse omroepers zijn vrouwengezichten, al deden Joop Smits, Hans van der Togt, Henk Mouwe, Edvard Niessing, Hans van Willigenburg en Arie Boomsma wel degelijk een duit in het zakje.


Het duurde elf jaar voordat op de Nederlandse tv voor het eerst een man een (VARA-)programma aankondigde: Joop Smits. De zingende omroeper werd hij wel genoemd, vanwege zijn deelname aan het Eurovisiesongfestival in 1960. In Goedenavond dames en heren staat gelukkig een foto van hem, met bril met zwaar montuur, zwart colbert en keurige scheiding - every inch Joop Smits.


Hoewel ze belangrijk, maar tamelijk onbenullig werk deden, namelijk zeggen wat er even later op tv te zien zou zijn, hebben omroepers en (vooral) omroepsters in de eerste veertig jaar een onuitwisbare indruk gemaakt. Velen gebruikten de omroeperstoel als springplank, zoals Sonja Barend, Tineke Verburg, Ria Bremer, Maartje van Weegen, Astrid Joosten, Caroline Tensen, Anita Witzier en Irene Moors.


Niet iedereen schopte het helaas zo ver en het viel lang niet altijd mee. Uit het sombere hoofdstukje over Jerusha Geelhoed, eind jaren negentig omroepster bij de TROS: 'Ze wil meer op televisie, ook qua acteren, maar haar gevoelige aard is niet opgewassen tegen die keiharde wereld. Na haar carrière als omroepster verkiest ze dan ook de anonimiteit.'


Uitgeverij Marmer/Beeld en Geluid met dvd, € 19,95

-------------------------------------------------------------------------


3. Beeldenstorm. De rumoerige geschiedenis van 60 jaar televisie. Ruud van Gessel en Jan Libbenga * *

Onthullend is Beeldenstorm met de beste wil van de wereld niet te noemen, hoewel op de achterpagina luidkeels die ambitie wordt uitgesproken. De preek Beeldreligie in Zo is het toevallig ook nog eens een keer, de blote Phil Bloom in Hoepla, de Barend Servet-shows: tot in detail waren we reeds op de hoogte.


Beeldenstorm pretendeert een boek te zijn dat 'onvermoede verbanden legt tussen heden en verleden' en dat 'onthult wat zich werkelijk achter de schermen afspeelde'. Dat maken de schrijvers niet waar, maar ook hier geldt: gelukkig hebben we de foto's nog.


Nieuw Amsterdam € 18,50


-------------------------------------------------------------------------


4. Vorm van vermaak - 60 jaar televisievormgeving in Nederland. Roy van Vilsteren en Liselotte Doeswijk. * * * *

Mooi boek. Een buitenbeentje in het aanbod, vanwege het thema en de sprankelende, fraaie vormgeving. Vorm van vermaak onderstreept dat tv-programma's niet alleen vanwege de inhoud een plaats in het collectieve geheugen hebben veroverd. Hoe het eruitzag, is net zo belangrijk - en misschien wel belangrijker.


Het boek is (ook) een eerbetoon aan de grafische vormgevers. Nederland heeft een spectaculaire geschiedenis op dit gebied, stellen de samenstellers vast. De foto's en illustraties in het boek leveren het bewijs voor de stelling. Akkoord, op het publieke omroepbestel is het een en ander aan te merken, maar we danken er toch maar mooi de schitterende, peperdure decors aan van Toppop, de 1-2-3-show en de Fred Haché-show, om drie sterke staaltjes te noemen.


Uitgeverij L.J. Veen € 29,95


-------------------------------------------------------------------------


5. 60 jaar televisie in Nederland. Bert van der Veer * * *

Bert van der Veer kent de weg in de mediawereld goed genoeg om iedereen in Nederland te laten geloven dat hij tv-kenner nummer één (en twee, en drie) is - wat misschien ook wel klopt trouwens. Niet voor niets heet zijn laatste boek Mr TV. Noem een beroep dat iets met tv te maken heeft en Van der Veer heeft het uitgeoefend.


Handig is hij ook. Als eerste bracht hij met een boek onder de aandacht dat de Nederlandse tv in 2011 een jubileum viert. 60 jaar televisie in Nederland verscheen al in februari. Het boek bouwt voort op het boek dat Van der Veer schreef over 40 jaar televisie in Nederland dat op zijn beurt weer was gebaseerd op een boek van zijn hand over 25 jaar televisie.


Dat klinkt lelijker dan het is bedoeld, want de zelfbenoemde chroniqueur brengt het er niet slecht vanaf. Van der Veer is geen groot schrijver en nieuwe feiten brengt hij niet aan het licht, maar alle kleine en grote gebeurtenissen staan in het boek, keurig op jaar gerangschikt en voorzien van geweldige foto's die een aangename sfeer oproepen van weemoed en verlangen.


Uitgeverij Marmer/Beeld en Geluid met dvd, € 29,95


-------------------------------------------------------------------------


6. Mies - 60 jaar televisie, Omzien in verbijstering. Jan Juffermans. * * * *

Zondag is het zestig jaar geleden dat Mies Bouwman voor de eerste keer op tv te zien was, een zin die je even tot je moet laten doordringen omdat het betekent dat in Nederland maar 14 dagen televisie heeft bestaan zonder haar. Het werd dus tijd, een boek over haar leven.


Het is een boek over haar leven als tv-maakster geworden, een aantrekkelijk overzicht van een levenslange loopbaan in Hilversum. Samensteller/ schrijver Jan Juffermans overleed nog voordat Mies verscheen. Ze had hem een volmacht gegeven. 'En nu is 't erg 'n subjectief overzicht van 60 jaar televisie, opgetekend door een man die het maar een eigenaardig medium vond. En ik was de kapstok (...).' Juffermans kon gebruik maken van de enorme hoeveelheid nota's, brieven, krantenknipsels en foto's die ze op zolder bewaarde. Na zijn dood maakte Mies Bouwman het boek zelf af. 'Het is gelukkig geen hallelujaverhaal geworden over mezelf', zei ze vorige maand. Dat was geen verrassende opmerking voor een vrouw die een ontnuchterend citaat van Woody Allen als motto koos: 'Ik denk wel dat ik wat talent heb, maar ik heb mezelf nooit als artiest gezien.'


A.W. Bruna Uitgevers € 24,95


-------------------------------------------------------------------------


14 dagen zonder Mies

Zondag is het zestig jaar geleden dat Mies Bouwman voor de eerste keer op tv te zien was, een zin die je even tot je moet laten doordringen omdat het betekent dat in Nederland maar 14 dagen televisie heeft bestaan zonder haar. Het werd dus tijd, een boek over haar leven.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden