Televisie is verslingerd aan mensen met een beperking

Dit seizoen waren er vijf programma's op tv met een hoofdrol voor mensen met een lichamelijke of geestelijke beperking. Waarom levert dat goede televisie op?

Datingcoach Judith is op bezoek bij Nando. Nando (18) heeft het syndroom van Down en is - naar eigen zeggen - al zijn hele leven op zoek naar een vriendin. Eentje die 'van binnen en van buiten een sexy uitstraling' heeft. Met kort haar, zonder staartjes. 'Een meisje dat zegt dat ze me lief vindt. Ze mag ook wel een beetje kritisch zijn.'


Nando is een van de kandidaten met een beperking die in BNN-programma The Undateables op date gaan. De een heeft een vorm van autisme, de ander is geboren zonder armen. Dit tv-seizoen draaiden liefst vijf programma's om mensen met een lichamelijke of geestelijke handicap. En waar er eerder vooral een hoofdrol voor mensen met Down was weggelegd, slopen de afgelopen maanden de meest uiteenlopende beperkingen de huiskamer in. Televisiemakers hebben de gehandicapte herontdekt, zo lijkt het.


In de door Lucille Werner bedachte jeugdserie Caps Club (TROS) losten vijf kinderen met een fysieke beperking een kunstroof op. Het zal me een rotzorg zijn (RTL 5) - geïnspireerd door de film Intouchables - liet 'jongeren die niets met hun leven doen' voor zwaar gehandicapten zorgen. En dan was er nog kijkcijferknaller SynDROOM (RTL 4), waarin Johnny de Mol jonge mensen met Down of een autismespectrumstoornis te hulp schoot 'met het realiseren van hun ultieme droom of ambitie'. Iets soortgelijks doet Johan Overdevest in het NTR-programma Niks te gek!


BNN, opgericht door Bart de Graaff die door een nierziekte een groeistoornis had, maakte eerder al tv over mensen met al dan niet aangeboren gebreken. Tien jaar geleden zond de omroep de soap Slettenbakken uit, gespeeld door verstandelijk gehandicapten. Later volgde Je zal het maar hebben en nu dus The Undateables.


Waarom leveren beperkingen goede televisie op? 'Veel kijkers beginnen toch met een vooroordeel: dat zijn zielige mensen', zegt Roy Aalderink, producent van The Undateables. 'Maar naarmate je een kijkje in hun leven krijgt, veranderen ze in helden die zich van een kwetsbare kant durven laten zien. Dan zie je dat het gewone mensen zijn, die op het liefdespad tegen dezelfde onzekerheden aanlopen als ieder ander.'


Eenmaal in de disco met datingcoach Judith lijkt Nando juist behoorlijk zeker van zijn zaak. Hij ontmoet er Jillian, een meisje met Down, zonder staartjes. 'Ik ga jou nooit vergeten', zegt zij aan einde van de avond. 'Nooit.' Nando gaat op zijn knieën om haar telefoonnummer te vragen. 'Ja, ik wil het', is het antwoord. Nando is door het dolle heen. 'Ze is echt helemaal lief, mooi, schattig, poeslief. Ik ben meteen weggeblazen.'


Toen zijn ouders hem kwamen ophalen, zagen ze gelijk hoe laat het was. 'De crew van BNN kwam jubelend naar buiten', vertelt vader Jean-Pierre. 'Pareltjestelevisie', riepen ze.' Het zal wel, dacht hij eerst nuchter. Tot Nando het pand verliet. 'Hij was hysterisch.'


In het voorjaar zagen Jean-Pierre en Corinie een oproep van BNN op de Facebook-pagina van de Stichting Downsyndroom. Meteen dachten ze dat het best eens een ideale manier voor Nando zou kunnen zijn om een meisje te vinden, helemaal omdat hij graag in de belangstelling staat. Daarnaast vonden ze het ook een kans om de visie op mensen met een beperking te veranderen. 'Het barst nog van de vooroordelen en de bekrompenheid. Ze zijn zo lief, ze zijn zo muzikaal. En altijd vrolijk hè?', zegt Jean-Pierre. 'We wilden laten zien hoe goed een kind met een beperking zich kan ontwikkelen, en hoe normaal je er eigenlijk mee om dient te gaan.'


Een soortgelijke les hoopte producent Aalderink de kijker te leren. 'In het programma zegt een van onze kandidaten: 'Eerst zien mensen mijn rolstoel, dan pas mij.' Dat beeld wilden we kantelen.' Sebastiaan Spaan, creative director bij Talpa, dat SynDROOM produceerde, was op een vergelijkbare missie. 'Je moet deze mensen niet zielig vinden, maar uitgaan van wat ze wél kunnen. De houding in ons programma is er een van: hé joh, je bent een beetje anders, maar who cares?' Daarin schuilt volgens hem ook de kracht van presentator Johnny de Mol. 'Als een deelnemer zegt: dat kan ik helemaal niet, dan zegt Johnny: hoezo niet?'


In de jaren negentig had Knoop in je zakdoek nog het monopolie op 'gehandicaptentelevisie'. Niet veel later pionierde Paul de Leeuw er flink op los, door op dezelfde manier met de Jostiband te dollen als met wie dan ook. Twee jaar geleden was er het ophef veroorzakende Downisty, een wekelijkse soap in De Wereld Draait Door met louter mensen met een beperking. De EO kwam in hetzelfde jaar met Upside Down, waarin jongens met het syndroom van Down fratsen uithalen met BN'ers. Voor Veronica maakte Johnny de Mol twee reeksen Down met Johnny.


Het was een bewuste keuze SynDROOM niet alleen over jongeren met Down te laten gaan, zegt Spaan. 'Ik wilde voorkomen dat mensen zouden zeggen: 'Ah, lachen, daar heb je Johnny weer met een downie.' Dat vond ik te makkelijk. Van downies weten we dat ze vaak gek zijn op tv en BN'ers. Het zijn aimabele, likeable mensen.' Daarom werden er ook jongeren met autisme benaderd. 'Die zijn over het algemeen toch iets minder aaibaar. Het was spannend hoe het zou uitpakken - maar daardoor krijg je verrassende televisie.'


Spaan probeerde zo veel mogelijk maatschappelijke relevantie in het programma aan te brengen. 'We wilden niet de grote weggeefshow zijn. Zo van: jij wil een helikopter? Hier is de helikopter. Jij wil een BN'er ontmoeten? Hier is de BN'er.' Hij wil maar zeggen: als je kandidaten echt als ieder ander ziet, moet je ze ook net als normale mensen voor hun dromen laten werken. 'Het meisje dat een brommobiel nodig had om haar droombaan te kunnen blijven uitoefenen, moest wel eerst haar rijbewijs halen.' Dat rijbewijs hoefde ze overigens niet zelf te betalen. 'Nee, dat dan weer niet.'


Ook Ewout Genemans, producent van Het zal me een rotzorg zijn, wilde ver weg blijven van gemakzucht en zoetsappigheid. In zijn programma trekken dwarse jongeren in bij gehandicapten, waar ze de dagelijkse verzorging op zich nemen met als doel een vriendschap op te bouwen. 'Want vriendschap kent geen beperkingen'.


Genemans: 'We wilden een rauw randje en gaan nadrukkelijk niet te voorzichtig met het onderwerp om. Er worden recht voor de camera stoma's verwisseld.' Ook de soms grove uitspraken van de jongeren, die gerust van 'kwijlende mongolen' reppen of 'kotsmisselijk' zeggen te worden van een stoma, knipt hij nadrukkelijk niet uit de montage. 'Die confronterende vooroordelen hebben kijkers misschien ook wel. Maar na het tweede reclameblok kijken ze al niet meer op van een katheter. Dan zien ze hopelijk vooral nog twee mensen die een vriendschap opbouwen.'


Was het toeval dat de producenten dit seizoen met z'n allen tegelijk op de mens met een beperking doken? Spaan van Talpa denkt van niet. 'Een programma als SynDROOM past in de tijdsgeest. Er is een periode lang vooral ruimte geweest voor snelle smultelevisie. Televisie die vooral draait om spanning en sensatie. Nu nemen we weer vaker de tijd om rustig een verhaal te vertellen. Het mag weer gewoon lief en mooi zijn.' Tot groot genoegen van de kijker, zegt Spaan. 'Ik heb zelden zoveel positieve respons op een programma gekregen.'


Dat merkt ook producent Aalderink. 'Ik denk dat deze programma's in een bredere trend passen. Kijkers willen echtheid, eerlijkheid en authenticiteit. De kandidaten hebben geen masker op en durven zich kwetsbaar op te stellen. Die lef wordt gewaardeerd.' Die hang naar puurheid verklaart volgens hem ook het succes van realityster Roy Donders. 'Ook bij hem zie je hoe groots iets kleins kan overkomen op televisie. Dat is toch even wat anders dan zo'n Gouden Kooi-deelnemer die zich extreem bewust is van de impact van camera's.''


Naast gewaardeerde televisie leverde The Undateables in Nando's geval ook langeafstandsverkering op. Om de drie weken gaat hij naar Jillian in Haarlem of komt zij naar Boxtel. 'We moeten rustig aan doen voordat we een grotere stap zetten', verklaart hij.


De familie kijkt 'meer dan tevreden' terug op de aflevering, die op 13 november werd uitgezonden. 'We vonden het bijzonder mooi in beeld gebracht, en de reacties waren overweldigend', zegt Jean-Pierre. 'We hadden Twitter en Facebook openstaan en wisten niet wat we meemaakten. Het mooiste was: er zat niet één negatieve reactie bij.'


Dat veel kijkers misschien meer oog zullen hebben gehad voor Nando's onvervalste gevoel voor romantiek dan voor het te doorbreken taboe, maakt Corinie niet uit. 'Ook die mensen zien: dit is een jongeman met een beperking, en kijk eens hoe netjes hij dat doet, hoe galant.'


Nando zijn vooral de reacties van Bekend Nederland bijgebleven. Trots noemt hij ze op. 'Jaap Reesema van X-Factor twitterde 'Mooier kan het niet worden.' Coen Swijnenberg zei: 'Nando is mijn held.' Acteur Geert Hoes kwam hem opzoeken bij Brownies & Downies, de koffiebar waar hij werkt. Als het aan Nando ligt, verschijnt hij komend tv-seizoen weer op de buis. 'Ik wil beroemd worden, dus ik heb mijn baas gevraagd een brief te sturen naar Johnny de Mol. Misschien kan ik dan volgend jaar meespelen in Goede Tijden Slechte Tijden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden