Televisie is de kurk waar de monarchie op drijft

Maar Willem-Alexander groeide op zonder televisie

Hij groeide op zonder televisie. Willem-Alexander haalde later de schade ruimschoots in. Maar wat hij allemaal niet heeft gezien, hoe schadelijk is dat?

Koningin Maxima en Willem-Alexander na afloop van een feestelijk diner met 150 Nederlanders van vijftig jaar die werden uitgenodigd ter gelegenheid van de 50ste verjaardag van de koning. Beeld anp

De monarchie is een sprookje. Des te verbazender dat de jonge Willem-Alexander in zijn jeugd niet de Fabeltjeskrant mocht zien. Want dat was misschien wel het opmerkelijkst uit het verrassende gesprek dat Wilfried de Jong met de nu 50-jarige (van harte nog, sire) voerde: de eerste vijftien jaar van zijn leven mocht hij van zijn ouders geen televisie kijken. Het enige toestel stond in een zijvleugel van Drakensteyn, maar dat was voorbehouden aan mams en paps. Tv-kijken zou slecht zijn voor de kinderoogjes.

Pas na de verhuizing naar Huis ten Bosch in Den Haag kwam televisie in hun leven. 'Daar was kabel!' Tot die tijd overheerste de schaamte op school, waar WA niet durfde toe te geven dat hij programma's niet gezien had. Hij werd er creatief van: 'Voor de pauze hoorde je anderen uit, in je hoofd probeerde je dan een voorstelling te maken van wat er op tv was geweest. Na de pauze deed je gewoon alsof je het gezien had en sprak je met iedereen mee.' Wellicht is dat laatste de perfecte scholing voor het koningschap, maar het is zeker een opleiding tot zonderling.

Toen hij 18 werd, mocht schrijfster Renate Rubinstein met de prins spreken, wat leidde tot een boekpublicatie. Maar een roemruchte aflevering van Sonja waarin fel werd gediscussieerd over de 9 ton die hij jaarlijks vanaf zijn 18de zou ontvangen, had hij niet gezien.

Wat is de jonge kroonprins nog meer ontgaan? De naslagwerken van de tv-geschiedenis bieden uitkomst. De poedelnaakte Phil Bloom, in een rieten stoel en lezend in dagblad Trouw (1967), zou hij ook hebben gemist als zijn ouders hun spruit wel aan (VPRO-)televisie hadden blootgesteld. Maar geen Oebele (is hupsakee), geen Floris, Pipo de clown, de Stratemakeropzeeshow, geen Tommy Cooper, Monty Python - het is een vreugdeloze jeugd.

Geen Een van de acht, geen Berend Boudewijn Kwis, geen Mies, geen Willem O' Duys. Geen Toppop: een jeugd zonder Abba (Dancing Queen!), zonder ontblote Iggy Pop in gevecht met kamerplanten, dat is niet voor te stellen. Geen Blondie, Luv' of Dolly Dots.

Daar valt mee te leven. Maar hem is ook het zicht op de werkelijkheid ontnomen. WA heeft dus niet de lege snelwegen gezien op autoloze zondagen van 1974: in de bossen van Baarn bestond de oliecrisis niet. Hij heeft dus niet op 14 december 1972 zijn oma spruitjes zien schrappen in de Barend Servet Show. Het zou, na de eerste schok, een broodnodig lesje zijn in perceptie van de monarchie door het volk.

De treinkaping en andere Molukse acties: de beelden horen tot de canon van de recente vaderlandse geschiedenis. De landing op de maan, 20 juli 1969: zelfs de vele herhalingen zijn hem een jeugd lang onthouden. Uitgerekend in 1981, toen tv WA's leven binnenkwam en hij zich naar eigen zeggen ontpopte tot 'tv-verslaafde', sprak NCRV Showroom - een etalage vol gekke mensjes - met Dirk van Noort, een oude visser die geen televisie had. Die weigerde te geloven dat de mens op de maan was geweest. 'Da's net zomin as da jij hier over het water heen zou lopen.' De bekende tv-beelden van 'Apollo-Henkie' (Henk Terlingen) waren slechts 'een schim'. Trucage, wist de man die het nooit zag. Zou WA instemmend hebben geknikt?

Koning Willem-Alexander tijdens zijn kersttoespraak. Beeld anp

Het is natuurlijk allemaal goedgekomen. Televisie is de kurk waar de monarchie op drijft, imago en beeldvorming vormen het schild waarop de vorst staat. Niemand weet dat beter dan Willem-Alexander; zelfs zijn alter ego Willy in Lucky TV heeft hem 'gewoner' en dus populairder gemaakt dan ooit. Deze 'Zomergasten light' met Wilfried de Jong (die veel van zijn voorgangers degradeerde tot slippendragers) was dan ook een meesterzet in de eeuwigdurende slag om het imago. Een dag later ging het Koninklijk Huis op Instagram, met 'nieuwe foto's' van WA in zijn tuin met twee trouwe zwarte labradors aan zijn voeten. Een charmeoffensief. Of een precisiebombardement.

Er bestaat veel onderzoek naar de effecten van televisiekijken. Die lijken meestal negatief. Tv-kijken zou de ontwikkeling van de zintuigen en het zenuwstelsel remmen, aldus wetenschappers. Het zou tot overgewicht leiden. Drie uur per dag veroorzaakt geheugenverlies, aldus Time. Wie dagelijks zes uur kijkt, leeft 4,8 jaar korter, becijferde het British Journal of Sports Medicine.

Maar tv-kijken draagt volgens modernere onderzoekers ook bij aan taalontwikkeling. Toen Renate Rubinstein hem in 1984 sprak, bleek Willem-Alexander in korte tijd 'groot fan' van Koot en Bie geworden, en terecht. Jacobse en Van Es doceerden hem plat Haags - onmisbaar op het Haagse VCL.

Naar mijn weten is nooit onderzocht wat de gevolgen zijn van niet tv-kijken. Maar ook zonder wetenschap kunnen we vaststellen dat we in een beeldcultuur leven. Uitgerekend je prinsenkind vijftien jaar ziende blind maken, dat is een belediging, zo niet mishandeling. Ook een vorm van majesteitsschennis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.