Telemarketeers met een hemelse boodschap

Hoe verbeeld je verdriet? Rodins antwoord: stop alle smart in de handen, maak ze als kolenschoppen zo groot zodat ze extra opvallen wanneer ze vertwijfeld in de lucht of naar het hoofd grijpen....

Merel Bem

Dit perfect uitgevoerde trucje werkte zo goed, dat het nu nog steeds wordt toegepast. Niet alleen door beeldend kunstenaars, ook door fotografen. In het Amsterdamse Huis Marseille hangt op dit moment een prachtig voorbeeld.

De Amerikaanse documentaire fotograaf Lee Friedlander (1934) werd in de jaren zestig beroemd met scherpe zwartwitbeelden van het Amerikaanse leven. Met Walker Evans en Robert Frank als zijn grote voorbeelden fotografeerde hij, samen met tijdgenoten Diane Arbus en Gary Winogrand, talloze straatbeelden en stedelijke landschappen, portretteerde hij jazzmuzikanten en de 'gewone' man. Het bekendst werd Friedlander met zijn series over werkende mensen, die hij in opdracht van verschillende Amerikaanse bedrijven maakte tussen 1979 en 1995.

Hoe verbeeld ik de werkende mens, moet Friedlander zich hebben afgevraagd. Hij vond een manier: door te overdrijven, door de nadruk te leggen op die delen van het lichaam die het werk uitvoeren. Drukke handen, starende ogen (waardoor sommige mensen wel stoned lijken), grote voorhoofden, lange armen, open of samengeperste monden - ze zijn volop in beeld, en meestal van zo dichtbij gefotografeerd dat vervormingen optreden.

Zo lijkt de vooruit gestoken hand van een vrouw in een textielfabriek in Cleveland (1995), de hand die de stof heen en weer duwt onder de knip-, scheur- en naaimachines, reusachtig groot, bijna net zo groot als de kolenschoppen van Rodins Burgers van Calais. Een andere vrouw, werkzaam in een broodfabriek, heeft haar in plastic gestoken handen op een paar pistoletjes gelegd, waardoor ze net zulke dikke broodvingers krijgt als Picasso toen hij in 1952 aan de keukentafel werd vereeuwigd door fotograaf Robert Doisneau.

Op de foto's van Friedlander zijn mensen eerst en voornamelijk aan het werk. Of ze nu elektriciteitsdraden uit elkaar peuteren in een computerfabriek, de telefoon beantwoorden op een kantoor, lassen, boren, hameren, schroeven of baby's ter wereld brengen, het is op het eerste gezicht duidelijk wat ze doen. Zij voeren een ambacht uit. Pas daarnallen de details op - een konijnentrui, een button met stripfiguren, een tatoeage, ringen, en borsthaar dat plotseling uit de blouse van een vrouw blijkt te piepen.

Het mooist zijn de foto's waarop Friedlander neen stap te ver gaat. Hoe verbeeld je een telemarketeer? Nou, je komt zo dichtbij met je camera dat de lens het hoofd van de geportretteerde enigszins vervormd, en je zoomt in op de essentie van telemarketing: verkopen. Vandaar dat Friedlander focust op de mond - die is open - en de ogen - die zijn meestal dicht. Zo hangt in Huis Marseille een rijtje telemarketeers die eruitzien als moderne engelen die een hemelse boodschap verkondigen, terwijl ze in werkelijkheid waarschijnlijk proberen Amerikanen hun vierde credit card aan te smeren.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden