Telegram springt er nog steeds uit

Het is een en al tweet en sms wat de klok slaat. Maar als het er werkelijk toe doet, grijpt de wereld nog graag naar een stokoud communicatiemiddel: het telegram.

BEDRIJF: TELEGRAM.NL BV WAAR: ALTEVEER SINDS: 2005 AANTAL WERKNEMERS: 30JAAROMZET: 4 MILJOEN EURO - Als Rob van Hoof (45) vertelt dat hij eigenaar is van een telegrambedrijf, is de eerste reactie: bestaat dat nog? Als hij dan zegt: uiteraard, is de volgende vraag: wie stuurt er in 's hemelsnaam nog telegrammen?


De koningin bijvoorbeeld. Als een Nederlander wereldkampioen schaatsen wordt - een bijna jaarlijks ritueel - een fameus muziekconcours wint of iets anders bijzonders of heldhaftigs presteert, stuurt ze nog altijd een telegram.


'En dat is in dit geval geen ander woord voor een e-mail', weet Van Hoof. De Oranjes hebben op hun beurt de afgelopen tien dagen in Oostenrijk talrijke telegrammen ontvangen, waarin hun sterkte wordt gewenst na het zeer ernstige ski-ongeluk van prins Johan Friso.


'Een telegram springt er als boodschap uit', zegt Van Hoof. 'Indien je tante in Toronto 75 jaar wordt, kun je haar feliciteren via een e-mail, maar die leest ze die dag misschien niet eens. Je kunt ook een kaart sturen, maar die gaat mogelijk op de grote hoop. Een telegram wordt speciaal bezorgd, in een passende envelop en eventueel met een fles wijn of een bos bloemen. Als je die tante over enkele jaren vraagt wie haar heeft gefeliciteerd, zal ze de kaarten zijn vergeten maar herinnert ze zich het telegram nog.'


'Hetzelfde geldt bij een overlijden. Je kunt iemand condoleren met een sms'je, maar met een telegram maakt toch veel meer indruk. 'Een sms'je met de mededeling 'ik kom niet' klinkt heel hard. Maar een telegram met een excuus dat je door allerlei redenen niet op de begrafenis of crematie kan zijn, is een veel passender manier.'


Het telegram werd in 1845 uitgevonden. Het nam een grote vlucht in de 19de eeuw en ook nog in de eerste decennia van de 20ste eeuw. In de jaren dertig bereikte het telegramverkeer - telegrafie - zijn hoogtepunt. Ooit was PTT de afkorting voor Post, Telegrafie en Telefoon. Het telegramverkeer nam echter al sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw af door de toename van het telefoon- en telexverkeer. In de jaren zeventig en tachtig verdrong de fax de telegram nog verder. E-mail leek de definitieve doodsteek te zijn voor de telegrafie. In 2001 besloten TPG en KPN Telecom ermee te stoppen.


Van Hoof hoorde dat bij toeval. De geboren en getogen Roosendaler was in 1986 in Groningen komen te werken bij een transportbedrijf. Tien jaar later besloot hij in Alteveer bij Stadskanaal een eigen bedrijf op te zetten. Hij ging als zelfstandig vertegenwoordiger telexsystemen verkopen aan bedrijven. In 2001 kocht Belgacom er een van hem. 'Ik was in Brussel en ik hoorde daar dat de telegramdienst in Nederland werd opgeheven. Ik besloot meteen TPG te bellen. De mensen kenden mij niet en die dachten: als wij er niets mee kunnen, wat kan een eenmansbedrijfje er dan mee? Maar na enige aarzeling mocht ik het overnemen.'


Van Hoof wil niet vertellen hoeveel hij er destijds voor betaald heeft. Behalve de telegrafiedienst kreeg Van Hoof ook het klantenbestand van TPG, waaruit bleek dat jaarlijks in Nederland nog zo'n 80 duizend telegrammen werden gestuurd. De helft daarvan bestond uit felicitatie- en condoleancetelegrammen van particulieren, de andere helft uit directmail en juridische bevelschriften van zakelijke cliënten. 'Voordat actie kan worden ondernomen bij wanbetaling, moet een laatste aanmaning om een contract na te komen, worden getekend. Dat kan niet per e-mail, maar alleen per aangetekende post of een telegram.'


Rob van Hoof besloot meteen te stoppen met de verkoop van hardware en de telegramdienst uit te bouwen. Hij sloot contracten met 150 koeriers in het hele land om de telegrammen te bezorgen.


Hoewel de daling van het aantal telegrammen doorzette, wist Van Hoof groei te bewerkstelligen door in de tien jaar daarop in 45 andere landen telegramdiensten over te nemen, waaronder Duitsland, Engeland, Ierland en Zwitserland. Hij stuurde nu wereldwijd koeriersdiensten aan: 'Als een Chinees een telegram wil versturen naar iemand in Fiji, dan loopt dat via Alteveer. De Chinees gaat langs bij zijn eigen postkantoor - of zendt er een e-mail naartoe - en betaalt. Daarna komt de tekst in onze computer per e-mail binnen en die zendt het automatisch naar Fiji waar het als telegram wordt geprint. Een koerier brengt het dan bij de ontvanger.'


Helaas voor Van Hoof blijft dit een bijzonderheid. Hij is actief in 45 landen, maar niet in de grootste telegrafiemarkten in de wereld: Italië, Japan en Rusland. Alleen in Italië worden jaarlijks nog 50 miljoen telegrammen verzonden. 'Zoals wij bij een overlijden een kaart zenden, betuigen Italianen hun deelneming met een telegram.'


Begin dit jaar zette Van Hoof een nieuwe stap. Hij nam in Zwitserland een wereldwijd opererende telexdienst over: na het Amerikaanse Easylink (jaarlijkse omzet 80 miljoen dollar) de grootste ter wereld. Vooral in de financiële dienstverlening en de scheepvaart wordt de telex nog veel gebruikt omdat hiermee het tijdstip van een boodschap kan worden vastgelegd. Het excuus dat een e-mail niet of te laat is aangekomen kan niet worden gebruikt.


Van Hoof hoeft niet zo nodig te groeien. 'Ik wil er mijn brood mee kunnen verdienen.' Hij is ook liefhebber. In zijn kantoor zijn talrijke antieke telegrafie- en telexmachines te vinden, net als een stukje van de allereerste telegraafverbinding onder de Atlantische Oceaan. 'Eigenlijk zijn rooksignalen de allereerste vorm van communicatie over lange afstand, daarna kwam de optische telegrafie. Met grote apparaten werden letters gevormd die met verrekijkers werden gelezen en daarna weer werden doorgezonden. In 1845 is de kabeltelegrafie begonnen, waarbij via stroomstoten letters werden gevormd. En uiteindelijk leidde dat tot de moderne radiotelegrafie.'


Zelfs toen zou niemand gedacht hebben dat je daar bijna 200 jaar later nog een boterham aan kon verdienen.


Nostalgische innovatie

Terwijl iedereen praat over innovatie lijkt soms nostalgie de nieuwe toekomst te zijn. Dankzij de koopkrachtige babyboomgeneratie zijn er veel zogenoemde retroproducten gekomen die afgeschreven leken, maar weer populair zijn. Het bekendste voorbeeld is de langspeelplaat, die zelfs door jongeren wordt gekoesterd omdat vinyl mooier oogt dan een cd. Maar ook de omafiets is weer populair, net als klassieke auto's, jukeboxen, flipperkasten en zelfs floppy-discs. De bekendste voorbeelden van retro zijn in de mode te vinden.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.