Telegram kan niet op tegen fax en gsm

Het telegram verdwijnt. Wie van plan is munten en papiergeld in een pot te bewaren om kinderen later te kunnen vertellen over het leven vóór de euro, zou ook het telefoonnummer 0800-0409 moeten bellen....

Van onze verslaggever Noël van Bemmel

Na ruim 150 jaar verdwijnt een communicatiemiddel dat lange tijd dominant is geweest. In eerste instantie was het een medium voor de spoorwegen, daarna een belangrijk instrument voor zakenmannen en diplomaten. Bel de telegrammendienst en een wereld van hutkoffers en koperpoets heropent zich, waarin jonge bodes berichten afleveren, gekleed in een lichtblauwe cape met bliksemschichten op de kraag.

'De maatschappelijke consequenties van de beëindiging van de telegraafdienst zijn minimaal', schrijft staatssecretaris De Vries van Verkeer en Waterstaat aan telecombedrijf KPN. Dat bedrijf is concessiehouder en wil sinds eind vorig jaar af van de wettelijke verplichting telegrammen te versturen. De service is niet kostendekkend, meldt KPN, terwijl er voldoende alternatieven zijn. Dat concludeert ook de staatssecretaris na overleg met zakelijke gebruikers en Consumentenbond.

KPN heeft de telegramdienst uitbesteed aan postbesteller TPG (TNT Postgroep). Die verstuurde en ontving vorig jaar circa 93 duizend telegrammen. Een nietig berichtenstroompje vergeleken met de ruim tien miljoen telegrammen die in de jaren twintig jaarlijks werden bezorgd in Nederland (zie grafiek). In de eerste vier maanden van dit jaar zijn nog maar 18 duizend telegrammen besteld.

TPG lijdt naar eigen zeggen al jaren verlies op de telegramdienst. Het medium, zegt het bedrijf, kreeg eerst een zware klap van de telefoon en daarna van de fax. Een woordvoerder: 'We hebben vijf jaar geleden nog geprobeerd het telegram aantrekkelijker te maken met nieuwe hoesjes en acties. Maar dat hielp niet.' De nekslag kwam in 1999 toen banken moneytransfer introduceerden, een elektronische manier om internationale betalingen te verrichten. Postwissels, ruggengraat van het buitenlandse telegramverkeer, werden in één klap overbodig.

Binnenlands telegramverkeer bestaat voor 70 procent uit gelukstelegrammen. Wie een aardig gebaar wil maken, stuurt voor fl 23,80 en vijftig cent per woord een glimmende kaart met daarop bijvoorbeeld een fles champagne naast een boeket rozen. Verder houdt het medium nog stand in ziekenzalen waar mobieltjes zijn verboden en niet iedere patiënt een telefoonlijn huurt. Sommige burgemeesters sturen op Koninginnedag namens hun gemeente een felicitatietelegram aan de koningin, en het Koninklijk Huis zelf belt af ten toe de telegramservice om bijvoorbeeld triomferende sporters te feliciteren.

'Formeel zijn we verplicht deze dienst in de lucht te houden', zegt KPN. 'Maar als TPG niet meer wil, wie moet het dan doen? Zelf zijn wij geen pakjesbesteller meer en nieuwe onderaannemers hebben zich tot nu toe niet gemeld.' Daarom stelde KPN de telegraafdienst ter discussie, waarna een ambtelijke werkgroep zich tot begin mei over de sombere statistieken boog. Volgende week wordt de afschaffing van de Rijkstelegraaf, sinds 1852, aangekondigd in de Staatscourant.

Is dat erg? KPN en TPG verwijzen voor meer informatie veelzeggend naar het museum voor communicatie in Den Haag. Daar lonken tienduizenden postzegels uit binnen- en buitenland naar bezoekers in halfduistere zalen. Met als klapstuk: de Blauwe Mauritius uit 1847, waarvan nog vier ongebruikte exemplaren bekend zijn. Telegrammen, hoe uniek en fraai geïllustreerd ook, verzamelt het museum niet.

'Althans niet actief', zegt conservator J. Caspers. Hij opent in zijn bibliotheek een enkele map gevuld met oude telegrammen. 'Aan de vergadering van het Nederlandsch zendelingengenootschap te Rotterdam = hartelijk dank broeders! voor uw heilgroet voortdurend zegen', telegrafeert in 1872 de heer Prins uit Amsterdam. 'Bemanning Uiver zal 13.00 GMT aan telefoon zyn. dankbaar voor medeleven regering en volk = parmentier', seint de DC 3-gezagvoerder in 1934 vanuit Melbourne.

Het beroemdste telegram ligt echter in een Amerikaanse vitrine. Dat bericht werd in 1916 verstuurd door de Duitse minister van Buitenlandse zaken Arthur Zimmerman. Die stuurde een dubbelgecodeerd bericht via omwegen naar de Duitse gezant in Mexico-Stad. De Britten onderschepten en ontcijferden het bericht dat neerkwam op een aanbod aan Mexico de Duitse zijde te kiezen in ruil voor verloren delen van Texas, New Mexico en Arizona. Dit Zimmerman-telegram was voor president Wilson een van de argumenten om de Duitse keizer de oorlog te verklaren.

Het telegram is verdrongen door zijn eigen spin-offs: telefoon, telex en fax. En die worden weer verdrongen door internet. Daarom steekt TPG haar geld liever in verbetering van het eigen secure e-doc-systeem, het beveiligen van elektronische berichten. KPN verwacht veel van UMTS-frequenties, zodat klanten voortaan via hun mobieltje felicitaties kunnen versturen met beeld en geluid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden