TEL UIT JE WINST

PVDA-Kamerlid Jan van Zijl drukte zich in Den Haag Vandaag niet handig uit toen hij, tussen de koteletten en saté waarmee de Kamer traditiegetrouw het zomerreces inluidt, commentaar gaf op het zogeheten 'financiële kader' dat de informateurs de paarse partijen hebben voorgelegd....

ARNOLD KOPER

Zulke bewoordingen suggereren dat de PvdA bezig is met een ritueel politiek gevecht. Hopelijk is dat niet waar, want er zijn wel degelijk serieuze bezwaren tegen de boekhoudkunde van Kok, Borst en Zalm.

Daarin is, na aftrek van vele miljarden voor het financieringstekort en belastinghervorming, geen cent over voor nieuw beleid. Het gevolg is dat alle plannen die voor de publieke sector zijn bedacht door diezelfde sector moeten worden opgebracht.

Tel uit je winst. Je wordt als PvdA met afstand de grootste partij, de economie bloeit, de particuliere rijkdom stijgt en de overheid moet toch blijven schrapen. Waar natuurlijk nog bijkomt dat het vooral de PvdA is die met het politieke en maatschappelijke gemor over zulke bezuinigingen te maken krijgt.

Een ding is duidelijk. De informateurs zullen de PvdA linksom of rechtsom tegemoet moeten komen. Dat kan ook best. Als de economische groei voor de komende jaren een paar tienden van procenten hoger wordt ingeschat, komen er voldoende middelen vrij om althans aan een deel van de PvdA-wensen te voldoen.

De heilige huisjes van VVD en D66 (het financieringstekort en de belastingverlaging) hoeven daaronder niet te lijden. En Zalm kan ook dan nog trots blijven zeggen dat de uitgavendiscipline (de zogenoemde Zalm-norm) overeind staat, waardoor hem en de VVD gezichtsverlies wordt bespaard.

Voor een goede start van Paars-II is dat laatste van evenveel belang als een tegemoetkoming aan de wensen van de PvdA. Al is het maar omdat de VVD, als de voortekenen niet bedriegen, de komende jaren nog heel wat te slikken krijgt.

Misschien was het wel daarom dat Wallage de oppositie tijdens het Kamerdebat over de kabinetsformatie voorhield 'te depressief' te zijn over haar mogelijkheden.

De oppositie vreest, zoals bekend, een 'gedetailleerd regeerakkoord' dat het parlementaire debat tot een aanfluiting maakt. Zo kán het gaan. Maar dat het zo zál gaan, staat niet vast, omdat zelfs het meest gedetailleerde regeerakkoord niet kan anticiperen op grote of kleine 'onvoorziene' gebeurtenissen.

Een aardig voorbeeld uit de vorige kabinetsperiode is de varkenspest die, onder leiding van nota bene een liberale minister, tot ingrijpende wetgeving leidde. GroenLinks, de SP en D66 waren daarover enthousiast, PvdA en VVD aanmerkelijk minder, het CDA was ronduit tegen. De breuklijnen liepen dus dwars door de oppositie en regeringspartijen heen. De plannen van Van Aartsen werden tenslotte afgezwakt, maar de Kamer zat er zeker niet voor spek en bonen bij.

Daarbij komt dat het nog maar de vraag is, of het komende regeerakkoord wel zo'n dichtgespijkerd en doortimmerd werkstuk wordt. Dat daartoe pogingen worden ondernomen is evident, maar het effect daarvan is moeilijk te voorspellen.

Neem Schiphol, toch een hoofdpunt van beleid. De coalitiepartijen komen daar op een heel belangrijk punt (locatiekeuze) niet uit. Met de belastingplannen ligt dat anders. Maar iedereen weet dat juist bij zo'n belastinghervorming het venijn in de staart schuilt als de juridische details en inkomensplaatjes ter sprake komen.

Voor beide kwesties geldt kortom dat de speelruimte van de Kamer veel groter zal zijn dan nu, door zowel de oppositie als de toekomstige coalitie, wordt verondersteld. En juist op zulke momenten zullen de politieke verhoudingen die op 6 mei zijn ontstaan tot gelding kunnen worden gebracht.

Daarin schuilt trouwens het echte, achterliggende probleem van deze kabinetsformatie. Er is, zoals Rosenmöller deze week nog eens vaststelde, niet alleen een ruime meerderheid voor de voortzetting van Paars, maar tegelijkertijd hebben de kiezers ook het signaal gegeven dat het volgende kabinet groener en socialer zal moeten zijn. Dat signaal mist zijn uitwerking niet getuige de eisen die door PvdA aan het regeerakkoord worden gesteld.

Illustratief voor de nieuwe politieke verhoudingen was trouwens ook het Kamerdebat van woensdag over de omstreden koppelingswet tegen illegaal verblijf in Nederland. Met steun van GroenLinks, de SP, GPV, RPF en aanvankelijk ook D66, trotseerde de PvdA-fractie minister Melkert en pleitte voor uitstel van de wet. Omdat D66 uiteindelijk afhaakte, kwam het niet zover. Maar de parlementaire meerderheid die zich hier aftekende zal (soms met het CDA erbij) de komende jaren vaker van zich doen spreken.

Daaruit kunnen een paar conclusies worden getrokken. Ten eerste dat de overtuigingskracht en het gezag van individuele ministers - denk aan Van Aartsen - voor de overlevingskansen van Paars-II veel belangrijker zijn dan de mate van gedetailleerdheid van het regeerakkoord. Ten tweede dat de VVD zich er op moet instellen dat zij soms, misschien zelfs vaak, met meerderheden wordt geconfronteerd die haar onwelgevallig zijn. En ten slotte dat PvdA en D66 prudent met die meerderheden moeten omgaan. Wordt aan een van die voorwaarden niet voldaan, dan zal Paars-II een kort leven zijn beschoren.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden