Tel online de zegeningen

Prachtig hoor, dat Facebook. Je zit de hele avond online hoogtepunten uit je leven te spammen naar 'vrienden', maar je vergeet ze in het echte leven een hart onder de riem te steken. Je viert je sociale vrijheid maar kunt dankzij je openbare agenda tevens nauwlettend in de gaten worden gehouden door overheden of wie maar kwaad wil.


Je zou het de internetparadox kunnen noemen; sociale media die ons minder sociaal maken, het internet dat ons ongekende mogelijkheden verschaft en een wijde blik op de wereld, maar dat ons tegelijk beperkt in de bewegingsvrijheid en ons idee van de wereld ernstig vervormt.


Het jaarlijkse multimediale kunstfestival Impakt in Utrecht verkende de afgelopen dagen het online leven, telde daarbij de zegeningen, maar gaf ook een heel eng inkijkje in wat er schuilt achter miljarden laptopschermpjes. 'Het recht om te weten', was het motto. Van woensdag tot en met zondag werd een uitbundig programma van korte en lange kunstfilms, debat en muziek opgevoerd.


Dat het thema van online macht en onmacht, van internetprivacy, piraterij en digitaal copyright raak gekozen was, bleek vorige week toen de problematiek prominent in het nieuws kwam. We zagen WikiLeaksbaas Julian Assange toegejuicht worden door internetactivisten die poogden de rechtsgang over zijn uitlevering aan Zweden te beïnvloeden. We hoorden hoe privégegevens van online reiswinkelbezoekers waren geplunderd. Fijn om eens te zien en horen hoe maatschappelijk betrokken hedendaagse kunstenaars over die lichtelijk op hol geslagen onlinewereld berichten.


Naargeestig was de compilatiefilm Rip in Pieces America (2009) van de Canadees Dominic Gagnon. Deze uitvinder en installatiekunstenaar verzamelde homevideo's die online waren gezet en al snel weer verwijderd vanwege hun inhoud. De filmpjes toonden Amerikaanse angstzaaiers, die voor de webcam complottheorieën afstaken over een op handen zijnde wereldoorlog, over alien invasions of over de CIA die jacht op hen zou maken.


Een voor een kwamen vooral jonge mannen voorbij, blinde paniek in de ogen of de ogen verborgen achter een zonnebril, die de wereld nog één keer wilden toespreken nu het nog kon. 'Ik zit hier in mijn bunker, het onheil af te wachten', sprak een angstprofeet vanachter zo te zien een nepsnor. Op de achtergrond, aan de muur, een Amerikaanse vlag en een machinegeweer. 'Ze' zouden hem niet levend in handen krijgen.


De paranoia kreeg de toeschouwer ook in zijn greep bij de thema-avond We-Tube-O-Theek, verzorgd door de Belg Johan Grimonprez. Deze liet zien hoe de media onze kijk op de wereld hebben veranderd, vanaf de eerste, aarzelende commercials die ons wilden doen geloven dat kant-en-klaarmaaltijden echt lekker waren, via de uitvinding van de afstandsbediening die als een soort ruimteschip de huiskamers was binnengevlogen, tot aan de verdraaide realiteit van Youtube en Google. Wat kun je nog geloven, was de vraag die constant door je hoofd spookte, 'is dit écht?'


In verbijstering zag het Utrechtse theater Kikker een film, opgenomen in de Amerikaanse senaat, waarin een wetsvoorstel werd behandeld. De indiener censureerde zichzelf vier keer per zin, met het woordje 'classified' - vertrouwelijk. 'Het Amerikaanse leger zal 'classified' binnenvallen, als 'classified' niet per 'classified' zal instemmen met het 'classified' programma omtrent 'classified'', dat soort wartaal. Wat werd hier in godsnaam goedgekeurd, of werd de kijker er juist ingeluisd?


De Tunesische blogster Lina Ben Mhenni tikte de westerse media op de vingers, die al te makkelijk aannemen dat de Arabische revoluties via Facebook van de band waren gerold. Lina Ben Mhenni wil er graag aan herinneren dat bij de Tunesische en Egyptische revolutie op straat mensen zijn omgekomen, in het echte leven dus, niet vanachter de laptop. Pas op met Facebook, zegt ze, want hoe makkelijk is het niet voor de overheden van landen als Syrië om te infiltreren via die vermeend zaligmakende website?


Verpletterend mooi was de film Babel (2010) van Hendrick Dusollier: een futuristisch Chinees sprookje over een meisje dat op reis gaat naar de grote stad, die apocalyptisch is vormgegeven als het binnenwerk van een pc inclusief de daaruit spuwende beeldenstorm, in Babel geprojecteerd op de wolkenkrabbers.


Impakt wist het onlinethema ook knap te transformeren naar een muziekprogramma. In het over twee avonden uitgesmeerde Hidden Riddims werd gespeeld met het copyright: wie bezit wat? Dubritmes kwamen voorbij bij de openingsavond Sacral Ceremonies van het Britse duo Demdike Stare. 'Riddims' dus, die als voorloper kunnen worden gezien van de huidige samplecultuur in de muziek en op internet. Vanaf de jaren zestig werden al dubbeats de wereld in geslingerd, klaar voor eeuwigdurend hergebruik. Vrijdagnacht lieten de Amerikaanse dj's Spinn en Rashad horen hoe de oude dubfilosofie kon worden opgetekend bij de footworkbeweging uit Chicago, die eindeloos knetterende electrobeats, klikjes en r&b-zanglijnen het internet over laat vliegen, waar iedereen er naar believen aan kan sleutelen.


Hoe het internet soms hard op de onlinekunst kan terugslaan, bleek bij de prachtige clip Big Day van de Noorse filmmaker Emil Trier. In trage en dromerige beelden toont Trier Scandinavische schoolmeisjes die zich voorbereiden op het volwassen leven door zich op een laatste schoolfeest nog eens flink vol te laten lopen en het leven te vieren. De beelden kunnen nogal melancholisch stemmen, maar op de site waar Big Day wordt vertoond, is natuurlijk onmiddellijk een haatdragend commentaar toegevoegd: 'Stomme wijven, stom gedans, zeer meelijwekkend.'


De verkenning van het online leven is een raak gekozen thema tijdens het jaarlijkse Impakt-festival.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden