Tekst ‘Vrede’: scherp in het zicht van de dood

Ze doen allemaal op hún manier hun best er vrede mee te hebben. ‘Ach nou, ja’, zeggen ze schouderophalend. Maar eigenlijk hebben ze er natuurlijk helemaal geen vrede mee....

In Vrede, de nieuwe toneeltekst die Rob de Graaf schreef op verzoek van het Arnhemse toneelgezelschap Keesen & Co, treffen een zus, haar man en de vaste vriend van de dode elkaar in de serrekamer waar het lichaam ligt opgebaard. Het is nacht, de man is net overleden, het drietal heeft niet geslapen. Emoties liggen open en bloot, gesprekken en verstandhoudingen ontsporen snel, ook al wordt er gesust met ‘Ach nou ja’.

Die lucide sfeer maakt hun onverwacht harde en ironische uitspraken als ook hun diepgravend commentaar goed voorstelbaar. Ze grappen en grommen over elkaar, de dode en vooral over de liefde (of beter: het ontbreken daaraan). Zus Vera, beschuldigd van ‘kinderkamerrancune’, beweert er te zijn uit ‘pure plichtsvervulling’ (‘Wij waren hier ook liever weggebleven, dat zal ik eerlijk zeggen’), maar gebruikt haar dode broer ondertussen als mikpunt voor al haar (jeugd)trauma’s.

Monique Kuijpers maakt van haar een geëxalteerd type vol zelfspot: jankend, kinderlijk en met een ‘grauwkartonnen zondagsschoolmoraal’ (volgens haar echtgenoot Broes). Zij vormt het epicentrum van de komische krenkingen en ernstige grappen. Broes stuurt haar voortdurend bij, een macho die beter te verdragen oppervlakkigheden prevaleert boven verhelderende confrontaties. Reinout Bussemaker geeft diens lichtheid de juiste zwaarte: ‘Je moet nu eindelijk eens kiezen tussen verdriet of zelfbeklag.’

Waar De Graaf van Vera een karikatuur maakt, rust hij de mannen uit met indringend geformuleerde gedachten. Poëtische uitspraken, allemaal het onthouden waard, omdat ze de kern raken van de onvolmaakte driehoek van leven, liefde en dood.

Vrede is daarmee een mooi metaforisch mannenstuk, ook door de knappe rol van Wim Bouwens. Als kersverse homoseksuele weduwnaar koppelt hij een ijskoude berusting aan existentiële verwarring. Zijn wankel evenwicht wiebelt gevaarlijk als een vroegere minnaar binnenzeilt (subtiel gespeeld door Xander Straat). De grootste prestatie levert mimespeler Roy Peters, die anderhalf uur lang een onvoorstelbaar realistisch lijk speelt.

Vrede past bij De Graafs eerdere Geslacht (2004), ook al zo’n veelzeggende tekst vol scherpe waarnemingen in het zicht van de dood. Waar gezelschap Dood Paard toen extravagant uitpakte, laat regisseur Willibrord Keesen alle ruimte aan de kracht van de tekst. Het eind komt wat abrupt en heeft iets onafs. Maar ‘ach nou ja’, geldt dat niet ook vaak voor de dood?

Annette Embrechts

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden