Tekort zet verhoudingen op scherp

Het lijkt het politieke equivalent van een neutronenbom: als het kabinet wil vasthouden aan zijn eigen begrotingsregels, moet het volgend jaar maar liefst 20 miljard euro bezuinigen.

De cijfers zijn nog niet de officiële – die komen dinsdag van het Centraal Planbureau. Maar de boodschap van de 20 miljard is duidelijk: de begrotingsregels kunnen in de prullenbak. Bezuinigingen van die omvang zijn volstrekt ondenkbaar.

Wie de bom ook heeft gedropt, helder is voor wie de boodschap is bestemd: het CDA. Fractieleider Pieter van Geel houdt stoïcijns vast aan de afspraken in het coalitieakkoord, en heeft dat deze week nog eens luid en duidelijk in de media bevestigd. Het regeerakkoord schrijft voor dat het tekort niet onder de 2 procent mag zakken, anders volgen bezuinigingen. Het CDA is nog de enige coalitiepartij die daaraan vasthoudt.

De onheilstijdingen stapelen zich op. Megabezuinigingen, gedoe rond de hypotheekrenteaftrek en de AOW, minister Rouvoet die ingrepen in de ‘aanrechtsubsidie’ (belastingaftrek voor niet-werkende partners) afschiet: het hoort bij het spel dat in principe ieder jaar wordt gespeeld in de aanloop naar de Voorjaarsnota. Het is de tijd dat de begroting van dit jaar wordt aangepast aan de nieuwe omstandigheden en minister Wouter Bos van Financiën een eerste aanzet geeft voor de begroting van 2010.

De economische crisis zet de verhoudingen op scherp. De inzet is uitermate hoog deze keer – zie daar de verklaring voor de felle reacties en irritaties over en weer. Waar normaal in het voorjaar met enkele honderden miljoenen wordt geschoven, lijkt nu alles op de schop te kunnen.

De onderhandelingen – grote delen van het regeerakkoord staan opnieuw ter discussie – beginnen volgende week. De posities worden ingenomen. Ook de uitlatingen van Van Geel moeten in dat licht worden bezien. Diep van binnen heeft het CDA de draai al gemaakt: de begrotingsregels kunnen onder deze omstandigheden niet overeind blijven. Maar Van Geel – en het CDA-smaldeel in het kabinet – wil de prijs van die onvermijdelijke concessie wel zo ver mogelijk opdrijven. Hij eist ‘wisselgeld’ voor het opgeven van een afspraak uit het regeerakkoord.

Een vergelijkbaar verhaal geldt voor de verhoging van de AOW-leeftijd naar 67 jaar – politiek zeer explosief, maar wel een van de meest serieuze opties, omdat het veel geld oplevert. CDA-ministers Donner (Sociale Zaken) en Van der Hoeven (Economische Zaken) maken er geen geheim van dat ze vóór zijn. De scheidslijnen tussen voor- en tegenstanders lopen wat dat betreft door de partijen heen.

Maar de CDA-Kamerfractie ligt dwars. De christen-democraten gingen in 2006 de verkiezingen in met de belofte dat er niets aan de oudedagsvoorziening zou veranderen. ‘Met Bos bent u de klos’, was de CDA-leus destijds, verwijzend naar de AOW-plannen van de PvdA. Bij het CDA was de AOW wél veilig. De weigerachtigheid bij de CDA-fractie kan ertoe leiden dat een hogere AOW-leeftijd straks wordt verkocht als een overwinning van de PvdA. Terwijl die achterban er ook niet op zit te wachten.

De grootste vrees bij de PvdA en de ChristenUnie is dat het CDA dan alsnog met nieuwe arbeidsmarkthervormingen op de proppen komt. Er is dan voor de buitenwacht immers nog steeds een CDA-rekening te vereffenen. CDA-minister Donner heeft nog wel wat noten op zijn zang. Die zou het liefst de werkloosheidsuitkering hervormen, en werkgevers een grotere ‘zorgplicht’ geven voor ontslagen werknemers in ruil voor een soepeler ontslagrecht.

De discussie is een lastige voor het CDA. De zekerheden waarmee de partij de verkiezingen won, lijken niet meer houdbaar. Draaien inzake de begrotingsregels en de AOW is niet als winst aan de achterban te verkopen. Maar het politieke spel beheersen de christen-democraten als geen ander.

Jan Peter Balkenende groet dagjesmensen op het Binnenhof (Martijn Beekman/ de Volkskrant) Beeld Martijn Beekman
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden