Tegenstribbelen

Kun je een feministische film maken over vrouwen die niets liever doen dan zich aan een man te onderwerpen?

Als volgende week het koor van critici losbarst over het seksisme in Toscaanse Bruiloft, weet dan dit: het ligt niet aan regisseur Johan Nijenhuis. Echt niet. In De Telegraaf vertelde hij onlangs dat hij juist een heel feministische seksscène had gemonteerd, eentje waarbij hoofdrolspeelster Sophie van Oers Jan Kooijman aan zijn stropdas de slaapkamer in sleept, hem de kleren van het lijf trekt en bovenop hem springt. Een meisje van deze tijd, zou je zeggen.


Maar daar bleken de vrouwtjes dus niets aan te vinden, bleek tijdens een testvoorstelling. Goddank had Nijenhuis nog materiaal voor een alternatief klaarliggen, waarin Van Oers zelfs 'tegenstribbelt'. 'We krijgen nu vier en vijf sterren van het vrouwelijk testpubliek. Ze vinden deze aanpak veel romantischer.' Wat de vrouwen nog meer 'sexy' en 'opwindend' vonden? Een man die een vrouw op de billen slaat en schaamteloos naar haar borsten staart.


Kan dit niet waar zijn, tenzij het leeuwendeel van de testgroep speciaal voor de filmvertoning vanuit de oertijd naar Nederland is geflitst? Vooruit: Nijenhuis is de ongekroonde Nederlandse koning van de voorpubliciteit, dus een beetje argwaan kan geen kwaad. Maar tegelijkertijd: hij zal geen scène schrappen of toevoegen als dat geen gunstig effect zou hebben op de kijker, en de anonieme dames bij de testscreening hebben er geen enkel belang bij om te liegen over hun voorkeuren.


Ach ja, de onderwerpingsfantasie. Al decennia proberen columnisten, journalisten, wetenschappers en filosofen het te duiden naar aanleiding van boeken of films, liefst in relatie tot het feminisme. Anderhalf jaar geleden nog, toen de (Nederlandse) doorsneevrouw de vakanties doorbracht met Vijftig Tinten Grijs in de hand. Wat had dat te betekenen? Was het het bewijs dat de emancipatie geslaagd was, nu vrouwelijke lustgevoelens serieus genomen werden? Of betekende het dat vrouwen zich - emancipatie ten spijt - beter thuisvoelen op het terrein van de onderdrukte? Hoe dan ook: het is een terugkerende discussie die vooral toont dat de fantasie niet uit te bannen is met een nuchtere redenering.


Nu was (verborgen) seksisme in 2013 een van de meest besproken onderwerpen over films: het gebrek aan vrouwen in de film en achter de schermen; 'the male gaze' van sommige regisseurs; het vrouwbeeld van Disney, enzovoorts. Deze week wees actrice Cate Blanchett een cameraman terecht toen hij haar bij de SAG-Awards van onderaf van top tot teen opnam. 'Doe je dit ook bij de mannen?'


In de filmwereld ligt seksisme onder een vergrootglas. Dat moet wel leiden tot een mentaliteitsverandering, denk je dan. Maar Nijenhuis' verhaal en de release van de Vijftig tinten grijs-film zullen dit jaar misschien bewijzen dat seksisme nooit volledig wordt uitgebannen. Zolang onderwerping is wat vrouwen stiekem willen zien, blijft de fantasiefabriek dit leveren. Dat kun je ze niet eens kwalijk nemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden