Tegendraads Victoria maakt graag een 'andere bocht'

'De ogenschijnlijke inconsistentie van Victoria is voor buitenstaanders vaak moeilijk te begrijpen', staat er voorop hun Artistiek Plan 2001-2005 (zeg maar de Vlaamse pendant van de kunstenplanaanvraag)....

Van onze medewerkster Karin Veraart

Ook een reden voor een presentatie, komende twee weken, van werk van Victoria in een aantal Amsterdamse theaters. Eens wat dingen laten zien. Een samenballing van activiteiten 'die past bij de manier waarop wij werken'. En het 'curatorschap', artistieke infiltratie in andermans huis, staat hoog op Pauwels' lijst.

Tegenwoordig/Aanwezig heet het programma dat vanaf dinsdag te zien is in De Balie, Brakke Grond, Melkweg en Gasthuis. Met andere mensen werken en frisse luchten opsnuiven, maar ook 'schotten' verwijderen, tussen genoemde Amsterdamse instituten, en schotten tussen de disciplines. Pauwels: 'Cross-over. Absoluut. Al willen we dat woord ook liever niet gebruiken.'

Na een succesvolle Victoria-periode die werd gedomineerd door het drieluik van Arne Sierens en Alain Platel - Moeder & Kind (1995), Bernadetje (1996) en Allemaal Indiaan (1999) - breekt er voor het creatiehuis een nieuwe fase aan. En dat is nodig, zegt Pauwels. Het verrassende, mooie volkstheater van duo Sierens/Platel sloeg in als een bom; Allemaal Indiaan is nog steeds aan het toeren in het buitenland (nog zestig voorstellingen te gaan). Pauwels is laatst weer even gaan kijken. 'Ik ben er niet zeker van dat het artistiek sterker wordt', zegt hij. De kinderen die erin spelen groeien op, en in die leeftijd maakt een paar jaar veel uit.

Tijd voor wat anders. Hij is fier op het dossier, zoals hij het Artistiek Plan betitelt. Niet iedereen raakt enthousiast van een nieuwe subsidie-aanvraag en bijbehorend beleidsplan. Pauwels wel. Hij is er eens lekker voor gaan zitten. Resultaat: 'We hebben behoorlijk extreem gedacht.'

'We' is nieuw. Het artistiek leiderschap is een 'heilige drievuldigheid' geworden, met naast Pauwels nu Koen Gisen en Annelies Vanbelle. 'Een artistieke cel met drie generaties: ikzelf ben de vijftig gepasseerd, een dertiger en een twintiger.'

'Victoria zat de laatste tijd een beetje in de sfeer van het grote scoren. Van producties maken die de wereld rondgingen. We waren de essentie aan het verliezen van wat we toch graag deden: het van onderaf naar boven duwen van ons ontdekkingswerk. Van dingen opzetten, uitzoeken. Daar willen we naar terug.' Schrijfopdrachten geven, mentorschap uitoefenen.

'Gevoel, alleen gevoel telt. We werken eerder met mensen bij wie we talent vermoeden, dan die talent hebben. Die het hebben, zijn over het algemeen al hier of daar gestationeerd. Je moet streng zijn soms. Een plan durven afbreken. In de aanloop naar Tegenwoordig/Aanwezig hebben we dingen geschrapt. Dingen mislukken. Hoe graag we ook een project wilden doen met beeldend kunstenaar Govinda Mens, we zijn er niet uitgekomen.'

'We werken met nieuwe teksten in het kader van Tegenwoordig/

Aanwezig, maar we hebben uitdrukkelijk gezegd tegen de deelnemers: schrijf alsjeblieft geen toneelstukken. Er zijn al middelmatige toneelstukken genoeg. Daar wil Victoria er geen aan toevoegen. Wat ons wel interesseert, is de manier waarop jullie schrijven en hoe we dat kunnen overbrengen op spelers.'

Er wordt dadelijk een aantal kunstenaars gepresenteerd, geportretteerd. 'Zie bijvoorbeeld in De Balie. Wat we daar gaan doen, is dat instituut op het lijf geschreven. Met dat verschil, dat we daarbovenop een beetje onze artistieke mentaliteit smijten en dan toch een andere bocht maken - zodat er in dat huis net iets anders gebeurt dan gewoonlijk.'

Artistieke mentaliteit?

'Wij vinden dat theater, zoals dat nu nog altijd wordt gemaakt, een negentiende-eeuws begrip is. Er staan daar nog altijd mensen die een vak geleerd hebben, die hebben léren praten op het toneel en bij wie je je dus steeds afvraagt: waarom praat je zo merkwaardig?!'

'We willen een beetje provoceren. We zijn tegen alles, eigenlijk: onderverdeling in disciplines, tegen al dat socio-culturele waar de beleidslieden zo tuk op zijn: engagement, multicultureel, jongerentheater, pedagogie en educatie, netwerken. Tegen.'

'En tegelijkertijd doen we die dingen, ja. Op onze manier. We werken immers veel met kinderen. Dat is de mooiste educatie die er is. Ik merk dat we vaak in andere scholen terechtkomen dan de theaterscholen. Al zou het misschien moeten, daar vinden we de inspiratie niet. We zoeken veel in de kunstacademies. Met die bekommernis: jongelui op het spoor zetten. Zij hebben talent en geven dat talent aan ons en wij proberen samen met hen iets op te zetten. Maar we zijn geen missionarissen.'

'Gevestigde namen vragen we specifieke dingen. Neem Josse de Pauw. In Amsterdam komt zijn Übung te staan. Dat is een speciaal project. We zeggen niet: Josse, je bent een prachtkunstenaar, kom maar bij ons je ding doen. Dan laat je de grote De Pauw simpelweg het blazoen van Victoria oppoetsen.'

Geen echt grotere projecten meer? Toch wel, na Tegenwoordig/Aanwezig. In coproductie met de Amsterdamse Theatercompagnie staat er een operette op stapel, met libretto van Pascale Platel (zus van Alain). Operette zit nogal in het verdomhoekje. 'Juist daarom, hè.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden