ANALYSE

Tegen IS optrekken met Rusland is riskant

Syrië

Om militaire ongelukken te voorkomen, zijn westerse landen in hun jacht op IS gedwongen te overleggen met de in Syrië aanwezige Russen. Kan dat het begin zijn van een coalitie?

De ontmoeting tussen president Obama (R) en Poetin in New York verliep stroef. Een snelle oplossing voor de oorlog in Syrië, waar onverminderd slachtoffers vallen bij bombardementen (overige foto's) is ver weg. Beeld epa

Poetin heeft Obama overschaduwd. Dat is de triomfantelijke conclusie die de Russische tv-zender NTV trekt na het optreden van de Russische president bij de Algemene Vergadering van de VN. Volgens NTV erkennen ook de westerse media de 'superioriteit' van de Russische leider, die zich opeens onmisbaar heeft gemaakt bij het oplossen van het conflict in Syrië.

Na een jaar van diplomatiek isolement, dalende olieprijzen en een kelderende roebel is het optreden van Poetin in New York uitgelopen op een pr-stunt van formaat. Op de staatstelevisie konden de Russen zien dat hun president wel degelijk meetelde op het wereldtoneel. Of Poetins overleg met president Obama in de praktijk veel heeft opgeleverd, is minder duidelijk.

Zoals verwacht riep Poetin de westerse landen op een gemeenschappelijk front te vormen tegen de terreurgroep Islamitische Staat (IS), maar het struikelblok blijft de positie van de Syrische president Assad. Volgens Poetin zijn het Syrische leger en de Koerden de enigen die daadwerkelijk tegen IS strijden, maar de VS zijn bang dat Poetin dat slechts zegt om Assad in het zadel te houden. Obama hamerde erop dat Assad niet kan aanblijven 'na zo veel bloedvergieten'.

Volgens Midden-Oostenexpert Nikolaj Kozjanov van de Britse denktank Chatham House zit Rusland niet gebakken aan Assad. Al in 2012 liet Poetin weten dat hij er begrip voor heeft dat sommige Syriërs verandering willen na veertig jaar onder de Assads. Rusland is volgens hem wel gebrand op het in stand blijven van de Syrische staatsinstituties. Dit om te voorkomen dat het land uiteenvalt, zoals met Libië is gebeurd. 'Daarom voert Moskou de laatste tijd druk overleg met de landen uit de regio. Die hebben geen belang bij het ontstaan van een vacuüm. Ook zij begrijpen dat voor het overleven van Syrië het nodig is de staatsinstituties te behouden.'

Seculiere staat

Vooralsnog lijkt de oproep van Poetin tot een gemeenschappelijk offensief tegen IS weinig gehoor te vinden bij de westerse landen, ook al blijken de Amerikaanse luchtaanvallen onvoldoende effect te sorteren. De VS lieten gisteren wel doorschemeren dat zij belangstelling hebben verder te praten met Moskou. Volgens minister van Buitenlandse Zaken John Kerry zijn de twee landen het erover eens dat Syrië moet overleven als seculiere staat, dat ze IS moeten verslaan en dat ze moeten werken aan een politieke overgang, al zijn Moskou en Washington het niet eens waarop die moet uitmonden.

Na de tamelijk harde toon die Obama maandag aansloeg tegen Poetin, klonk Kerry opvallend positief over de rol die Rusland zou kunnen spelen. Hij zei te hopen dat Moskou het Syrische bewind onder druk zal zetten om geen vatenbommen meer te gebruiken tegen woonwijken die in handen zijn van de oppositie.

Sinds Moskou gevechtsvliegtuigen, tanks en volgens sommige bronnen zelfs tweeduizend militairen naar Syrië heeft gestuurd, zijn de westerse landen gedwongen met Rusland te overleggen, om te voorkomen dat zij tijdens de jacht op IS per ongeluk slaags raken met de Russen. Die militaire contacten zouden het begin kunnen zijn van een vorm van coördinatie van de aanvallen op IS, zonder dat de westerse landen dat openlijk toegeven.

Voor het Westen is het uitschakelen van IS een aanlokkelijk perspectief, maar het gevaar is dat Rusland de coalitie gebruikt als dekmantel om ook andere oppositiegroeperingen die tegen Assad strijden, aan te pakken. Volgens de rebellen zet het Syrische leger de laatste dagen door Moskou geleverde, moderne wapens tegen hen in. In dat geval zou de westerse samenwerking met Rusland slechts als effect hebben dat Assad steviger in het zadel komt te zitten. Dat zal Obama nooit kunnen verkopen in eigen land, waar toch al veel kritiek is op zijn aarzelende houding als het om Syrië gaat.

Een gewonde Syrische burger in een ziekenhuis in Damascus. Beeld reuters

Informatie uitwisselen

Zeker is dat het initiatief nu bij Rusland ligt. Rusland-kenner Kozjanov is ervan overtuigd dat het land op eigen houtje in actie zal komen als de westerse landen niet ingaan op de Russische suggestie één front te vormen. 'Moskou heeft al met de Iraakse regering en Iran afgesproken dat zij informatie gaan uitwisselen in de strijd tegen IS', zegt hij.

President Poetin onderstreepte maandag dat Moskou in geen geval grondtroepen wil inzetten in Syrië. Kennelijk beseft het Kremlin dat voor een grootscheeps militair avontuur in Syrië geen draagvlak bestaat onder de Russische bevolking.

Volgens Kozjanov zullen Russische luchtaanvallen meer effect sorteren dan de Amerikaanse, omdat Moskou zijn operaties kan coördineren met het Syrische leger en Iraanse troepen. Toch betwijfelt hij of die in staat zijn veel terrein te heroveren. 'Het Syrische leger is daar op het moment veel te zwak voor.'

Ook Rusland weet volgens hem niet precies hoe het de Syrische crisis moet aanpakken. 'Er werd verwacht dat Poetin in de VN een gedetailleerd plan voor de oplossing van het conflict zou presenteren, maar dat plan bleef uit.'

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.