Tegen de vakbond, of voor het personeel?

Medewerkers van de NS kunnen via een digitaal platform meepraten over hun nieuwe cao. De NS is enthousiast, de FNV weet nog niet wat ze ervan moeten denken.

Is het een slimme truc om de macht van de bonden te breken of een oprechte poging om meer draagvlak te creëren voor de cao? De NS experimenteert tijdens de lopende cao-onderhandelingen met een digitaal platform waarop alle medewerkers kunnen meepraten over hun wensen en verlangens voor de nieuwe arbeidsovereenkomst.


Het cao-plein van de NS, zoals het spoorbedrijf het platform noemt, doet denken aan sociale media als Facebook en Hyves. Medewerkers kunnen inloggen via hun NS-account. Zowel directieleden als de bonden kunnen hun plannen en voorstellen voor lopende of komende cao-onderhandelingen op de site plaatsen. Er kunnen eenvoudig peilingen en enquêtes worden georganiseerd. En bovenal, medewerkers hebben de mogelijkheid om via hun account overal op reageren.


'Het cao-plein is absoluut niet bedoeld om de bonden onderuit te halen', zegt de personeelsdirecteur Harry van de Kraats van de NS over het experiment. 'Maar we zien wel dat onze wat oudere mannelijke medewerkers enigszins zijn oververtegenwoordigd in de achterban van de vakbonden, terwijl we al onze medewerkers bij de totstandkoming van de nieuwe cao willen betrekken.'


Het experiment met het cao-plein is in december begonnen en moet nog worden geëvalueerd. Vooralsnog is de NS enthousiast over de resultaten. Door rechtstreeks met het personeel te overleggen over de cao wordt het bedrijf naar eigen zeggen geprikkeld om de dilemma's die op tafel liggen beter uit te leggen.


'We krijgen nu ook vragen over onderwerpen waarvan wij zelf niet hadden gedacht dat ze bij medewerkers leven', zegt woordvoerder Edwin van Scherrenburg van de NS. 'Zo creëren we meer betrokkenheid bij de cao, ook bij groepen die zich daar voorheen minder mee bezig hielden zoals de medewerkers op het hoofdkantoor.'


Vakbondsbestuurder Roel Berghuis van FNV Spoor grinnikt als hij wordt geconfronteerd met de uitleg van de NS. 'Onze achterban is niet veel grijzer dan het personeelsbestand van de NS.' Berghuis ziet het cao-plein niet direct als een ondermijning van de vakbeweging. Wel benadrukt hij dat hij al veel langer enquêteert onder het spoorpersoneel en hierdoor altijd al een goed beeld heeft van wat er leeft op de werkvloer.


'De NS-directie is daarentegen afhankelijk van de informatie die ze via verschillende managementlagen tot zich krijgt', aldus Berghuis. 'Ik vermoed dat de NS-top zelf meer inzicht wil krijgen in de stemming die leeft bij de mensen binnen het bedrijf. De directie vindt dat ze nu net te vaak achter de bonden moet aanlopen.'


Binnen de vakbeweging wordt het cao-plein met gemengde gevoelens ontvangen. Niet in de laatste plaats omdat het cao-plein van de NS een proeftuin is voor het cao-platform dat werkgeversvereniging AWVN heeft ontwikkeld.


'Natuurlijk heb ik in een lelijke bui ook weleens gedacht dat deze platforms een poging van de werkgevers zijn om onze positie te ondermijnen', verwoordt Berghuis de zorgen van zijn collega's. Maar de vakbondsman ziet ook een potentieel voordeel voor de vakbeweging. 'Als het cao-plein bijdraagt aan een groter draagvlak voor de cao die wij afspreken, dan is dat ook goed voor ons.'


Zowel de NS als de bonden vinden het nog te vroeg om te zeggen hoeveel invloed het cao-plein op de uiteindelijke cao zal hebben. Berghuis waarschuwt die niet te overschatten. 'Wat ik van het personeel hoor, is dat veel medewerkers het cao-plein als een speeltje van de directie zien.' Het forum is niet anoniem, het NS-personeel zou er daarom voor terugdeinzen om het achterste van de tong te laten zien.


Van Scherrenburg bevestigt dat 'de discussie op het cao-plein misschien nog actiever zou kunnen worden gevoerd'. Wel stelt hij dat medewerkers al opvallend veel informatie van het cao-plein halen.


Ook andere bedrijven volgen met belangstelling de ervaringen die de NS opdoet met het digitale cao-platfor, zegt projectleider businessdevelopment Claartje van Ulden van werkgeversvereniging AWVN. Zij heeft het platform ontwikkeld. 'We hopen werkgevers en werknemers zo een instrument te bieden waarop ze elkaars belangen op een respectvolle en constructieve manier kunnen verkennen.'


Of de sociale partners over tien jaar niet beter weten dan dat het voltallige personeel via de sociale media meepraat over de cao, durft Van Ulden niet te zeggen. Want naast enthousiasme proeft ze ook een zekere aarzeling bij werkgevers. 'Ons cao-platform is nieuw en maakt alles transparant.'


Werkgevers scheppen daarmee ook verwachtingen. Op het moment dat medewerkers op het cao-plein massaal om een cao-voorwaarde vragen, worden individuele medewerkers zich ook bewuster dat ze niet alleen staan.


De introductie van het cao-plein kan de onderhandelingspositie van vakbonden tijdens de cao-onderhandelingen daarmee ook zomaar versterken.


Werk


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden