Tegen de tweedracht

Barmhartigheid, maatschappelijke betrokkenheid, de plicht om 2,5 procent van je inkomen aan de armen te geven - de islam is voor Naima Azough, kandidaat-Kamerlid voor GroenLinks, bepaald niet de achterlijke cultuur die Pim Fortuyn ervan maakt....

Naima Azough heeft zich enorm opgewonden over de achttien schaatsers die niet bereid waren de Nederlandse vlag te dragen bij de opening van de Olympische Spelen in Salt Lake City. 'Achttien mensen die voor Nederland mogen uitkomen, die door de Nederlandse staat worden gesteund, zijn geen van allen trots op de eer dat ze daar mogen lopen! Dat geeft toch wel aan dat die hele crisis rond de Nederlandse identiteit niks te maken heeft met de migratiesamenleving. Hoeveel van die achttien schaatsers zullen zich dagelijks bezighouden met de multiculturele samenleving? Ik denk geen van hen. Ze zijn op jonge leeftijd tot de conclusie gekomen dat ze niet al te trots zijn op het Nederlanderschap. Dat vind ik triest.'

Azough (29) werd vorige week zaterdag door GroenLinks op een verkiesbare tiende plaats op de kandidatenlijst voor de Tweede-Kamerverkiezingen gezet. Ze groeide op in Rotterdam-Zuid als dochter van een Marokkaanse metaalarbeider. Als student Engels en Duits in Antwerpen was ze actief in comités tegen het Vlaams Blok ('eigen volk eerst') van Filip Dewinter. In 1995 meldde ze zich, inmiddels politicologie in Amsterdam studerend, als lid aan bij GroenLinks. Ze werd programmamaakster bij de IKON, centrum De Balie en Rotterdam 2001.

- Bent u verbaasd over de breuk van Leefbaar Nederland met Pim Fortuyn?

'Ik heb een programma gemaakt voor Radio Rijnmond waarin oudere blanke mensen precies dezelfde sentimenten verwoordden als Pim Fortuyn. Er is onvrede. Het is niet voor niks dat Fortuyn en Leefbaar Nederland op 22 zetels in de peilingen stonden. De veranderingen in de maatschappij, de multiculturele samenleving in de oude wijken van de grote steden, zijn te weinig tot de politiek doorgedrongen.

'Bram Peper had afgelopen zondag gelijk toen hij zei: ''Den Haag is bang voor het volk.'' Men is inderdaad bang voor onwelgevallige meningen. Maar het is niet voldoende als de bestaande partijen vertellen dat je niet op die populisten moet stemmen. Een cordon sanitaire helpt niet. Natuurlijk moet je met Fortuyn in debat gaan.

'Dat Leefbaar Nederland nu met hem breekt, vind ik onbegrijpelijk. Ik heb zijn boek Tegen de islamisering van de cultuur vier jaar geleden gelezen. En ik schrok van wat erin stond. Het is zeer insinuerend en generaliserend over de moslimgemeenschap in Nederland. Hij verkondigt al jaren dat de islam achterlijk is. Het is belachelijk dat Nagel nu roept dat hij dat niet wist. Hij wist heel goed wie hij in huis haalde, en daarom háálde hij Fortuyn ook in huis. Nagel hoopte dat hij tot aan de verkiezingen de deksel op de beerput zou kunnen houden. Het pleit voor Fortuyn dat hij zijn kaarten nu op tafel legt.'

- U bent zelf moslim?

'Jazeker. Ik heb mijn zoektocht gedaan. Als je als Marokkaanse opgroeit, ben je vanzelfsprekend moslim. Maar wat die islam eigenlijk inhoudt, weet je niet precies. Ik heb veel gelezen over de islam en over de rol van vrouwen daarin. Ik kon me er veel beter in vinden dan ik had gedacht. Maatschappelijke betrokkenheid, barmhartigheid, de plicht om 2,5 procent van je inkomen te geven aan de armen, bezinning op je rol als mens in de samenleving, de opdracht jezelf te ontplooien. De waarheid van God en de waarheid van de ratio kunnen heel goed naast elkaar bestaan. Ik eigen mij, als progressieve vrouw uit de tweede generatie migranten, de islam toe. Want ik wil meebepalen hoe die islam eruitziet.'

- Is de islam uw leidraad?

'Niet in politieke zin, meer wat betreft ethiek en moraal. Religie speelt wel degelijk een rol in de maatschappij. Nederlandse intellectuelen krijgen bij het woord godsdienst meteen een rood waas voor ogen, want die zou de zelfbeschikking van mensen in de weg staan. Ik ben gelovig én ik geloof in het recht op zelfbeschikking. Maar dan nog moeten we ons afvragen of je bijvoorbeeld zo'n zelfmoordpil van Drion wel mag geven aan mensen die zwak, weerloos en eenzaam zijn.

'Er ontstaan netwerken van hoogopgeleide Turkse, Marokkaanse, Surinaamse vrouwen van de tweede generatie die wél die betrokkenheid willen aangaan. Die discussiëren over de islam en de verhouding met vrouwenrechten. Van die vrouwen kun je meer dan van jonge Nederlandse vrouwen een nieuwe feministische golf verwachten. Want zij weten dat er strijd geleverd moet worden, dat het niet vanzelf gaat. Die 'grrrls', die jonge vrouwen die seksueel heel actief zijn, die hun eigen gang gaan, girl power uitstralen, vind ik prima, maar er zit weinig sociale betrokkenheid bij. Het is een heel individualistische opstelling. Ik wil verantwoordelijkheid nemen voor wat er om mij heen gebeurt.'

- Zonder hoofddoek?

'Het dragen van een hoofddoek is een puur individuele zaak. Het kan een wapen zijn om je te emanciperen. Je kunt ermee naar buiten, werken, studeren. Studie is het middel bij uitstek voor moslimmeisjes om zich te ontwikkelen, want zolang je studeert, wordt er geen druk op je uitgeoefend om te trouwen. Niet alleen Fortuyn, maar ook Cisca Dresselhuys van Opzij ziet het helemaal verkeerd als ze de hoofddoek als teken van onderdrukking beschouwt. Die tweede generatie wordt door iedereen ontzettend bediscussieerd, is object van alles en nog wat, maar slaagt er nog niet in subject te zijn. Dat is een belangrijke reden voor mij om de Kamer in te willen gaan.'

- CDA-leider Balkenende stelt dat multiculturalisme niet kan dienen als basis voor integratie. Hij wijst de multiculturele samenleving af.

'Balkenende heeft last van nostalgie naar de monocultuur van de jaren vijftig. De tijd waarin hij en zijn CDA de dienst uitmaakten en waarin je als migrant slechts een bounty bent. Je mag wel een kleurtje hebben, van buiten, als je verder maar helemaal aangepast bent. Balkenende wil dat de Grondwet wordt gerespecteerd. Is dat dan im Frage? Balkenende doelt op cultureel geweld. Op bloedwraak, op meisjes die door hun vaders worden vermoord omdat ze hun familie te schande zouden maken. Maar dat komt hier nauwelijks voor. Criminaliteit wordt in de migrantengemeenschap niet milder bekeken dan onder autochtonen. Het gaat dus niet aan dat Balkenende juist allochtonen criminaliseert.

'Hij hanteert het ideaalbeeld van de monoculturele wijk, waarin iedereen gezellig buiten een biertje dronk en waar geen vuiltje aan de lucht was. Plotseling kwamen de migranten de idylle verstoren en werd de wijk een achterstandswijk. Alsof dat zo gegaan is. Wat mij boos maakt, is de miskenning dat allochtonen, mijn ouders bijvoorbeeld, evenzeer het slachtoffer van die achteruitgang zijn als de autochtonen. Het is niet leuk om in een wijk te wonen met drugspanden op elke hoek van de straat en junkies die hun spuiten op straat laten slingeren.

'Als je zoals Balkenende een samenleving wilt die sociale cohesie uitstraalt, moet je geen tweedracht zaaien. Moet je niet doen alsof asielzoekers een grote sprinkhanenplaag zijn. Vraag de Nederlander op straat naar de hoeveelheid asielzoekers, en hij zegt: één op de tien. In werkelijkheid is er één asielzoeker op ongeveer 45 inwoners.

'Als je de kranten leest, denk je dat je onmiddellijk wordt neergestoken, verkracht of beroofd, zodra je op straat komt. Dat is toch echt niet het geval.'

- Hoe ziet uw multiculturele samenleving eruit?

'Wat mij betreft, is een aantal normen en waarden universeel. Je gebruikt geen geweld. Mensenrechten en vrouwenrechten staan centraal. Doodslag is doodslag. In de 12de eeuw heeft de Arabische wijsgeer Averroës al gepleit voor iets als een scheiding tussen moskee en staat. De joodse inwoners van het islamitische Andalusië hebben de katholieke inquisitie niet afgewacht. Die zijn gevlucht naar Marokko. Daar woonden tot in de jaren zestig driehonderdduizend joden. De meesten van hen zijn inmiddels naar Israël vertrokken.

'Het toeëigenen van zaken als tolerantie, democratie, respect en naastenliefde door het CDA is gevaarlijk. Tolerantie is universeel, zowel historisch als in de wereld van vandaag. Balkenende bakent het af, eigent het zich toe, waardoor je wellicht als nieuwkomer denkt: aha, aan mij is tolerantie dus niet besteed. Dan creëer je als CDA een vijandbeeld van de migrantengemeenschap. Balkenende heeft geen enkel contact met welke multiculturele samenleving dan ook. Dan kun je gemakkelijk het einde daarvan decreteren.'

- GroenLinks probeerde vorig jaar openingen te vinden bij het CDA.

'Het CDA is van het ene naar het andere standpunt geswitcht. Ze zijn kameleontisch bezig. Anderhalf jaar geleden profileerden ze zich heel erg met een sociaal gezicht. In tegenstelling tot de aan marktwerking verslingerde PvdA, stond het CDA voor de zwakkeren in de samenleving. Dat is er nu helemaal van af. Blijkbaar was dat niet pakkend genoeg voor de kiezer. Balkenende dacht: die normen en die waarden, die zijn van ons. Maar hij is spuit elf, want in het debat dat Paul Scheffer twee jaar geleden ontketende over het multiculturele drama, hoorden we het CDA niet.'

- Scheffer heeft heel weinig met GroenLinks.

'Hij heeft nergens wat mee, hij is een vrijdenker. Ik vind hem inspirerend. Hij probeert een antwoord te geven op die ontzettend moeilijke vraag hoe een migratiesamenleving toch sociale cohesie en gemeenschappelijke waarden kan hebben. In een multiculturele samenleving moet je aan de problemen niet voorbijgaan, je moet geen taboes opwerpen. Maar je moet ook geen mensen uitsluiten, als cultura non grata. Ook in mijn eigen kring waren mensen vaak bang iets fout te zeggen. Er was een enorme vrees, een enorme betutteling, die veelal door zelfbenoemde vertegenwoordigers van migranten werd opgelegd. Het is tijd dat de migranten zélf zich uitspreken.'

- Bent u een individuele politica of een vertegenwoordigster van de Marokkaanse gemeenschap?

'Dat kan je toch allebei zijn? Ik werk op basis van algemene beginselen. Ik sta er niet voor de Marokkaanse gemeenschap, net zomin als ik er sta voor de autochtone gemeenschap. Ik sta er voor iedereen. Ik sta er ook voor de vluchtelingen, voor minderjarige asielzoeksters die in asielzoekerscentra worden verkracht. Maar ook voor allochtone én autochtone bewoners van achtergestelde stadswijken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.