Tegen de tijdgeest

Slechts weinigen is het gegeven met zoveel overtuiging vast te houden aan achterhaalde denkbeelden als Fidel Castro. Nog steeds is de hoogbejaarde Cubaanse leider bezig de Koude Oorlog te winnen en in eindeloze toespraken de zegeningen van zijn dictatuur te bejubelen....

Cor Speksnijder

Terwijl grenzen vervagen, informatie-overdracht ongekende snelheden bereikt, nieuwe economieën de machtsverhoudingen in de wereld doen verschuiven en Oost-Europese jongeren het communisme alleen nog kennen uit verhalen van hun ouders, lijkt de tijd in Castro's zwaarbewaakte villa's stil te staan.

Het gedachtegoed van El Comandante en Jefe die deze zomer tachtig hoopt te worden, wijkt nauwelijks af van de revolutionaire ideeën die de jonge guerrillero Fidel in 1953 verdedigde toen hij terechtstond wegens een mislukte overval op een kazerne. Ook toen al viel hij op door langdradigheid; het duurde uren voor hij aankwam bij zijn als historisch bedoelde woorden 'de geschiedenis zal mij vrijpleiten'.

Hoe de geschiedenis ook over Castro zal oordelen, Castro's oordeel over de geschiedenis staat vast. De val van de Berlijnse Muur en het uiteenvallen van de Sovjet-Unie - tot dat moment Cuba's gulle weldoener - sterkten hem alleen maar in de overtuiging dat hij met zijn Caribische mix van marxisme-leninisme en nationalisme het enige juiste pad volgt en een voorbeeld is voor de rest van de wereld. Hij hoefde slechts de 'barbaarse wereldorde' van de 'neo-liberale globalisering' bij te zetten in de gruwelkamer van het Yankee-imperialisme, neo-fascisme en kolonialisme om zijn gelijk te bewijzen.

De traagheid waarmee hij reageert op internationale ontwikkelingen weerhoudt Castro er niet van op binnenlands gebied de bakens te verzetten wanneer hij dat nodig acht. Om de revolutie en vooral zijn eigen machtsmonopolie te redden zwabberde hij tussen commando-economie en beperkte liberalisering. Nadat Moskou hem in 1989 had laten vallen en Cuba vrijwel bankroet was, schiep hij weer ruimte voor particulier initiatief. Buitenlandse investeerders, klassevijand of niet, werden met open armen ontvangen.

Maar ondanks de kapitalistische lapmiddelen leeft een meerderheid van de Cubanen nog altijd in armzalige omstandigheden. De opbloeiende Latijns-Amerikaanse solidariteit, die vooral de Venezolaanse president Hugo Chavez inspireert tot luidruchtige vrijgevigheid, verandert daar weinig aan. Al beleeft de Cubaanse economie dezer dagen een bescheiden bloei, menige Cubaan blijft dromen van vertrek uit het socialistische paradijs.

Niet alleen geldgebrek, maar ook het ontbreken van vrijheid doet velen verlangen naar de buitenwereld, die door Castro bij voorkeur in demonische termen wordt afgeschilderd. Castro's heilstaat telt honderden politieke gevangenen, dissidenten worden er geïntimideerd, de media worden beheerst door het bewind, internet is door hoge kosten voor slechts een enkeling toegankelijk.

De meeste Cubanen ontgaat de romantiek van Castro's gevecht tegen de tijdgeest.

Cor Speksnijder

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden