Opinie

'Teeven heeft buit al binnen: hulp aan illegalen wordt hoe dan ook strafbaar'

Hoe de PvdA ook haar best zal doen: hulp aan illegalen wordt strafbaar. Precies zoals staatssecretaris Teeven wil, schrijft Steven de Winter.

Uitgeprocedeerde asielzoekers vragen met een demonstratie op Het Plein aandacht voor hun situatie, in december vorig jaar. Beeld anp

Fred Teeven heeft de buit al binnen als het PvdA-congres nog moet beginnen: illegaal verblijf wordt een overtreding voor first offenders, voor recidivisten een misdrijf en hulpverleners worden medeplegers. Precies zoals Teeven het van meet af aan heeft gewild. Zijn tegenstanders heeft de staatssecretaris behendig om de tuin geleid.

Twee zinnen uit het regeerakkoord: 'Illegaal verblijf wordt strafbaar gesteld. Daarbij zijn particulieren en particuliere organisaties die individuele hulp bieden niet strafbaar.'. Aanvankelijk goedgekeurd door de PvdA-leden, maar vandaag in Leeuwarden moeten de twee zinnen alsnog worden uitgegumd. Althans, dat wil een belangrijk deel van de leden, onder aanvoering van weldenkende partijcoryfeeën als Jan Pronk en Job Cohen. Met de tweede zin, dat illegalen helpen desondanks niet strafbaar is, wist de VVD Diederik Samsom over de streep te trekken. Dat had de PvdA dan toch maar mooi binnengesleept. Illegaal verblijf zou 'alleen maar' een overtreding zijn en geen misdrijf.

Eerst probeerde Teeven nog om en passant aan de overtreding van illegaal verblijf een tweede fase toe te voegen, waarin de overtreding wordt opgewaardeerd tot misdrijf. De redenering van Teeven, in de oorspronkelijke Memorie van Toelichting, was heel simpel: ben je twee keer beboet wegens illegaal verblijf, dan word je ongewenst verklaard en kan artikel 197 van het Wetboek van Strafrecht in stelling worden gebracht: 'Een vreemdeling die in Nederland verblijft, terwijl hij weet of ernstige reden heeft te vermoeden, dat hij op grond van een wettelijk voorschrift tot ongewenste vreemdeling is verklaard, wordt gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of geldboete van de derde categorie.' Zo maak je van een overtreding een misdrijf om (zegt Teeven) de 'signaalfunctie' van het strafbaar stellen van illegaal verblijf, te versterken.

Signaalfunctie
In de oorspronkelijke Memorie van Toelichting argumenteerde Teeven dat hij die 'signaalfunctie' zou versterken, door aan de criteria voor uitvaardiging van een verklaring tot ongewenst vreemdeling toe te voegen, dat zo'n verklaring ook kan worden afgegeven 'indien de vreemdeling bij herhaling is beboet in verband met illegaal verblijf'. Dat ging de Kamer te ver en dus heeft Teeven die paar alinea's uit de Memorie van Toelichting geschrapt. Zonder al te veel ophef. Ophef had de staatssecretaris ook helemaal niet nodig. Hij wist dat hij met deze eenvoudige ingreep de Kamer, inclusief Diederik Samsom, met een kluitje in het riet zou sturen.

In de Memorie van Toelicht staat namelijk nog steeds: 'Als ook de vreemdeling die voor de eerste keer illegaal in Nederland wordt aangetroffen, strafrechtelijk kan worden aangepakt, gaat daar een belangrijke signaalfunctie van uit: onrechtmatig verblijf wordt niet geaccepteerd en wordt beschouwd als een zodanige inbreuk op de openbare orde dat zij met een bestraffing moet worden hersteld.'

Twee formuleringen vallen hier op.

1. De vreemdeling die voor de eerste keer illegaal in Nederland wordt aangetroffen. Waarop duidt deze toevoeging (voor de eerste keer)? Dat werd klip en klaar uitgelegd in de hierop volgende alinea in de eerste versie van de Memorie van Toelichting, namelijk dat wat de eerste keer nog als overtreding wordt afgedaan, de volgende keer een misdrijf is (de 'signaalfunctie' moet immers versterkt worden). De alinea met de uitleg is nu dus geschrapt, maar aan de strafrechtelijk aanpak zelf is niet getornd. Zonder uitleg oogt het politiek alleen iets minder onvriendelijk. A blessing in disguise, moet Teeven gedacht hebben.

2. Onrechtmatig verblijf wordt beschouwd als een inbreuk op de openbare orde. De openbare orde! Sluit dat niet naadloos aan op artikel 67 lid c van de Vreemdelingenwet 2000? Daar staat immers: 'Onze Minister kan de vreemdeling ongewenst verklaren indien hij een gevaar vormt voor de openbare orde.' Zo wordt het pad van overtreding naar misdaad alvast geëffend.

Gevaar openbare orde
Samson dacht nog dat met het schrappen van die paar alinea's de angel uit het wetsontwerp was gehaald. Maar hij had buiten de waard gerekend, de sluwe Fred Teeven, wiens politieke leven hij de afgelopen week nog zo grootmoedig had gered. Want als een illegale vreemdeling die voor de eerste keer wordt gepakt, een straf opgelegd krijgt wegens inbreuk op de openbare orde, dan mag de illegale vreemdeling die voor de derde keer tegen de lamp loopt, toch wel aangemerkt worden als een gevaar voor de openbare orde.

De staatssecretaris hoeft dus helemaal niets toe te voegen aan de criteria van artikel 67 van de Vreemdelingenwet 2000 (met betrekking tot de uitvaardiging van een verklaring tot ongewenst vreemdeling). Als een illegale vreemdeling voor de tweede, of derde keer wordt gepakt, kan onze staatssecretaris zonder blikken of blozen met een beroep op artikel 67 lid c van de Vreemdelingenwet 2000 regelen dat deze vreemdeling de volgende keer wordt veroordeeld voor het misdrijf omschreven in artikel 197 van het Wetboek van Strafrecht. Ook het neveneffect blijft precies hetzelfde als voorheen: diegenen die dan deze illegaal geholpen blijken te hebben, riskeren een strafrechtelijke vervolging wegens medeplichtigheid. Medeplichtigheid is immers pas mogelijk als het grondfeit een misdrijf is (art. 48 Sr).

PvdA: tel uit je winst.

Overigens staan er wel meer rare dingen in het regeerakkoord over immigratie, integratie en asiel (hoofdstuk IX). Bijvoorbeeld: 'Wie de Nederlandse taal niet beheerst krijgt geen bijstandsuitkering. Dit uitgangspunt wordt consequent toegepast: voor vreemdelingen uit derde landen, EU-onderdanen en Nederlanders.' Bij dit onderdeel van het akkoord tussen VVD en PvdA voel je, ruik je, proef je de angst van de VVD van de over haar rechterschouder meeformerende PVV. Maar actueler is de vraag: als het PvdA-congres alleen maar de twee zinnen over het strafbaar stellen van illegaal verblijf uit het regeerakkoord wil, stemt het congres dan dus wèl in met wat er verder over immigratie, integratie en asiel in het regeerakkoord bijeen is gesprokkeld aan bizarre ideeën?

Bijvoorbeeld: als mediator ben ik veelvuldig bij echtscheidingen betrokken. Onlangs nog een echtpaar afkomstig uit een Afrikaans land. Mevrouw sprak niet of nauwelijks Nederlands. Maar mevrouw had inmiddels wel de Nederlandse nationaliteit. Na haar scheiding zou zij zeker in de bijstand terecht komen. Die krijgt ze inmiddels ook en daardoor is zij in staat de huur te betalen van het huis waar zij met haar kinderen woont. Als de taaltoets, zoals opgenomen in het regeerakkoord, al had bestaan, had mevrouw met haar kinderen maar een mooie plek onder een brug moeten zoeken, want voor een bijstandsuitkering zou zij niet in aanmerking zijn gekomen. Met dit onrecht kunnen de PvdA-leden dus wel leven? In elk geval worden, voor zover bekend, zaterdag geen pogingen ondernomen om ook dit ideetje te schrappen.

Steven de Winter is oud-journalist van onder andere NRC Handelsblad en de VPRO en NMI registermediator

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden