Techno-campus aan de Dommel

Bij Eindhoven komt de grootste innovatiefabriek van Europa, met grote uitstraling naar het Nederlandse bedrijfsleven en universitaire onderzoeksinstellingen. Philips investeert er de komende jaren achthonderd miljoen euro....

De directiekamer op de vijfde etage van het hoofdgebouw kijkt uit op een flinke bouwput. Daarin zijn de eerste betonnen contouren te zien van The Strip, de uitgaansstraat van de toekomstige Philips-campus. Er komen weliswaar geen casino's, zoals langs de gelijknamige boulevard in Las Vegas, maar wel barretjes, restaurants, een supermarkt, een fitnesscentrum en tentoonstellings- en vergaderruimtes. Plus een werkplaats voor een fietsenmaker.

Op The Strip - enkele gele aanwijsbordjes zijn er al neergezet - moeten straks contacten worden gelegd. Contacten tussen onderzoekers van Philips onderling, die verspreid over de campus gaan werken, en met de buitenwereld, waaronder klanten en wetenschappers van andere kennisinstituten.

De Nederlandse multinational gaat die campus creëren op het terrein van zijn researchlaboratorium in Eindhoven - een instelling met een wetenschappelijke status die in bijna honderd jaar is opgebouwd. Research en productontwikkeling worden er gecentraliseerd om de contacten tussen onderzoekers te intensiveren. Het ultieme doel daarvan is nog sneller nieuwe producten te kunnen ontwikkelen.

Nu ligt daar aan de Dommel de grootste innovatiefabriek van Nederland. Philips steekt tien procent van zijn omzet in research and development (R & D). In Nederland komt dat neer op één miljard euro per jaar. Daarmee is het bedrijf goed voor een kwart van het totale door het Nederlandse bedrijfsleven bestede R & D-geld. Zes andere multinationals (Akzo-Nobel, DSM, Unilever, Shell, ASML en Océ) besteden samen ook een kwart.

Enkele jaren geleden werkten er op de locatie van de toekomstige Philips-campus nog 2000 man, maar sinds het besluit uit 1998 om de campus te bouwen, is dat aantal gegroeid tot ruim 3500. Op termijn, binnen enkele jaren, moet de nieuwe campus 8000 hooggekwalificeerde werknemers huisvesten. Dan hebben we hier het grootste R & D-centrum in Europa, zegt directeur Rick Harwig van Philips Research Eindhoven. Zo'n zeshonderd miljoen euro investeert het bedrijf in de campus.

'We willen zo onze klanten, zoals onze eigen productdivisies, maar ook andere bedrijven, directer betrekken bij nieuwe ontwikkelingen', zegt Harwich. Bittere noodzaak, volgens hem, vanwege de moordende concurrentie. De snelheid waarmee nieuwe producten om de markt komen, van concept tot verkoopbaar product, neemt namelijk alsmaar toe. 'Op een campus is overleg effectiever en is de kruisbestuiving tussen verschillende onderzoeksdisciplines en ontwikkelingsafdelingen groter.'

Van de onderzoekers die tegenwoordig op de campus-locatie komen werken, komt ongeveer de helft uit het buitenland. Hoewel dat nog niet terug te vinden is in het restaurant - daar stond afgelopen maandag een frisse lentestampot op het menu - is de aantrekkingskracht groot, erkent dr. Jan Nesvadba, van origine Oostenrijker.

Het aantrekken van buitenlandse onderzoekers is noodzaak, omdat er in bepaalde wetenschapsdisciplines nog maar nauwelijks afgestudeerden van de Nederlandse universiteiten komen, zegt R & D-directeur Harwig. Hij is trots op zijn 'buitengewoon efficiënte uitvindingenfabriek', en hij wijst op een kantoorgebouw naast een vennetje dat inmiddels als het Patentagon door het leven gaat. Daar wordt de opgedane kennis in octrooien vastgelegd.

Ook voor dat gebouw is nieuwbouw gepland, groter omdat het aantal patenten almaar toeneemt. Aan de patentenportefeuille, met een waarde van zo'n vierenhalf miljard dollar, worden er jaarlijks drieduizend nieuwe toegevoegd.

De uitvindingenfabriek ondergaat een metamorfose. Naast onderzoek naar fysieke zaken, zoals nieuwe materialen om nog betere lichtgevende leds en beeldschermen te maken, om cd's te produceren met een nog hogere schrijfdichtheid en om nog beter elektrisch geleidende kunststoffen te vinden, richt de aandacht zich inmiddels steeds meer op complexe software-ontwikkeling.

Lopende door de gangen van de laboratoria is die metaformose goed te zien. In de wat oudere labs, daterend uit de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw, liggen aan de linkerkant van de gang de experimenteerruimtes met zuurkasten; gasflessen staan er op de gang. Aan de rechterkant liggen de werkruimtes voor de onderzoekers met daarin één of twee bureaus, computers en vooral veel boeken en stapels papier op ouderwets ogende tafeltjes.

Het zijn de laboratoria waar grensverleggend onderzoek wordt gedaan. In één ervan wordt een machine ontwikkeld om een nieuwe generatie chips te kunnen maken. Het zijn chips die nog sneller en compacter zullen worden en waarmee nog krachtiger computers kunnen worden gebouwd.

Medio 2007 moeten die chips in productie worden genomen, op zijn vroegst. De nieuwe machine kan met een precisie van slechts enkele tienden van nanometers - één nanometer is éénduizendste van éénmiljoenste millimeter - details schrijven in een schijf silicium. Naarmate de nauwkeurigheidseisen extremer zijn, worden de benodigde productiemachines stabieler en daarom massiever, en wordt de regelelektronica complexer.

'Het is alsof je, wat grootte van gewicht en bewegingsnauwkeurigheid betreft, twee Boeing-747's op een afstand van tien micrometer achter elkaar laat vliegen', vergelijkt Harwig. Philips voert dit onderzoek uit in opdracht van het Veldhovense bedrijf ASML. Dezelfde complexe regeltechnische kennis die voor dit grote apparaat nodig is, is ook te gebruiken bij het maken van cd-en dvd-spelers of medische apparatuur.

De fysieke, harde experimenteerruimtes waar over het algemeen fysici en chemici hun vak uitoefenen, vormen een scherp contrast met de nieuwe ICT-ruimtes. Die hebben meer weg van een kantooromgeving.

In die nieuwe ruimtes wordt geprobeerd wensen en behoeften van de consument te vertalen in nieuwe producten met als ultiem hulpmiddel het HomeLab, een nagebouwd huis met daarin onder meer een badkamer, huiskamer en studeerkamer met elektronische snufjes. Consumenten kunnen er worden geobserveerd.

Een van de snufjes is een badkamerspiegel waarin met behulp van technologische hoogstandjes een tv-scherm is te projecteren. De spiegel, twee weken geleden geïntroduceerd op een elektronicabeurs in Las Vegas, is vanaf september te koop.

De spiegel valt in de categorie 'slimme' producten, die de menselijke omgeving moeten volstouwen met sensoren en computerkracht ten behoeve van het consumentengemak. In diezelfde badkamer hangt een spiegel die de persoon 'herkent' die er vóór staat. Afhankelijk van die herkenning, verschijnt er in de spiegel het weerbericht, de AEX-index of het gewicht met daarbij informatie over het vetgehalte, en een daarbij behorende gezondheidsinschatting. De basistechniek: een lcd-scherm achter een halfdoorlatende spiegel, gecombineerd met een aantal verstopte sensoren (een weegschaal in de vloer), een computer en speciale software.

Nieuwe software moet het leven van de consument aangenamer en makkelijker maken, in een toekomstige chaos van informatie-aanbod, van internet, talloze tv-kanalen tot het digitale muziek- en fotoarchief waarin straks honderden tot duizenden cd's, foto's en video's, op een harde schijf met een capaciteit van één terabyte.

De ontwikkeling van dit type software is nu zo ver gevorderd dat die binnen een jaar in een chip te branden is, zegt onderzoeker Jan Nesvadba. Die chip kan dan in een product worden gestopt, in bijvoorbeeld een videorecorder die op verzoek van de gebruiker alleen alle nieuwsblokken over de oorlog in Irak opslaat, of alle voetbalwedstrijden op een aantal opgegeven tv-netten gedurende een wekenlange vakantieperiode.

Nesvadba: 'Of straks in die MP3-speler zodat die op verzoek alleen hardrock-nummers speelt, gekozen uit een bibliotheek van duizenden opgeslagen muzieknummers. Bestaande producten krijgen met zo'n slimme chip een toegevoegde waarde.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden