'Technische studies zijn hun nerd-achtige imago kwijtgeraakt'

Bij de Kraamers thuis is iedereen exact. Een generatie eerder zou dat heel bijzonder zijn, maar de laatste jaren zijn technische studies enorm in trek.

Studenten Maaike (20) en Anneke (22).Beeld Linelle Deunk

Toen Kees Kraamer (55) in Delft civiele techniek ging studeren, bevond zich onder de 300 eerstejaars één vrouwelijke student - al was ze door haar korte kapsel lastig als zodanig te herkennen. Op een hoorcollege riep de hoogleraar een student naar voren om een proefje te doen, herinnert Kees zich met een grijns. 'Hij zei: komt u maar meneer. Had hij natuurlijk nét het enige meisje te pakken.'

Dat misverstand zal zich nu niet snel meer voordoen. Het aandeel vrouwelijke studenten aan de TU Delft is flink gestegen: van 5 procent in 1980 - het jaar dat Kees Kraamer ging studeren - naar 25 procent in 2015. Een van hen is Anneke (22), masterstudent chemical engineering, en de dochter van Kees. Binnen haar opleiding is zelfs een op de drie studenten vrouw. Anneke: 'Meisjes zijn bij ons niet meer zo bijzonder.'

Zelf ging Kees na een jaar aan de TU Delft in Utrecht biologie studeren. Daar ontmoette hij tijdens een practicum 'boven een dooie rat' zijn latere vrouw Marlies. Tot groot genoegen van het echtpaar studeren inmiddels allebei hun dochters aan een technische universiteit. Anneke: 'Vrienden schrikken zich rot als ze bij ons thuis komen.' Kees: 'Laat ik het zo zeggen: wij hebben het liever over jumping genes dan over voetbal en motoren.'

Het gezin Kraamer is geen zeldzaamheid: technische studies zijn populair. De laatste jaren nam niet alleen het vrouwengehalte in de collegebanken toe - ook het totale aantal techniekstudenten steeg fors. Het percentage studenten dat een technische opleiding volgt, steeg in tien jaar tijd van 22 procent naar 45 procent in 2015.

Het nieuwe studeren

De basisbeurs maakte plaats voor het leenstelsel, kandidaats werd bachelor en de eeuwige student verdween. In één generatie tijd is studeren ingrijpend veranderd. Wat betekent dat voor studenten nu? In de aanloop naar de opening van het academisch jaar verkennen we met studenten en hun ouders de grootste veranderingen.

Vandaag aflevering 2: exacte studies

Lees hier aflevering 1 terug: de snelle student (+).

Numerus fixus

De inschrijvingen stijgen zo snel, dat de technische universiteiten uit hun voegen dreigen te barsten. Om de toestroom het hoofd te bieden hebben de vier instellingen (TU Delft, TU Eindhoven, Universiteit Twente en Universiteit Wageningen) dit collegejaar voor acht studies een numerus fixus ingesteld. De universiteiten lobbyden het afgelopen jaar voor extra geld uit Den Haag om meer plek te kunnen maken. Tot nu toe zonder succes.

Intussen klagen studenten over overvolle bibliotheken en colleges die bij gebrek aan beter in bioscoopzalen moeten plaatsvinden. De Delftse studentenvakbond becijferde vorig jaar dat een kwart van de studenten een of meer keren naar huis werd gestuurd omdat de collegezaal te vol was. Anneke, oud-bestuurder van de vakbond: 'Soms staat er een uur voor het college begint al een rij voor de collegezaal.'

'Techniek is hot', zegt Anja van den Broek, wetenschappelijk directeur van ResearchNed, een onafhankelijk onderzoeksbureau dat veel onderzoek doet naar studenten en studiekeuze. 'Technische studies zijn hun nerd-achtige imago kwijtgeraakt.'

Dat is deels de verdienste van jarenlang beleid, zegt Van den Broek. De overheid en het bedrijfsleven trokken honderden miljoenen uit om meer jongeren te interesseren voor een technische studie. Zo zette het in 2004 door de overheid opgerichte Platform Bèta Techniek programma's op voor middelbare scholen om exacte vakken te verbeteren en leerlingen warm te maken voor een technische studie. Er kwamen technasia - middelbare scholen met extra aandacht voor techniek.

Tegelijkertijd zijn technische universiteiten minder 'stoffig' geworden, zegt Van den Broek: 'Ze hebben hun programma's gemoderniseerd en studies opgericht die maatschappelijke thema's aansnijden, zoals gezondheid en duurzaamheid. Dat spreekt meer meisjes aan.' Zo doopte de Vrije Universiteit het wat abstract klinkende 'kunstmatige intelligentie' om tot 'lifestyle informatics', waar studenten leren 'het dagelijks leven van mensen prettiger, veiliger en gezonder te maken'.

Tekst gaat verder onder de foto.

Kees (55) en Marlies (55) Kraamer.Beeld Linelle Deunk

Tijdgeest

De tijdgeest zit ook mee. Met de opkomst van tech-held Steve Jobs en de steeds grote plaats voor smartphones en iPads in het dagelijks leven, is techniek nooit ver weg. 'Meer mensen zijn gaan zien dat techniek ook leuk kan zijn', zegt Van den Broek. Anneke denkt dat haar opleiding, chemical engineering, haar populariteit zou kunnen danken aan de hitserie Breaking Bad, waarin een scheikundeleraar een crystalmethlab begint. 'Daardoor is de interesse in scheikunde enorm gegroeid.'

De lonkende arbeidsmarktperspectieven in de techniek in combinatie met de economische crisis van de afgelopen jaren hebben mogelijk ook een rol gespeeld, zegt hoogleraar Didier Fouarge van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) aan de Universiteit Maastricht. 'Jongeren kiezen hun studie op basis van wat ze leuk vinden, maar als de arbeidsmarktperspectieven van een bepaalde studie heel slecht zijn, leidt dat uiteindelijk tot minder aanmeldingen.'

Speeddates

Voor Maaike (20), de jongste dochter van Kees en Marlies, sprak de keuze voor een technische studie vanzelf. Niet alleen thuis, ook op school kreeg ze van jongs af aan bètavakken met de paplepel ingegoten. 'Je wordt als meisje bijna de techniek in gepusht. Er werd op school van alles georganiseerd: uitstapjes naar bedrijven, bèta-speeddates met vrouwen in de techniek.'

Haar zus Anneke trekt een vies gezicht. 'Dat vind ik zó slecht. Je hebt ook zo'n beurs: techniek op hakken. Daarmee benadruk je alleen maar dat meisjes iets aparts zijn in de techniek. Bij ons in Delft hebben ze een speciale ladies-introductieweek, daar ben ik uit principe niet heen gegaan.'

Haar moeder Marlies (55) ziet dat anders. 'Die focus op meisjes heeft wel effect gehad. Er wordt nu beter naar de mogelijkheden van meisjes gekeken.' Zelf moest de biologe als middelbare scholier moeite doen om bètavakken te mogen volgen. 'Ik wilde extra wiskunde en natuurkunde in mijn pakket. Een jongen uit mijn klas met vergelijkbare cijfers werd gewoon toegelaten, maar de natuurkundeleraar vond mij niet goed genoeg.' Het lukte uiteindelijk toch, en Marlies slaagde met een 8 voor natuurkunde. Die strijd, wil ze maar zeggen, hoeven haar dochters niet meer te leveren.

Het nieuwe studeren

Dat zijn vader acht jaar over de studie elektrotechniek deed, kan Thomas Nagel al nauwelijks bevatten, maar dat er nog tragere studenten waren, vindt hij ongelooflijk. Er is veel veranderd.

Lees hier aflevering 1 terug: de snelle student (+).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden