Technisch theatervernuft kan ook een trucje worden

Theaterfestival Noorderzon biedt undergroundtheater met fysieke inslag, maar het publiek moet de handjes thuishouden...

groningen ‘Pas op dat je nergens tegenaan stoot’, waarschuwt een medewerker van festival Noorderzon bij de voorstelling Chunky Move, ‘het mag geen millimeter verschuiven.’ Langs het podium staan drie bewakers, die het publiek met handgebaren weghouden bij peperdure elektronica.

Techniekbewakers zijn geen ongebruikelijk fenomeen in de circustenten van het Groningse theaterfestival. Veel voorstellingen maken gebruik van technologische hoogstandjes. Videoprojecties, lasershows, digitale wanden en geluidsdecoren zijn eerder regel dan uitzondering.

Artistiek directeur Mark Yeoman zorgt sinds jaar en dag voor een vooruitstrevende internationale programmering. De Brit heeft een voorkeur voor undergroundtheater met een fysieke en technologische inslag. Weinig teksttoneel op Noorderzon, des temeer kunstperformances, dans en acrobatiek, waarbij de techniek doorgaans een prominente rol inneemt.

Dat heeft ook nadelen. Bij Chunky Move bijvoorbeeld, een dansvoorstelling van het Australische gezelschap Mortal Engine, ligt de nadruk wel erg op het technisch vernuft. Het moet gezegd: het toneelbeeld is imponerend. De dansers bewegen tegen een groot wit scherm, dat oplicht op de plekken die zij aanraken. Elke beweging levert licht of schaduw op, waarmee de spelers hun eigen decor creëren. De dansers botsen met elkaar en met hun schaduw, en dat levert intrigerende duetten op. Zeker als ook het geluid reageert op de bewegingen, zoals bij een bedscène tussen man en vrouw.

De koppeling tussen beweging en techniek is interessant, maar de veelvuldige herhaling maakt het ook tot een trucje. Tegen het eind wordt het publiek getrakteerd op een spectaculaire lasershow, waarin de rol van de dansers bijna uitgespeeld is. Puur effectbejag.

Dan is 84.06 van de groep Santasangre – ook een voorstelling die bol van de techniek staat – spannender. Het is een visuele vertelling over een totalitair regime, losjes gebaseerd op Orwells 1984. Speler Stefano Cataffo verbeeldt een man die een gevaar vormt voor de staat, niet vanwege zijn gewelddadige gedrag, maar vanwege zijn denkbeelden.

Het Italiaanse gezelschap gebruikt projecties in hologrammen om de verdere rollen te vervullen. De toeschouwer ziet acteur Cataffo ochtendgymnastiek doen, aangemoedigd door een vrouw op een scherm. Maar als deze modelburger daarna doordraait en aan het moorden slaat (wat zichtbaar is op de schermen), blijft het publiek met een vraag zitten: zagen we zijn gedachten of was dit realiteit? Een rafelige voorstelling met een indringende sfeer.

Naargeestiger dan de utopische wereld van Santasangre is de rauwe realiteit van de eveneens Italiaanse theatergroep Motus. Het gezelschap streek neer in een Franse banlieue en volgde met videocamera’s de plaatselijke jongeren. In de voorstelling Cruel tales of youth vermengt de groep filmopnamen met een performance over het leven op straat.

Prachtig in zijn troosteloosheid is de scène waarin twee jongens verbeelden hoe ze passerende auto’s pesten. Ze spelen een spelletje door over te steken vlak voor een auto voorbijrijdt. Met simpele geluidseffecten wordt het spel van verveling veel kracht bij gezet.

Helaas overheersen de duistere angstbeelden en ontbreekt iedere relativering in deze performance. Als de theatermakers de banlieue uiteindelijk presenteren als een oorlogsgebied waar bommen inslaan, eindigt de voorstelling in een te politiek pamflet.

Dan liever een kleine, betoverende voorstelling als Cal Cutta in a Box van het Berlijnse Rimini Protokoll. Als bezoeker verdwijn je in een kamertje en spreek je vijftig minuten lang met een callcenter-medewerker in Calcutta, die is ingehuurd door het theatergezelschap. Even word je uit je dagelijkse sores gezogen naar een andere wereld, met z’n eigen problemen.

Ook deze voorstelling maakt intensief gebruik van de moderne technieken, maar uiteindelijk blijft het menselijke voorop staan. En was techniek daar niet voor bedoeld?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden