Techniekland? Kwestie van investeren

Negentig jaar bestaat Science Center NEMO in december. Een mijlpaal, maar is Nederland niet meer een handelsnatie dan een techniekland?

Harry Lintsen, hoogleraar techniekgeschiedenis aan de Technische Universiteit Eindhoven: 'Het één hoeft het ander niet uit te sluiten. Nederland kon juist door zijn mondiaal uitblinkende technologie uitgroeien tot handelsnatie. Kijk naar de Rotterdamse Europoort. Probeer zo'n haven maar eens ergens anders aan te leggen. Er zijn enkele vergelijkbare havens, maar Rotterdam heeft een uitzonderlijk technologisch hoogstaande haven met een infrastructuur waar je u tegen zegt. Hetzelfde geldt voor Schiphol en de Deltawerken. Zoiets kun je alleen aanleggen en onderhouden wanneer je een technologische topper bent.'


Peter-Paul Verbeek, hoogleraar filosofie van mens en techniek aan de Universiteit Twente: 'Nederlanders zijn gewend om op zichzelf te mopperen. Maar Nederland is een vooraanstaand techniekland. Denk aan bedrijven als Philips en ASML. Er is tevens een lange traditie van wetenschappelijk onderzoek bij bedrijven. Zo ontwierp Philips in samenwerking met Sony de cd. Het Philips Technisch Tijdschrift was vele jaren een internationaal hoogstaand technisch vakblad. Ook zijn we een gidsland als het aankomt op nadenken over de plaats en functie van techniek binnen de maatschappij. Andere landen vinden het bijzonder hoeveel hier over techniek wordt gefilosofeerd. Misschien komt dat wel door onze domineescultuur, haha.'


Judith Gussenhoven, historicus, promoveerde woensdag op Founding NEMO. De geschiedenis van het Nederlandse wetenschapsmuseum en zijn voorgangers, 1923 - 2013: 'Nederland is nooit echt een technieknatie geweest. Ook tijdens de jaren vijftig, de 'gouden jaren' van de Nederlandse techniek en industrie, was Nederland een diensteneconomie. Er is geen enkel jaar te vinden waarin de werkgelegenheid in de industriesector groter was dan in de dienstensector. Dat neemt niet weg dat Nederland veel interessante techniek heeft voortgebracht.'


Lintsen: 'Nederland loopt op tal van vakgebieden internationaal voorop. De waterstaat, chemie en landbouw behoren tot de mondiale top. Nederlandse banken en verzekeringsmaatschappijen kennen een indrukwekkende digitale infrastructuur, waarbij met de modernste ict-technieken enorme hoeveelheden gegevens worden geanalyseerd en verstuurd.'


Verbeek: 'Ik zie overigens wel bedreigingen. Neem het topsectorenbeleid dat sinds 2012 de toon zet voor wetenschappelijk onderzoek in Nederland. Wetenschappers moeten nu onmiddellijk valoriseren, aantonen dat onderzoek bijdraagt aan de Nederlandse economie en maatschappij. Anders krijgen ze geen geld. Hierdoor gaat de wetenschap zich richten op ontwikkelingen die je al kunt zien aankomen. Maar echte innovatie gaat om het ontwikkelen van totaal nieuwe en onvoorziene technieken. Bij Natlab en Google is veel meer een cultuur van innovatie: daar krijgen onderzoekers geld om met nieuwe ideeën aan de slag te gaan. Ik maak me zorgen of hier nog wel geld voor wordt vrijgemaakt.'


Lintsen: 'Dit valt wel mee. Kijk bijvoorbeeld naar de Topsector Chemie. Daar wil Nederland mondiaal vooroplopen wat duurzaamheid betreft. Dat draait niet om winstbejag, maar om de uitdagingen van de toekomst, met name het opraken van grondstoffen en duurzame energie. Daarvoor moet je echt innovatief zijn.'


Verbeek: 'Nederland moet kiezen of het technologische topper wil blijven. Als we dit echt willen blijven, zullen we hierin moeten investeren. Dit wordt in Duitsland ook gedaan, maar Nederland houdt de boot nog af.'


Populariteit NEMO in lijn met tijdgeest


De variërende aandacht voor de Nederlandse technieksector is af te lezen aan de geschiedenis van NEMO. 'Voor de jaren zeventig was het museum populair vanwege het modernistische vooruitgangsdenken', aldus Gussenhoven. 'Vanaf de late jaren zestig wordt het museum minder bezocht en slinkt het marktaandeel. Tegelijkertijd zie je in Nederland een antitechnologische houding ontstaan. De afgelopen tien jaar is het Science Center in Amsterdam populairder dan ooit. Dit is in lijn met het hedendaagse idee dat wetenschap en (informatie)technologie de zegeningen van de toekomst brengen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden